Nowe odkrycia pokazały, że cywilizacja Aquiry zamieszkiwała południowo-zachodnią Amazonię przez miliony lat

Oryginlany artykuł: Descubren que la civilización Aquiry habitó la Amazonia suroccidental con millones de personas durante 1500 años y colapsó al mismo tiempo que los mayas 

Międzynarodowy zespół badaczy udokumentował za pomocą lotniczego skanowania laserowego istnienie ogromnej wielokulturowej cywilizacji, która rozwijała się w południowo-zachodniej Amazonii, między 600 r. p.n.e. a 850 r. n.e. W szczytowym okresie istnienia zamieszkiwały ją miliony ludzi. Wyniki badań, opublikowane po żmudnych badaniach terenowych obejmujących obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, zmieniają obecną wiedzę na temat obecności człowieka w lesie deszczowym Amazonii przed przybyciem Europejczyków. Terytorium zajmowane przez cywilizację Aquiry obejmowało około 183 000 kilometrów kwadratowych, obszar porównywalny z obecnym terytorium Syrii. Na jego terenie zidentyfikowano pozostałości ponad 400 dobrze zachowanych stanowisk z monumentalną architekturą ceremonialną, a także późniejsze osady. Badania, którymi kierował Martti Pärssinen, emerytowany profesor Uniwersytetu Helsińskiego, polegały na wykorzystaniu technologii LiDAR (detekcji i pomiaru odległości światłem) w celu odwzorowania ukształtowania terenu pod gęstą roślinnością. W ten sposób odkryto tysiące śladów tej starożytnej cywilizacji na dotychczas niezbadanych obszarach lasu deszczowego. Jak stwierdza Martti Pärssinen, uzyskane wyniki podważają nasze rozumienie przeszłości regionu Amazonii. Badania pokazują, że wpływ człowieka na środowisko Amazonii był znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Technologia LiDAR, wdrożona pod kierownictwem technicznym profesora Juhy Hyyppä z Instytutu Badań Geograficznych Finlandii (Narodowy Dyrektoriat Topografii Finlandii), objęła obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, z czego ponad połowę wykorzystano do systematycznej oceny ruchów Ziemi.

Stanowisko archeologiczne Tequinho w Brazylii (fot. Uniwersytet w Helsinkach)

Jak podaje Juhy Hyyppä, przelatywano długie, proste transekty o długości około 450 kilometrów, mapując pas szerokości około jednego kilometra co dziesięć kilometrów, pozwoliło to objąć największy możliwy ciągły obszar. Na podstawie analizy tego reprezentatywnego fragmentu terytorium, badacze dokonali ostrożnej ekstrapolacji, szacując na ponad 20 000 starożytnych centrów ceremonialnych z umocnieniami ziemnymi na całym terytorium cywilizacji Aquiry. Największe z tych znanych stanowisk zajmuje obszar 50 hektarów, co stanowi znaczną przestrzeń, świadczącą o złożoności organizacyjnej i potencjale konstrukcyjnym tych społeczności. Odkryte struktury obejmują duże geometryczne kształty i proste ścieżki. Ich zróżnicowane wymiary, formy, metody budowy i lokalizacja odzwierciedlają odrębną charakterystykę geograficzną i kulturową regionu, zauważył Risto Kalliola, emerytowany profesor z Uniwersytetu w Turku. Te konstrukcje, znane jako amazońskie geoglify, stanowią najbardziej widoczny materialny dowód istnienia cywilizacji, która z powodu braku kamienia w regionie nie pozostawiła po sobie kamiennych ruin, jak inne współczesne kultury.

Stanowisko archeologiczne Fazenda Atlantica w Brazylii (fot. M. Pärssinen & F. de Novaes)

Datowanie radiowęglowe i szeroko zakrojone badania wykazały, że terytorium Aquiry, stanowiące mniej niż 3% powierzchni Wielkiej Amazonii, na początku pierwszego tysiąclecia zamieszkiwało już od 1,25 do 3 milionów ludzi. Liczba ta podważa wcześniejsze, bardziej ostrożne szacunki całkowitej populacji dorzecza Amazonki, która wahała się od 1 do 10 milionów mieszkańców. Nowe dane sugerują, że całkowita populacja Amazonii mogła sięgać dziesiątek milionów. Cywilizacja Aquiry głęboko przekształciła krajobraz Amazonii, wypalając lasy zdominowane przez bambus, aby oczyścić teren pod uprawę kukurydzy, dyni i manioku, a także pod budowę monumentalnych ośrodków ceremonialnych i szerokich grobli prowadzących do nich. Oprócz rolnictwa, zajmowali się ogrodnictwem i pielęgnacją cennych gatunków drzew.

Niektóre z budowli i ich konteksty topograficzne (źródło ilustracji: czasopismo Nature) 

Badania wykazały, że kilka gatunków drzew bogatych w białko, obecnych w tym regionie, w tym orzech brazylijski, palma brzoskwiniowa (cenna również ze względu na jadalny rdzeń palmy) i wiele innych drzew owocowych, jest efektem długiej historii interakcji człowieka ze środowiskiem. Cywilizacja Aquiry promowała rozmnażanie drzew o znaczeniu kulturowym kosztem innych gatunków, co świadczy o świadomym gospodarowaniu zasobami roślinnymi. Jak podaje Martti Pärssinen, ma to bezpośrednie implikacje dla naszego zrozumienia historii biokulturowej regionu. Cywilizacja wpłynęła również na produkcję węgla i bilans węglowy starożytnej Amazonii, co powinno zostać lepiej uwzględnione w przyszłych modelach klimatycznych. Ten aspekt badania jest szczególnie istotny w obecnym kontekście zmian klimatu, ponieważ sugeruje, że wpływ człowieka na ekosystemy Amazonii ma znacznie większą głębokość czasową, niż wcześniej sądzono. Określenie Aquiry pochodzi od nazwy, jaką rdzenna ludność nadała rzece Acre. Jednak, jak zauważyła Pirjo Kristiina Virtanen, profesor studiów rdzennych na Uniwersytecie Helsińskim, nie było to pojedyncze królestwo, lecz sieć wielu różnych społeczności. Ta różnorodność znajduje odzwierciedlenie w odmiennych cechach odkrytych stanowisk archeologicznych, które różnią się wymiarami, kształtem i metodami budowy. Według ustnych przekazów rdzennych ludów, te centra ceremonialne budowano w celu pielęgnowania relacji między społecznościami i innymi ważnymi osobami, a także służyły jako miejsca spotkań, podejmowania decyzji politycznych i demonstracji hojności wodzów. Ceremonie obejmowały tańce rytualne, muzykę, bankiety, zawody sportowe i gry w piłkę, co wskazuje na wysoko rozwinięte życie społeczne. Pomimo znacznego postępu, wciąż nie wiadomo, jakimi językami posługiwały się te społeczności i jak się nazywały. Przyczyna pozornie gwałtownego upadku cywilizacji około 850 roku n.e., który zbiega się z relatywnie gwałtownym upadkiem klasycznej cywilizacji Majów w Mezoameryce, również pozostaje nieznana. Ta zbieżność czasowa rodzi pytania o możliwe czynniki klimatyczne i społeczne o zasięgu kontynentalnym, które mogły oddziaływać na różne cywilizacje kontynentu amerykańskiego w tym okresie.