W Cuzco odkryto kolejną zaginioną cytadelę Inków

Oryginalny artykuł: Descubren en Cusco otra ciudadela perdida inca cuatro veces más grande que Machu Picchu 

Zaskakujące odkrycie archeologiczne, dokonane 225 kilometrów na północny zachód od Machu Picchu, w regionie Cuzco, ujawniło światu istnienie osady Inków znanej jako T'aqrachullo lub Ancocagua, która była cztery razy większa od słynnej na całym świecie cytadeli Inków w Machu Picchu i pełniła funkcję ośrodka politycznego, gospodarczego i religijnego aż do podboju Tahuantinsuyo. Ujawnił to prestiżowy magazyn National Geographic w artykule zatytułowanym Dentro de la búsqueda de la ciudadela perdida de los incas, autorstwa Alejandro Muñoza, w którym wskazano, że pozostałości T'aqrachullo znajdują się na płaskowyżu stanowiącym część kanionu nad rzeką Apurímac. Alejandro Muñoz wyjaśnia, że ruiny rozciągają się na powierzchni 17,40 hektara, obejmując obszar u podnóża płaskowyżu, co sprawia, że T'aqrachullo jest około cztery razy większe od Machu Picchu, położonego 225 kilometrów na północny zachód. 

Pozostałości dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Zauważa, że wielu archeologów odwiedzało obszar, gdzie odkryto T'aqrachullo, przez ponad 30 lat, wspinając się po jedynych stromych schodach, które wiją się w ścianie klifu od strony dna doliny. Ale przez większość tego czasu znajdowali tam jedynie fragmenty ceramiki i samotne ruiny. Pewnego wrześniowego poranka 2022 roku archeolog Dante Huallpayunca skrobał ziemię w kamiennym ogrodzeniu, gdy jeden z jego asystentów, pracujący w pobliżu, krzyknął: „Szefie! Znaleźliśmy coś!”. Huallpayunca najpierw się roześmiał, ponieważ jego zespół niedawno żartował o odkryciu skarbu. Potem odwrócił się i zobaczył charakterystyczny złoty błysk, wspomina. Huallpayunca niedawno dołączył do solidnego zespołu, który prowadził wykopaliska na tym stanowisku od 2019 roku, sponsorowanego przez Ministerstwo Kultury. Tego dnia jego zespół odkrył niesamowity skarb: prawie 3000 złotych, srebrnych i miedzianych cekinów, zakopanych przez setki lat. Stoły w małym laboratorium terenowym zespołu ledwo je wszystkie pomieściły. Huallpayunca był zachwycony. Jak podaje, wielu archeologów nigdy w swojej karierze nie znajduje niczego podobnego. Cekiny były oszałamiającym znaleziskiem, później ustalono, że zostały wykonane na początku XVI wieku jako ozdoby ceremonialnych szat elity Inków. Ich obecność w T'aqrachullo skłoniła do gruntownej rewizji wykopalisk, które do tej pory odsłoniły prawie 600 budowli, w tym domy mieszkalne, grobowce i sanktuaria, a także niezliczone inne przedmioty ceremonialne wykonane z metali szlachetnych.

Pozostałości dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú)

Okazuje się, że T'aqrachullo nie było zaginionym miejscem, lecz najwyraźniej ważnym ośrodkiem politycznym, gospodarczym i religijnym Imperium Inków. Teraz niektórzy eksperci coraz częściej popierają jeszcze bardziej prowokacyjną teorię: że T'aqrachullo to w rzeczywistości zaginione miasto Inków, niemal mityczna twierdza, znana niegdyś jako Ancocagua (nie mylić z jednym z najwyższych szczytów świata, Aconcaguą, w argentyńskich Andach). Przez wieki lokalizacja ustronnej górskiej cytadeli pozostawała nieuchwytna. Kronikarze epoki kolonialnej opisywali ją jako miejsce jednej z najświętszych świątyń Inków i krwawej, dramatycznej bitwy, która przyczyniła się do przyspieszenia hiszpańskiego podboju. Jeśli mają rację – jeśli T'aqrachullo rzeczywiście jest legendarną twierdzą Ancocagua – to niegdyś pomijana placówka nie tylko zajmuje kluczowe miejsce w historii Peru, ale także opowiada zupełnie nową historię o ostatnich dniach Imperium Inków. W 1990 roku T'aqrachullo było niewiele więcej niż pastwiskiem dla bydła. Rolnicy wypasali zwierzęta i uprawiali ziemniaki pośród ruin. Kamienne ogrodzenie, w którym Huallpayunca ostatecznie znalazł złoto, służyło jako zagroda dla alpak.

Jedna z dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

To był całkowicie opuszczony teren, porośnięty roślinnością, mówi Alicia Quirita, profesor archeologii na Narodowym Uniwersytecie San Antonio Abad w Cuzco. W kolejnych latach, ona i jej koleżanka Maritza Candia, były pierwszymi naukowcami badającymi T'aqrachullo – znane wielu w okolicy pod hiszpańską nazwą María Fortaleza – i pierwszymi, które podejrzewały, że w tym niepozornym miejscu kryje się coś więcej, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Alicia Quirita urodziła się niedaleko T'aqrachullo, w pobliżu ujścia trzech rzek, w głęboko wiejskim regionie Suykutambo. Wychowywała się w tradycyjnym stylu. Nosiła tkane szale i szerokie spódnice, typowe dla kobiet z Andów, żuła liście koki i w domu, z rodziną, mówiła w języku keczua Inków. W szkole nauczyciele zabraniali jej mówienia w tym, co nazywała „moim własnym językiem”, preferując hiszpański, ale Quirita dorastała z dumą ze swojej kultury. Miłość do ziemi przodków podsyciła jej pragnienie poświęcenia się archeologii. Była studentką uniwersytetu w Cuzco, kiedy wraz z Candią po raz pierwszy odwiedziła T'aqrachullo. Para badała nieudokumentowane stanowiska archeologiczne w tym regionie w ramach swojej pracy magisterskiej, podróżując głównie rowerem z miejsca na miejsce i biwakując wśród ruin. W tamtym czasie wszystkie stanowiska były posterunkami wzdłuż niezwykłego systemu dróg Inków, połączonych ponad 40 200 kilometrami kamiennych i piaszczystych ścieżek z miastami i osadami tak odległymi, jak dzisiejsze Quito w Ekwadorze i Santiago w Chile.

Jedna z dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

W T'aqrachullo Quirita była zaskoczona, gdy odkryła, oprócz artefaktów Inków, fragmenty ceramiki związanej z cywilizacją Wari, która poprzedzała Inków i która w tamtym czasie nie sięgała tak daleko na południe. Jak wspomina, znaleziony na powierzchni materiał okazał się fantastyczny. Wkrótce po wizycie poznała amerykańskiego archeologa Johana Reinharda, badacza National Geographic i specjalistę od religii Inków. Johan Reinhard wyjaśnił, że spędził lata na zbieraniu wskazówek dotyczących lokalizacji słabo udokumentowanego miejsca ceremonialnego o nazwie Ancocagua i zastanawiał się, czy Quirita mogłaby mu pomóc w jego odnalezieniu. Johan Reinhard, dowiedział się o Ancocagui ze wzmianki w traktacie z 1553 roku zatytułowanym Crónica del Perú, autorstwa hiszpańskiego kronikarza Pedra Ciezy de Leóna. Cytadela, jak pisze Cieza de León, była jedną z pięciu najważniejszych świątyń w całym Imperium Inków, siedzibą starożytnej wyroczni i niegdyś bogatą w złoto i srebro. Odkrycia w innych miejscach wspomnianych przez Cieza de León, takich jak Corikancha w Cuzco, znana jako Świątynia Słońca, były fundamentalne dla zrozumienia przez archeologów życia religijnego i politycznego Inków. Jednak w traktacie, nie precyzuje się lokalizacji Ancocagui i przez wieki historycy nie znali żadnych innych tekstów opisujących to święte miejsce. 

Pozostałości dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú)

              

Sytuacja zmieniła się wraz z odkryciem w 1987 roku brakującego fragmentu manuskryptu innego konkwistadora w prywatnej kolekcji w Hiszpanii. Nie tylko opisywał on Ancocaguę, ale także opowiadał mrożącą krew w żyłach historię bitwy, która rozegrała się tam w ostatnich latach Imperium Inków. Pod dowództwem Francisco Pizarro, hiszpańscy konkwistadorzy podbili Inków w 1532 roku, wykorzystując wojnę między Huáscarem a Atahualpą. Jednak wkrótce po hiszpańskim podboju w całym imperium wybuchły bunty. Jeden z najzacieklejszych, według Betanzosa, miał miejsce w Ancocagui , którą opisuje jako świętą cytadelę położoną na płaskowyżu w regionie na południe od  Cuzco.  Aby stłumić powstanie, jeden z braci Pizarra poprowadził batalion do szturmu na twierdzę, ale rebelianci Inków zablokowali jedyną drogę do niej. Hiszpanie rozpoczęli więc oblężenie, odcinając dostęp do żywności i wody. A kiedy w końcu udało im się przełamać obronę Ancocagui, wielu zdesperowanych mieszkańców skoczyło z klifów i zginęło.  

Cekiny odnalezione na terenie T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

                                                                                                 

Uzbrojony w nowe wskazówki z tekstu Betanzosa, Reinhard udał się do Peru, gdzie Quirita zabrała go do kilku stanowisk archeologicznych, które zidentyfikowała jako potencjalnie pasujące do opisu Ancocagui. Po obejrzeniu T'aqrachullo, nabrał przekonania, że geografia pokrywa się z opisami konkwistadorów i w 1998 roku opublikował artykuł w czasopiśmie Andean Past, w którym twierdził, że zidentyfikował jedno z najbardziej zagadkowych stanowisk Inków w całej literaturze kolonialnej. Quirita ze swojej strony pozostała sceptyczna. Minęło 31 lat i kolejne zaskakujące odkrycie, zanim ona i wielu innych badaczy, zaczęła patrzeć na T'aqrachullo w nowym świetle. 

Widok na T'aqrachullo z lotu ptaka (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Po odkryciu cekinów, projekt Ministerstwa Kultury, mający na celu wykopaliska w T'aqrachullo, nabrał nowego, pilnego znaczenia. Kierował nimi Emerson Pereyra, doświadczony peruwiański archeolog, który brał udział w wykopaliskach w całym kraju, w tym w 12-letnim okresie w Machu Picchu. Nigdy wcześniej nie słyszał o T'aqrachullo, zanim ministerstwo go tam nie skierowało, i z pewnością nie znał teorii Reinharda, że może to być Ancocagua. Artykuł Reinharda, opublikowany w języku angielskim na początku istnienia internetu, dotarł do niewielu archeologów w Peru. W 2023 roku zespół Pereyry odkrył kolejny z fantastycznych sekretów T'aqrachullo: fundamenty czegoś, co ich zdaniem było dużą świątynią. Konstrukcja najwyraźniej powstawała etapami, a najstarszy z nich pochodzi sprzed około 2000 lat, co oznacza, że świątynia była użytkowana nie tylko przez Inków, ale także przez wcześniejsze ludy Qolla i Wari.

Widok na T'aqrachullo z lotu ptaka (Fot. © ANDINA / Editora Perú)

Wewnątrz znajdowały się pozostałości ceremonialnej fontanny, kamiennego basenu, do którego kapłani wsypywali ofiary. Zespół Pereyry znalazł ukryte w kamieniu bryłki złota. Grobowiec z epoki Wari zawierał misternie wykonane figurki lam, a także złote arkusze i niebieskozielony minerał znany jako chryzokola, ukształtowany na wzór pum. Archeolodzy po raz kolejny byli pod wrażeniem znalezisk na starożytnym pastwisku. Pereyra dodaje, że nigdy nie widział w Machu Picchu nieczego, co mogłoby się równać z tym, co znaleziono w T'aqrachullo. Dziś Pereyra zdaje sobie sprawę z powiązań T'aqrachullo z Ancocaguą i uważa, że odkrycie świątyni potwierdza tę teorię. Kronika Ciezy de León odnotowuje, że świątynia Ancocagui była, nawet w czasach konkwistadorów, bardzo stara i otaczana czcią. Niektórzy uczeni interpretują to jako potwierdzenie jej użytkowania przez Wari. Co więcej, wykopaliska Pereyry ujawniły również dowody na to, że ostatni inkascy mieszkańcy tego miejsca mogli przygotowywać się do konfliktów lub w nich uczestniczyć: skrytki z kulistymi kamiennymi pociskami, obsydianowymi grotami włóczni, a nawet szkieletami noszącymi ślady obrażeń. Wspomina również, że w ciągu pierwszych kilku dni wykopalisk odkrył, że ścieżka prowadząca na płaskowyż była zablokowana przez od trzech do sześciu metrów skały. Początkowo archeolodzy myśleli, że zawalenie się schodów było naturalne. Jednak teraz on i jego koledzy uważają, że zawalenie się było oznaką, że Inkowie celowo sabotowali wejścia, prawdopodobnie po to, by uniemożliwić Hiszpanom dostęp do ufortyfikowanej cytadeli.