Tajemnicze dołki w Monte Sierpe były preinkaskim systemem księgowości i handlu

Oryginalny artykuł: Los misteriosos hoyos de Monte Sierpe eran un antiguo sistema de contabilidad y mercado preincaico, y contienen polen milenario 

Rozległy rząd 5200 otworów, precyzyjnie wywierconych w suchym zboczu peruwiańskiego wzgórza, od dziesięcioleci wymyka się wszelkim logicznym wyjaśnieniom. Potocznie znany jako Pas Dziur i nazwany Monte Sierpe, ten enigmatyczny obiekt archeologiczny rozciąga się na długości 1,50 kilometra w Dolinie Pisco w południowym Peru, stanowiąc jeden z najbardziej intrygujących i najmniej poznanych krajobrazów kulturowych Andów. Nowe dowody naukowe, uzyskane dzięki mapowaniu za pomocą dronów i mikroskopowej analizie osadów, rzucają nowe światło na jego możliwą funkcję, łącząc go z systemem wymiany towarów i prymitywną formą prekolumbijskiej rachunkowości.

Mapka przedstawiajaca Monte Sierpe (żródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Badania prowadzone przez archeologa Jacoba Bongersa z Uniwersytetu w Sydney i opublikowane w czasopiśmie Antiquity, pozwoliły zidentyfikować wzorce liczbowe w rozmieszczeniu dołków i, co najważniejsze, odzyskać dawne pyłki kukurydzy i trzciny znajdujące się wewnątrz tych struktur. Odkrycie tych mikrofosyli roślinnych dostarcza bezpośrednich i namacalnych dowodów na to, że mieszkańcy regionu składali rośliny w jamkach, prawdopodobnie wykorzystując do transportu koszyki plecione z trzciny. 

Dolina Pisco w południowym Peru (autor: J.L. Bongers)

Jak wyjaśnia Jacob Bongers, hipotezy dotyczące przeznaczenia Monte Sierpe wahały się od funkcji obronnej i magazynowej po zbieranie wody i ogrodnictwo. Pozostaje pytanie, dlaczego dawny lud stworzył 5200 dołków u podnóża południowych wzgórz Peru. Nie wiemy na pewno, dlaczego się tu znajdują, ale uzyskaliśmy obiecujące nowe dane, które dostarczają istotnych wskazówek i wspierają nowatorskie teorie dotyczące przeznaczenia tego miejsca. Metodologia międzynarodowego zespołu połączyła fotogrametrię lotniczą o wysokiej rozdzielczości z ekstrakcją i mikroskopową analizą próbek gleby. Drony ujawniły ukrytą organizację w rozmieszczeniu około 5200 dołków, które mierzą od jednego do dwóch metrów szerokości i od pół metra do jednego metra głębokości, pogrupowanych w odrębne sekcje lub bloki. Ku zaskoczeniu badaczy, układ ten wykazuje strukturalne podobieństwo do co najmniej jednego inkaskiego kipu odnalezionego w tej samej dolinie.

Kipu znalezione w pobliżu Pisco, obecnie znajdujące się w kolekcji Muzeum Etnologicznego w Berlinie (fot. Claudia Obrocki)

Jak podkreśla Jacob Bongers, to niezwykłe odkrycie, które poszerza naszą wiedzę na temat pochodzenia i różnorodności rdzennych praktyk księgowych w Andach i poza nimi. Korelacja sugeruje, że fizyczny układ terenu mógł funkcjonować jako rodzaj rozległego systemu ewidencji zapisanego na samym terenie, a nie na włóknach tekstylnych. Jednak najbardziej przekonujące dowody pochodziły z laboratorium. Mikrobotaniczna analiza osadów pobranych z zagłębień jednoznacznie zidentyfikowała pyłki kukurydzy, jedną z najważniejszych upraw w regionie Andów, wraz z pozostałościami trzciny, która od tysiącleci była wykorzystywana do wyrobu koszyków. Te nieoczekiwane odkrycia silnie wskazują na bezpośrednią działalność człowieka: celowe umieszczanie produktów rolnych w wyprodukowanych jednostkach transportowych i magazynowych.

Monte Sierpe: a–c) fotografie lotniczce Pasa Dziur (fot. a-c J.L.Bongers) d) fotografia dziur na poziomie ziemi (fot. C. Stanish)

Jacob Bongers zaznacza, że jest to bardzo intrygujące. Być może był to targ preinkaski, na którym wymieniano towary. Wiemy, że populacja prekolumbijska na tym obszarze liczyła około stu tysięcy osób. Jest prawdopodobne, że wędrowni handlarze, tacy jak kupcy morscy i karawany lam, wraz z miejscową ludnością, rolnikami i rybakami, gromadzili się w tym miejscu, aby wymieniać lokalne towary, takie jak kukurydza i bawełna. Strategiczne położenie Monte Sierpe wzmacnia tę interpretację. Miejsce to znajduje się pomiędzy dwoma inkaskimi ośrodkami administracyjnymi i w pobliżu skrzyżowania sieci prekolumbijskich dróg. Zajmuje również ekologiczną strefę przejściową, chaupiyunga, przestrzeń graniczną między wyżynami a równiną nadbrzeżną, która stanowiła naturalny punkt spotkań grup z obu regionów. 

Wybrane pyłki z Monte Sierpe: a) Ślazowate (Malvaceae), b) Wierzba (Salix), c) Pałka (Typha), d) Kukurydza (Zea mays)
(fot. C. Kiahtipes)

Zbieżność wszystkich tych dowodów: wzorców liczbowych, podobieństwa do kipu, obecności pyłków roślin uprawnych i materiałów koszykarskich oraz kluczowego położenia geograficznego prowadzi badaczy do zaproponowania modelu ewolucyjnego dla Monte Sierpe. Postulują oni, że miejsce to zostało pierwotnie zbudowane i użytkowane przez Królestwo Chincha, które poprzedzało Imperium Inków, jako przestrzeń regulowanego handlu wymiennego. Z biegiem czasu, pod rządami Inków, to miejsce wymiany społecznej mogło przekształcić się w większy i bardziej złożony system rozliczeń terytorialnych. Jacob Bongers dodaje, że zasadniczo interpretuje te doły jako rodzaj technologii społecznej, która łączyła ludzi, a później rozwinęła się w rozległy system księgowy w Imperium Inków. Niniejsze badania stanowią kluczowe studium przypadku Andów, pokazujące, jak dawne społeczności modyfikowały krajobrazy, aby gromadzić ludzi i sprzyjać interakcjom.

Ceramika z Monte Sierpe: a,c,d) ceramika w stylu Chincha z Późnego Okresu Przejściowego, b) ceramika z Późnego Okresu Przejściowego znaleziona w Pasie Dziur, e) ceramika w stylu Inków (fot. a J. Larios, fot. b C. Stanish, fot. c-e J.L. Bongers)

Badania, wykorzystujące najnowocześniejszą technologię, aby rozwiązać wielowiekową zagadkę, przybliżają naukę do zrozumienia Monte Sierpe i ratują przed zapomnieniem wyrafinowany przejaw rodzimej organizacji gospodarczej i społecznej. Choć fundamentalne pytania, takie jak przyczyna wyjątkowości tego miejsca w regionie andyjskim, Pas Dziur zaczyna odsłaniać swoją abstrakcyjną tajemnicę i ukazuje się jako milczący, lecz wymowny dowód pomysłowości cywilizacji, które ukształtowały Andy na długo przed przybyciem Europejczyków. W późniejszym okresie dołki mogły służyć Inkom do zbierania danin (post: „Czy zagadkowe dołki w Dolinie Pisco (Peru) służyły Inkom do zbierania danin?”).