INAH zarejestrował 179 pozostałości archeologicznych w jaskini w Cintalapa w stanie Chiapas

Oryginlany artykuł: El INAH registra 179 piezas arqueológicas en una cueva de Cintalapa, Chiapas 

W pobliżu Arco del Tiempo, jednego z największych naturalnych sklepień na świecie, znajdującego się w kanionie rzeki La Venta, w gminie Cintalapa w stanie Chiapas, eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) udokumentowali jaskinię z 13 prekolumbijskimi depozytami rytualnymi, w których znajdowało się 179 prekolumbijskich eksponatów. Jest to jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich dziesięcioleci w tym regionie. Jaskinię, zwaną Mundo Zoque, odkrył lokalny przewodnik Jairo Díaz Barreiro, członek Sojuszu Przedsiębiorców Segmentu Przyrody AC, który w styczniu 2026 r. niezwłocznie powiadomił Centrum INAH w Chiapas w celu przeprowadzenia weryfikacji, która odbyła się między lutym a czerwcem. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że ochrona dziedzictwa zaczyna się od relacji zaufania między społecznościami a instytucjami odpowiedzialnymi za jego badanie i konserwację. Odkrycie jaskini Mundo Zoque pokazuje, że ta współpraca pozwala nam zachować wyjątkowe konteksty archeologiczne i poszerzyć naszą wiedzę o kulturach, które ukształtowały historię Meksyku.

Artefakty odkryte podczas wykopalisk (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

Działanie to było częścią projektu rejestracji i analizy jaskiń w kanionie rzeki La Venta, opracowanego przez Dyrekcję Studiów Archeologicznych instytutu pod kierownictwem badacza zatrudnionego w Centrum INAH Chiapas, Josuhé Lozady Toledo, przy współpracy archeolog i profesjonalnej wspinaczki, Marthy Arcelii Garcíi Sánchez oraz speleologa Gabriela Merino Andrade. Josuhé Lozada Toledo wyjaśnia, że jaskinia ma 100 metrów długości, a dostęp do niej jest niezwykle trudny – trzeba zejść na linie na głębokość ponad 10 metrów. Dzięki temu jaskinia przetrwała stulecia w nienaruszonym stanie i nie została splądrowana.

Urna z wierunkiem jaguara (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

W obrębie stanowiska odkryto 13 depozytów rytualnych zawierających przedmioty ceramiczne, takie jak kadzielnice, urny z wizerunkami i misy, z których wiele przedstawiało jaguary, sowy i węże. Jak wyjaśnia archeolog, w światopoglądzie Zoque te trzy zwierzęta kojarzą się ze światem nocy i jaskiniami: jaguar (kank) symbolizuje ciemność i jest strażnikiem świata podziemnego oraz serca góry; sowa jest kojarzona z nocą i mądrością, a wąż z siłą oraz cyklem życia i śmierci.

Kadzielnica znaleziona podczas wykopalisk(fot. Josuhé Lozada, INAH)  

Jednym z najbardziej niezwykłych aspektów tego odkrycia jest to, że kadzielnice, ozdobione wizerunkami cierni ceiby, drzewa świętego dla tych grup, zdają się wyznaczać ceremonialną trasę wewnątrz jaskini. W ten sposób, po przejściu przez wąskie przejścia, przestrzeń otwiera się na przestronne komnaty ze stalaktytami i stalagmitami, tworząc naturalną scenerię symbolicznie związaną ze światem podziemnym, czyli tsuan. Trzydzieści metrów od wejścia znajduje się syfon, dostępny tylko w porze suchej, ponieważ pozostaje zalany w porze deszczowej. Po jego przekroczeniu wchodzi się do dwóch komór wstępujących: w pierwszej, położonej na wschodzie, odkryto skupiska basenów wzdłuż stalagmitów, które starożytni mieszkańcy Zoque przekształcili, nadając im antropomorficzny wygląd; w drugiej, na południu, znajdowały się grupy basenów o różnych rozmiarach, niektóre z uchwytami przedstawiającymi postacie ludzkie.

Rzeźby znalezione podczas wykopalisk (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

Kulminacją zwiedzania jest główna komnata, w której odkryto pięć rytualnych depozytów zawierających dużą ilość drobnej pomarańczowej ceramiki. Godnym uwagi eksponatem jest kadzielnica ozdobiona krzyżem przedstawiającym kierunki świata, czyli kwinkunks, mezoamerykański symbol kosmologiczny. Kadzielnica ma 32-centymetrowy uchwyt, zwieńczony wizerunkiem węża z otwartą paszczą. Na podstawie charakterystyki typologicznej ceramiki i przedstawień ikonograficznych materiały te wstępnie datowano na regionalny okres późnoklasyczny (600–900 n.e.).

Niektóre ze stalagmitów miały przypominać postacie ludzkie (fot. Josuhé Lozada, INAH)

Według Josuhé Lozady Toledo układ ofiar i kontekst jaskini wskazują, że służyła ona celom ceremonialnym, w szczególności rytuałom mającym na celu przywołanie deszczu i zapewnienie urodzaju w rolnictwie, a nie jako miejsce zamieszkania. Badania będą kontynuowane w ramach nowych eksploracji, dokumentowania za pomocą trójwymiarowej fotogrametrii i specjalistycznych badań, które pozwolą na dokładniejsze zrozumienie chronologii i znaczenia kulturowego stanowiska archeologicznego.

Urna z wizerunkiem sowy (fot. Josuhé Lozada, INAH)

Planowane są również szczegółowe badania wewnętrznych części przedmiotów ceramicznych, które są w dobrym stanie zachowania i prawdopodobnie zawierają pozostałości chemiczne, szczątki kopalu, popioły, a nawet kości ludzkie. Wstępna rejestracja jaskini Mundo Zoque stała się możliwa dzięki wsparciu mieszkańców gminy General Cárdenas oraz skoordynowanej pracy INAH, Państwowej Straży Turystycznej pod przewodnictwem Juana Carlosa Alfaro Santosa, a także Sekretariatu Turystyki Chiapas, kierowanego przez jego szefa, Segundo Guilléna Gordillo, i dyrektora ds. Turystyki Alternatywnej i Społecznej, Pablo Alboresa Leóna. Jak podsumowuje Lozada Toledo, odkrycie to stanowi fundamentalny wkład w wiedzę o dawnej kulturze Zoque i wzmacnia działania podejmowane przez INAH w celu badania, konserwacji i ochrony dziedzictwa archeologicznego Chiapas i Meksyku.