Epigraficy identyfikują Ix Ch'ak Ch'een, która rządziła Cobá

Oryginalny artykuł: Epigrafistas identifican a Ix Ch’ak Ch’een, mujer que gobernó Cobá

Skała Fundacyjna, pierwszy zabytek związany ze zbiornikiem wodnym w Cobá i jeden z największych odkrytych na tym stanowisku archeologicznym w Quintana Roo, wciąż odkrywa sekrety swojej inskrypcji. Najnowszy odczyt hieroglifów wskazuje, że Ix Ch'ak Ch'een, sprawowała rządy w Cobá w VI wieku n.e. Inskrypcja ta została odkryta nieco ponad rok temu (post: „W Cobá odkryto panel z długą inskrypcją glificzną”).

Fotogrametryczny model Skały Fundacyjnej autorstwa Salvadora Mediny i Francisco Luny (członków Promeza).

Dalsze wieści z Ocomtún, nowo odkrytego miasta Majów

Oryginalny artykuł: Bloque grabado hallado en Ocomtún podría contener el nombre original de esta milenaria ciudad maya

Kamienny blok z zachowanymi wizerunkami i tekstem glificznym znaleziony w odkrytym niedawno mieście Majów Ocomtún (post: „W stanie Campeche (Meksyk) odkryto kolejne miasto Majów” ) może być kluczem do poznania oryginalnej nazwy tego dawnego ośrodka. Jak podaje Octavio Esparza Olguín, specjalista w zakresie epigrafiki Majów, nieliczne rzeźbione zabytki w Ocomtún, jak ołtarze i stele są gładkie. Jednak podczas prac przy schodach jednej z budowli wzniesionych w południowo-wschodniej grupie architektonicznej, zauważono, że centralny blok w dolnej części schodów ozdobiony jest reliefem. Blok stanowi fragment jakiegoś zabytku, być może steli, schodów lub nadproża. Ma około 1,82 m szerokości, 71 cm długości i 37 cm grubości. Przedstawiona scena i tekst glificzny wydają się niekompletne i mają 1,28 m szerokości i 46 cm długości.

Rzeźbiony blok z Ocomtun (fot. Octavio Esparza Olguin)

Odkryto kolejne naczynie Majów z inskrypcją glificzną

Oryginalny artykuł: Descifran jeroglíficos en vasija prehispánica hallada en obras del Tren Maya

W październiku 2021 roku, podczas prac przy budowie kolejnego odcinka trasy pociągu przez ziemie Majów, meksykańscy archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli naczynie ceramiczne Majów z tekstem glificznym. Obecnie, po zakończeniu badań archeologicznych i epigraficznych oraz prac restauratorskich, uczeni przedstawili treść zachowanej inskrypcji. Jak podają Iliana Ancona Aragón i Sylviane Boucher Le Landais (z Centrum INAH – Jukatan), naczynie zostało znalezione w pobliżu miejscowości Maxcanú w pochodzącej z czasów prekolumbijskich budowli mieszkalnej oznaczonej numerem T3_18518. Już wcześniej na podobną wazę Majów natrafiono podczas budowy odcinka trasy pociągu, biegnącego z Calkiní (stan Campeche) do Izamal (stan Jukatan) (post: „Na Jukatanie odkryto wazę Majów z tekstem glificznym”).

Nowo odkryte naczynie Majów z inskrypcją glificzną (fot. INAH)

Kalendarz rytualny mógł być używany przez Majów już w III w. p.n.e.

Oryginalny artykuł: Earliest evidence of a Maya sacred calendar found in Guatemala

Już wiele lat temu wykopaliska archeologiczne na terenie majańskiego ośrodka San Bartolo (Gwatemala) odsłoniły ważne malowidła ścienne pochodzące z późnego okresu preklasycznego (lata 400 p.n.e. - 200 n.e.) i przedstawiające sceny, które nawiązują do mitologii Majów. Natrafiono na nie w kompleksie architektonicznym nazwanym Las Pinturas, który przechodził aż siedem faz konstrukcyjnych, podczas których każda wcześniejsza budowla była całkowicie zakrywana przez kolejną. Podczas wykopalisk związanych z trzecią fazą, określaną jako Sub-V i datowaną na lata 300-200 p.n.e. odkryto liczne kawałki wapiennego tynku pochodzącego z budowli Ixbalamque. W latach 2005-2010 znaleziono w sumie 249 takich fragmentów z zachowanymi na nich malowanymi lub rytymi wzorami. Wiele z nich leżało wśród gruzu, błota i ziemi, stanowiących materiał pokrywający tę budowlę. Jednak 94 fragmenty z elementami ikonograficznymi i tekstami glificznymi zostało zebranych bezpośrednio na platformie budowli Ixbalamque. W latach 2012-2018 przeprowadzono w laboratorium dokładne analizy i prace konserwatorskie wszystkich odzyskanych fragmentów. Obecnie David Stuart (University of Texas, Austin, USA), Heather Hurst i Boris Beltrán (Skidmore College, Saratoga Springs, USA) oraz niezależny badacz William Saturno opublikowali wyniki swych prac.

Trzecia faza konstrukcyjna kompleksu architektonicznego Las Pinturas w San Bartolo.
W górnym prawym roku fragment tynku z zachowaną datą z kalendarza rytualnego
(rysunek: Heather Hurst, fot.: Karl Taube, Proyecto Regional Arqueologico San Bartolo-Xultun)

Na Jukatanie odkryto wazę Majów z tekstem glificznym

Oryginalny artykuł: Descubren milenaria vasija con escritura jeroglífica en obras del Tren Maya, en Yucatán

Meksykańscy archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przez cały czas sprawdzają tereny, którymi będzie poprowadzona trasa turystycznego pociągu przez ziemie Majów (post: „Turystyczny pociąg przez ziemie Majów”). Podczas prac na odcinku, który biegnie z Calkini (stan Campeche) do Izamal (stan Jukatan), w pobliżu miejscowości Maxcanú natrafiono na umieszczony pod stiukową posadzką pochówek, w którym przy ludzkich szczątkach złożono wazę wykonaną w tak zwanym stylu Chocholá, pochodzącą z lat 600-800 n.e. i ozdobioną tekstem glificznym. Tego typu naczynia były szeroko rozpowszechnione na północy Jukatanu, szczególnie w rejonie Oxkintok, ośrodka Majów znanego z ich wyrobu. Niestety większość takich waz została zrabowana i znajduje się obecnie w prywatnych kolekcjach.

Naczynie odkryte w pobliżu Maxcanu (fot. INAH)

Miasta Majów: Motul de San José (Gwatemala)

Motul de San José położone jest w pobliżu jeziora Peten Itza, w departamencie Peten w Gwatemali. W 1895 roku dotarł tam badacz i fotograf Teobert Maler, choć już wówczas dawne miasto i jego zabytki były bardzo zniszczone. Okoliczna ludność nazywała ruiny Motul, ale Maler, nie chcąc, by mylono je z innym majańskim miastem Motul na ziemiach meksykańskiego stanu Jukatan, dodał „San José” od pobliskiej wioski. Od tego czasu stanowisko archeologiczne znane jest jako Motul de San José, choć w czasach Majów nosiło nazwę Ik’a.

Blok glificzny z tytułem k'uhul ik' ajaw ("Boski władca Ik'[a]"),
używanym przez władców Motul de San José

Prace archeologiczne, prowadzone w latach 1998-2008 w ramach projektu, którym kierowały Antonia Foias (z Willimas College) i Kitty Emery (z Florida Museum of Natural History) wykazały, że miasto powstało już w okresie preklasycznym. Jednak zachowane do dziś budowle, niestety nadal porośnięte roślinnością, pochodzą z późniejszego okresu, kiedy to ośrodek odgrywał ważniejszą rolę na scenie politycznej. Motul de San José było zamieszkiwane jeszcze w latach 1000-1250. Na terenie miasta znajduje się kilka grup architektonicznych, place i fragmenty kamiennych steli.

Dawne budowle porośnięte roślinnością

Nowa inskrypcja z La Corona odsłania intrygi polityczne królestwa Kaanul

Oryginalny artykuł: Altar descubierto en La Corona revela nuevo gobernante y sus vinculos politicos

13 czerwca 2017 roku, podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w małej świątyni w grupie La Coronitas, na terenie majańskiego ośrodka La Corona (Peten, Gwatemala) odkryto ołtarz wyrzeźbiony około 1500 lat temu, będący najstarszym zabytkiem znalezionym do tej pory w tym mieście. Jednak dopiero teraz, kiedy ołtarz został oficjalnie wystawiony w Narodowym Muzeum Archeologii i Etnologii w Mieście Gwatemala, Marcello A. Canuto (z University of Tulane, USA) i Tomás Barrientos Q (z Universidad del Valle, Gwatemala), kierujący projektem archeologicznym w La Corona, opowiedzieli o zachowanej inskrypcji, która dostarcza nowych informacji na temat ekspansji Kaanul, znanego też jako „Królestwo Węża”.

Odkrycie ołtarza w La Corona (fot. Proyecto Regional Arqueologico La Corona)

Nowa lista władców majańskiego miasta Cobá (stan Quintana Roo, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Identifican a 14 gobernantes prehispanicos de la ciudad maya de Coba

Ze względu na znaczny stopień erozji kamiennych zabytków z inskrypcjami w majańskim mieście Cobá (stan Quintana Roo, Meksyk), niewiele było wiadomo o tamtejszych władcach, choć część z nich została zidentyfikowana przez takich epigrafików, jak Sven Gronemeyer, David Stuart, Daniel Graña-Behrens i Stanley Guenter. Obecnie, jak podaje Octavio Esparza Olguín (z Centrum Badań Majów Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku), prace prowadzone w ramach Projektu Archeologicznego Cobá, nowe fotografie w wysokiej rozdzielczości i dokładna analiza kolejnych tekstów odkrytych w minionych latach, rzuciły więcej światła na dzieje tego miasta. Dr Octavio Esparza Olguín zwrócił uwagę na Panel 7, odkryty w 2004 roku w pobliżu głównego boiska do gry w piłkę. Wyrzeźbiona na zabytku inskrypcja obejmuje 74 bloki glificzne, zawiera dwie daty w systemie tzw. Długiej Rachuby (pozwalającej na skorelowanie kalendarza Majów z kalendarzem gregoriańskim) i wspomina początki dynastii w Cobá, sięgające V w. n.e.

Po prawej: fotografia Panelu 7. Po lewej: dwa fragmenty inskrypcji z Panelu 7.
U góry przedstawiono bloki glificzne z tekstem opowiadającym o poświęceniu kamienia
(przypuszczalnie właśnie Panelu 7) na boisku do gry w piłkę w Cobá, które to wydarzenie
odbyło się pod auspicjami władcy o imieniu Ju’npik Took’. Na dole mamy część inskrypcji,
która wspomina początki dynastii i odnosi się do tego samego władcy.
Co prawda czasownik w pierwszym bloku glificznym nie został jeszcze satysfakcjonująco
odczytany, ale w inskrypcjach Majów poprzedza nazwy miejsc wybranych
na siedziby dworu królewskiego i w takim kontekście pojawia się też
w tekstach z innych miast Majów, na przykład w Palenque i w La Corona
(fot. Octavio Esparza Olguín)

Miasta Majów: Ixkun (Gwatemala)

Ruiny majańskiego miasta Ixkun znajdują się w południowo-wschodniej części Peten (Gwatemala), na północ od miasteczka Dolores. Po raz pierwszy dotarli tam, w 1852 roku, Modesto Mendez i Eusebio Lara. Później miejsce to odwiedzili Alfred Maudslay (w 1887 r.) oraz Sylvanus Morley i Herbert Spinden (w 1914 r.). Ian Graham, po swych wizytach w Ixkun (w 1971, 1972 i 1978), sporządził fotografie i rysunki tamtejszych rzeźbionych zabytków. Prace archeologiczne na terenie miasta prowadzili badacze gwatemalscy: Héctor Escobedo, Juan Pedro Laporte i Héctor E. Mejía.

Stanowisko archeologiczne Ixkun

Budowle w Ixkun nadal są porośnięte roślinnością i nie zostały odrestaurowane. Wiadomo jednak, że przechodziły co najmniej dwie fazy konstrukcyjne, a miasto było gęsto zamieszkane w końcowym okresie klasycznym. Zachowana do dzisiaj część Ixkun obejmuje: Plac Północny, Plac Centralny i Plac Południowy, boisko do gry w piłkę, Akropol Zachodni, dwie drogi sacbé (prowadzące w kierunkach północnym i południowym) oraz Grupę Południową.

Budowle Ixkun

Nowe informacje o miastach Majów w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Descubren en Campeche zona con densidad inusitada de construcciones mayas prehispanicas

W latach 2013-14, na terenie stanu Campeche (Meksyk) odkryto trzy duże miasta Majów: Chactún (z licznymi budowlami o charakterze świątynnym i pałacowym oraz z niemal 20 stelami pokrytymi inskrypcjami glificznymi), Lagunita (ze spektakularną fasadą zoomorficzną, zdobiącą jedną z budowli oraz z rzeźbionymi zabytkami) i Tamchén (z charakterystycznymi budowlami i licznymi zbiornikami zwanymi chultunami). Niedawno, w ramach projektu Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), grupa badaczy, którą kieruje Ivan Šprajc z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki, powróciła na ziemie północnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul, aby przekonać się, jak daleko sięgały strefy wpływów tych majańskich ośrodków. Podczas trwającego dwa miesiące sezonu badawczego, ekipa archeologów i geodetów, przy wsparciu miejscowej ludności, zdołała przemierzyć obszar o powierzchni ponad 100 km². 

Jeden z rzeźbionych zabytków odkrytych podczas sezonu badawczego w tym roku
(fot. Octavio Esparza, UNAM)

Odkrycie dwóch majańskich grobowców w Holmul

Oryginalny artykuł: Sacred Maya tombs lend rare insight into rule of mysterious "snake kings"

Na terenie majańskiego stanowiska archeologicznego Holmul (Gwatemala), gdzie trzy lata temu odsłonięto wspaniały fryz zdobiący dawną świątynię, obecnie odkryto dwa grobowce. Niemal cudem umknęły one uwadze rabusiów, którzy wykopali tunele pod piramidami. Oba grobowce pochodzą z lat 650-700 n.e. Jedna komnata grobowa, ze sklepieniem, znajduje się wewnątrz piramidy, która została wzniesiona nad znacznie starszą, pochodzącą z V w. n.e. Pochowana osoba zmarła w średnim wieku, a jej zęby były inkrustowane jadeitem, co dowodzi wysokiego statusu społecznego.

Komnata grobowa odkryta w Holmul (for. Picasa/Estrada-Belli)

Nowe odkrycia w majańskim mieście Xunantunich (Belize)

Oryginalny artykuł: Seeing Behind the Xunantunich Stela

Podczas prac wykopaliskowych na terenie majańskiego miasta Xunantunich (Belize), archeolodzy odkryli rzeźbiony panel z inskrypcją glificzną. W dwóch kartuszach znajdują się po cztery bloki glificzne, podające daty z lat 638-642 n.e. W tekście wspominana jest księżniczka Ix Batz’ Ek’ z używanym przez nią tytułem K’uhul Yax Ajaw. Była ona żoną władcy Caracol, Yajawte’ K’inich i matką K’an II. Panel musiał zatem pochodzić z Caracol i trafił do Xunantunich jako trofeum wojenne.

Panel odkryty w Xunantunich (fot. Cruz Cambranes)

Miasta Majów: Bonampak (stan Chiapas, Meksyk)

Majańskie miasto Bonampak położone jest w dżungli na terenie obecnego stanu Chiapas w Meksyku. Chociaż zamieszkujący te ziemie Indianie Lakandoni wiedzieli o jego istnieniu, to pilnie strzegli tej tajemnicy aż do połowy XX wieku. Co prawda, pogłoski o ruinach miasta dotarły do uszu badacza Teoberta Malera podczas jego wyprawy w XIX wieku, ale w żaden sposób nie zdołał do niego trafić. Za odkrywcę Bonampak często mylnie uważany jest Giles Healey. W rzeczywistości to Carl Frey i John Bourne dotarli na teren ruin 6 lutego 1946 roku. Już wcześniej podróżowali oni po ziemiach w rejonie rzeki Usumacinty i zaprzyjaźnili się z żyjącymi tam Lakandonami. Bourne miał ze sobą fonograf, a odtwarzana z niego muzyka, zwłaszcza pieśni wykonywane przez Caruso, tak zachwyciła jednego z Indian o imieniu Chan Bor, że postanowił zaprowadzić Freya i Bourne’a do ukrytego w dżungli miasta. Frey i Bourne zrobili wstępny plan budowli, ale po dwóch dniach musieli opuścić to miejsce, gdyż otrzymali ostrzeżenie, że okoliczni chicleros (osoby zbierające żywicę do wyrobu gumy do żucia) zamierzali ich okraść i zabić. 14 marca 1946 roku, Frey i Bourne powiadomili o swym odkryciu Narodowy Instytut Antropologii i Historii w Meksyku, a nieco później - Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Kiedy Giles Healey dowiedział się o ruinach miasta, nie mającego wówczas jeszcze żadnej nazwy, udał się tam w maju 1946 roku i wykonał fotografie malowideł z tamtejszej Budowli 1. Wówczas doszło do nieporozumienia, gdyż nie wiedziano, że chodzi o te same ruiny. Kiedy ostatecznie ustalono to w czerwcu 1947 roku, było już za późno, gdyż wszystkie gazety  przypisywały odkrycie Healeyowi. Freya i Bourne’a uznano za oficjalnych odkrywców dopiero w 1955 roku, w pracy opublikowanej przez Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Tamtejszy specjalista od kultury Majów, Sylvanus Morley nazwał miasto Bonampak, czyli Malowane mury.

Widok na Wielki Plac i Akropol w Bonampak

Ustalenie oryginalnej nazwy miasta znanego obecnie jako Bonampak nie jest takie proste. Tamtejsi władcy używali bowiem dwóch glifów-emblematów: Ak’e i Xukalnaah. Zdaniem rosyjskich badaczy, Safronova i Beliaeva, najpierw Lacanha’, a od końca V w. n.e. Bonampak były kolejnymi stolicami Xukalnaah. Jednak z tym samym glifem-emblematem Xukalnaah związane też były inne majańskie ośrodki, leżące w tym rejonie.

 

Glify-emblematy Ak'e (po lewej) i Xukalnaah (po prawej)

Różne smaki majańskiego kakao i atole

Dzięki zapiskom hiszpańskich kronikarzy i tradycjom zachowanym przez potomków dawnych Majów wiadomo, że już w czasach prekolumbijskich zarówno kakao, jak i atole były doprawiane do smaku na różne sposoby. W miarę rozwoju prac nad odczytaniem pisma glificznego Majów okazało się jednak, że nawet sami Majowie pozostawili nam wiele informacji na ten temat. Początkowo naczynia ceramiczne Majów zachwycały jedynie wspaniałymi scenami namalowanymi na ich powierzchni i tym samym dostarczały bezcennych informacji na temat wielu aspektów życia i wierzeń Majów. Towarzyszące scenom teksty glificzne uważano za element dekoracyjny, choć rzeczywiście część z nich to tak zwane „pseudoglify”. Historia rozpoczęła się w 1973 roku, kiedy Michael D. Coe zwrócił uwagę na glify namalowane na brzegach naczyń i biorąc pod uwagę ich podobieństwo uznał, że stanowią one szczególną formułę, przypominającą hymn ku czci zmarłego. Należy bowiem pamiętać, że większość naczyń znaleziono w grobowcach. Michael D. Coe nazwał ten rodzaj inskrypcji Początkową Sekwencją Standardową i choć jego sugestia odnośnie hymnu nie była zgodna z prawdą, to określenie PSS (skrót od angielskiego Primary Standard Sequence) jest używane do dnia dzisiejszego.

   

Po lewej waza z typową formułą PSS, po prawej waza z tzw. pseudoglifami

Jednocześnie trwały badania zachowanych ksiąg Majów, czyli kodeksów. Niektóre sceny w Kodeksie Drezdeńskim i w Kodeksie Madryckim przedstawiają bóstwa trzymające w dłoniach naczynia z owocami lub ziarnami kakaowca, a scenom towarzyszą krótkie teksty. Na glif oznaczający „kakao” zwrócił już uwagę Cyrus Thomas, choć poprawny odczyt ka-ka-wa, kakaw, podał w 1973 roku Floyd Lounsbury.

Scena z Kodeksu Drezdeńskiego przedstawia bóstwa z ziarnami i owocami kakaowca.
W górnym wierszu dwukrotnie pojawia się blok glificzny oznaczający kakao

Majańscy skrybowie-malarze z Ek' Balam

Oryginalny artykuł: Ek Balam conto con escuelas de pintores-escribas

Majańskie miasto Ek’ Balam (stan Jukatan, Meksyk), stolica dawnego królestwa Talol, mogło poszczycić się własną grupą wysoko wykwalifikowanych skrybów-malarzy. Leticia Vargas de la Peña i Víctor R. Castillo Borges (archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii w Meksyku) oraz Alfonso Lacadena García-Gallo (specjalista z zakresu epigrafiki Majów, z Universidad Complutense w Madrycie) uważają, że miasto to wyróżniało się wyjątkową tradycją artystyczną, a tamtejsza szkoła skrybów-malarzy znacząco wpłynęła na rozwój tradycji malarskiej w regionie, szczególnie we wczesnym okresie w Chichén Itzá. Niektóre cechy epigraficzne, uważane za reprezentatywne w Chichén Itzá, mają swe pierwowzory w Ek’ Balam. Poza tym, widoczne są podobieństwa w technicznym przygotowywaniu barwników i wygładzaniu powierzchni wapiennych. María Luisa Vázquez de Ágredos dodała, że na podstawie badań z wykorzystaniem mikroskopii elektronowej ustalono, iż w obu ośrodkach stosowano glinę o tym samym składzie chemicznym, pochodzącą z okolicznych jaskiń. 

Detal z malowidła w Ek' Balam (fot. Leticia Vargas de la Peña)

Szkołę skrybów-malarzy z Ek’ Balam wyróżniały barwne malowidła ścienne i piękna kaligrafia. Inskrypcje glificzne i wizerunki postaci, wykonane delikatnymi pociągnięciami pędzla, zwłaszcza na kamieniach szczytowych, są wyjątkowe i niekiedy przypominają tradycję skrybów, którzy wykonywali kodeksy.

Kamień szczytowy 15 z komnaty grobowej Ukit Kan Le'k Tok'  (fot. Leticia Vargas de la Peña)

Miasta Majów: El Chal (Gwatemala)

Stanowisko archeologiczne El Chal znajduje się w gminie Dolores, w Petén (Gwatemala). Ruiny majańskich budowli leżą na terenie współczesnego miasteczka o tej samej nazwie. Ta lokalizacja sprawiła, że większość kamieni pochodzących z prekolumbijskich konstrukcji została wykorzystana do wznoszenia domów, z których część stoi bezpośrednio na platformach majańskich budowli.

Porośnięte roślinnością budowle w El Chal

W latach 1974-1975 miejsce to odwiedzili Richard Kirsch i Ian Graham. Niektóre rzeźbione zabytki zostały wówczas przewiezione do Parku Narodowego Tikal, ale około dwudziestu lat później nic już o nich nie wiedziano. W 1989 roku sporządzono rejestr zabytków, a w 1993 roku podjęto pierwsze prace wykopaliskowe na terenie El Chal, w których uczestniczyli, między innymi, Juan Pedro Laporte, Jorge E. Chocón i Paulino Morales. Archeolodzy co prawda nie odrestaurowali żadnej budowli, ale wykonali wykopy, które pozwoliły ustalić, że miejsce to było zamieszkiwane od późnego okresu preklasycznego (około 300 r. p.n.e.) do wczesnego okresu postklasycznego (około 1300 r. n.e.).

Jeden z placów w El Chal

Nowe majańskie zabytki z inskrypcjami z El Achiotal i La Corona

Oryginalny artykuł: Presentacion de hallazgos arqueologos de importantes monumentos mayas

Archeolodzy z Projektu La Corona w Petén (Gwatemala) odkryli nie tylko w La Corona, ale i w pobliskim El Achiotal rzeźbione zabytki Majów, pochodzące z lat 320 – 990 n.e. Zostały one oficjalnie zaprezentowane wczoraj, 17 lipca, podczas konferencji prasowej w Palacio Nacional de la Cultura w stolicy Gwatemali. Na konferencji byli obecni: Minister Kultury i Sportu Dwight Pezzarossi; Marcello Canuto z University of Tulane, Tomás Barrientos z Universidad del Valle w Gwatemali, Héctor Escobedo z Fundacji Patrimonio Cultural y Natural Maya (PACUNAM), Milton Sinturión (z Concesión Forestal San Andrés) i przedstawiciele National Geographic Society.

Jeden z paneli odkrytych w La Corona
(fot. Ministerio de Cultura y Deportes, Guatemala)

Miasta Majów: Caracol (Belize)

Przez wiele wieków nikt nie przypuszczał, że głęboko w dżungli, w południowo-zachodniej części Belize, ukryte jest ogromne miasto Majów. Nie wiadomo, jak długo jeszcze kryłoby swą tajemnicę, gdyby nie Rosa Mai, która w 1939 roku udała się w owe rejony w poszukiwaniu drewna mahoniowego i cedrowego do wyrobów rękodzielniczych. O odkryciu ruin powiadomiła niezwłocznie władze kraju, które wysłały tam pełnomocnika do spraw archeologii, A. Hamiltona Andersona i to on nadał miastu nazwę Caracol. Dopiero kilkanaście lat później rozpoczęto wstępne badania. W latach 1950-53 dotarli do Caracol uczeni z Uniwersytetu w Pensylwanii, a w 1954 – z Uniwersytetu Harvarda. W latach 1985 - 2005 regularnymi pracami wykopaliskowymi kierowali Arlen i Diane Chase z Uniwersytetu na Florydzie. Jednocześnie, od 2001 do 2004 roku prowadzony był belizyjski projekt rozwoju turystyki, koordynowany przez archeologa Jaime Awe. Tak późne rozpoczęcie badań wiązało się głównie z kłopotami z dotarciem do Caracol, do którego wiedzie dość długa, choć piękna droga, gdzie można podziwiać malownicze wodospady Río on Pools i grotę Río Frío Cave.

Río on Pools

Río Frío Cave

Kiedy podjęto badania archeologiczne, okazało się, że Caracol było jednym z największych majańskich miast i w okresie swego rozkwitu liczyło ponad 100 tysięcy mieszkańców. Chociaż w okresie klasycznym miasto nazywało się Uxwitza’, to jego władcy zazwyczaj używali tytułu  K’uhul K’antumaak („boska osoba z K’antu”).

Blok glificzny z tytułem K'uhul K'antumaak

Niewiele wiadomo o początkach Caracol. Grupy ludności osiedliły się na tych terenach już w latach 600-300 p.n.e. Pierwszym udokumentowanym historycznie władcą Caracol i być może założycielem dynastii w I połowie IV w. n.e. był Te’ K’ab’ Chahk. Z nieco późniejszego okresu, gdyż z 400 r. n.e. pochodzi Stela 20, która choć zachowana we fragmencie, przedstawia postać jednego z wczesnych władców miasta.

Stela 20 z 400 r. n.e. przedstawia wizerunek jednego z pierwszych władców Caracol

O czym pisali Majowie: Stela 35 z Yaxchilan

Stela 35 z Yaxchilan została odnaleziona w 1983 r. w częściowo zawalonej Budowli 21 – tej samej, w której niegdyś znajdowały się Nadproże 15, Nadproże 16 i Nadproże 17 (obecnie w Londynie). Dach komnaty zawalił się na długo przed rokiem 1882, kiedy dotarł tam Anglik Alfred Maudslay, skrywając swoją zawartość przed oczami podróżnika, który z pewnością dołączyłby ją do kolekcji Muzeum Brytyjskiego. Ponad 100 lat później archeolodzy oczyścili pomieszczenie z gruzu, w którym znaleźli m.in. Stelę 35 oraz fragmenty stiukowej płaskorzeźby, przedstawiającej postaci ludzkie naturalnej wielkości: pięć osób siedzących na tronie w formie dwugłowego węża.

Stela 35 z Yaxchilan na tle fragmentów stiukowej płaskorzeźby w Budowli 21 (fot. Gustavo Jeronimo / Wikimedia Commons)

Lagunita i Tamchèn - nowo odkryte miasta Majów

Oryginalny artykuł: Two ancient Maya cities discovered in the jungle of southeastern Mexico

Archeologiczna ekspedycja z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki (ZRC SAZU), którą kierował Ivan Šprajc odkryła ruiny dwóch dużych miast Majów. Rozpościerają się one w niewielkiej odległości od Xpuhil i Zoh Laguna, w południowo-wschodniej części meksykańskiego stanu Campeche i jednocześnie w północnej strefie niezamieszkałej i trudno dostępnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul. Jedno z tych miast odwiedził w 1970 roku amerykański archeolog Eric Von Euw, który natrafił tam na liczne zabytki kamienne i nadzwyczajną fasadę zoomorficzną, przedstawiającą otwartą paszczę ziemskiego potwora. Wyniki jego prac nigdy jednak nie zostały opublikowane, a wykonane przez niego rysunki były przechowywane w Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Uniwersytetu Harvarda w USA i znane były tylko kilku specjalistom. Dokładne położenie miejsca, które Von Euw nazwał Lagunita było tajemnicą. Pomimo poszukiwań Lagunita pozostawała zagubiona w dżungli aż do teraz, kiedy dotarli tam Ivan Šprajc i jego zespół.

Budowla z fasadą zoomorficzną w Lagunita (fot. MISLI) 

Ivan Šprajc wyjaśnia, że zdołali znaleźć to miejsce dzięki fotografiom lotniczym, ale o tym, że jest to Lagunita przekonali się dopiero wówczas, gdy ujrzeli fasadę zoomorficzną i inne zabytki, i porównali je z rysunkami Von Euw, udostępnionymi przez znanego eksperta Karla Herberta Mayera.

Budowla I w Lagunita (fot. MISLI)