Maczugi z kolcami dołączają do majańskiego arsenału

Oryginalny artykuł: April Holloway. Traumatic skull injuries reveal Mayans used spiked clubs. Ancient Origins 24.03.2014.

Fortyfikacje, broń oraz malowidła przedstawiające sceny bitewne pokazują, że Majowie nie byli cywilizacją miłującą pokój. Od dawna wiadomo, że używali w walce takiej broni jak dmuchawki, włócznie, noże i dzidy, a teraz naukowcy znaleźli także dowody na stosowanie maczug z kolcami, które zadawały ofiarom katastrofalne w skutkach obrażenia. Badania objęły 116 czaszek z okresu 600 p.n.e. - 1542 n.e. z 13 stanowisk archeologicznych i rzucają nowe światło na majańskie wojny oraz przeczą teorii, że wojny były przyczyną upadku klasycznej cywilizacji Majów.

Fragment malowidła ściennego z Bonampak przestawiający scenę walki. Współczesna rekonstrukcja (fot. Wikimedia Commons)

Wojny Majów

Przez wiele lat sądzono, że Majowie byli narodem pokojowym. Jednak odkrycie w 1946 roku słynnych malowideł w Bonampak, przedstawiających krwawą walkę i okrutne traktowanie pojmanych jeńców, całkowicie odmieniło poglądy uczonych. Obecnie wiadomo, że wojny na ziemiach Majów miały miejsce już w okresie preklasycznym, gdyż wówczas pojawiła się praktyka otaczania miast murami obronnymi.

Scena walki na malowidle z Komnaty 2 w Budowli I w Bonampak
(kopia w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk; autor: Rina Lazo)

Niestety nie wiemy, jaką taktykę walki stosowali Majowie ani jak była zorganizowana ich armia w okresie klasycznym. Możemy jedynie przypuszczać, że na jej czele stał władca i że istnieli zapewne dowódcy wojskowi wywodzący się z arystokracji. Nieco więcej informacji zachowało się w zapiskach pierwszych kronikarzy hiszpańskich, chociaż dotyczą one okresu postklasycznego. Diego de Landa podaje, że na czele armii stali dwaj dowódcy. Jeden pełnił stałą funkcję przez wiele lat i stanowisko to było przekazywane w jego rodzinie z pokolenia na pokolenie. Drugiego natomiast wybierano na okres trzech lat i nazywano go Nacom. Poza tym istniała grupa zawodowych wojowników – holcanes, których wzywano na wypadek wojny. W miarę konieczności powoływano do służby także zwykłych mieszkańców.

Scena walki na malowidle z Komnaty 2 w Budowli I w Bonampak
(kopia w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk; autor: Rina Lazo)

Broń Mexików (Azteków)

Oryginalny artykuł: Mexica Weaponry (English), Las armas de los mexicas (espanol)

Nasza wiedza o broni Mexików (czyt. Meszików), zwanych potocznie Aztekami, obejmuje nie tylko różne rodzaje broni ofensywnej i defensywnej, ale także techniki walki i organizację jednostek wojskowych.

Dwa rodzaje broni defensywnej były szczególnie popularne: ichahuipilli oraz bawełniany kubrak (dublet) pokryty warstwą soli, noszony generalnie jako kamizelka pod mundurami Rycerzy Orła i Jaguara oraz innych grup militarnych. Innym popularnym elementem uzbrojenia były tarcze, czyli chimalli, wytwarzane w wielu odmianach, zarówno w wersji bojowej, jak i ozdobnej jako insygnia militarne stosowane w ceremoniach religijnych. Wiele dyskusji toczy się wokół użycia hełmów: czy były one stosowane w walce, czy służyły tylko celom reprezentacyjnym. Bogato zdobione stroje starożytnych meksykańskich wojowników z ogromną ilością pięknych piór byłyby niepraktyczne w walce wręcz, ale z pewnością miały głęboką symbolikę religijną. 

Reprodukcja azteckiej tarczy chimalli
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Jeśli chodzi o broń defensywną, dzieli się ją na broń do walki na dystans i do walki wręcz. W grupie pierwszej, najbardziej znany jest átlatl, czyli miotacz strzał o zasięgu do 120 m. Łuk i strzały często były noszone nie w kołczanie, ale w ręku, choć funkcjonalność takiego rozwiązania jest kontrowersyjna, szczególnie jeśli wojownik niósł dodatkowo tarczę. Używano także procy z włókien kaktusa, którą ciskano kamienie z dużą precyzją i siłą, oraz tlazonctectli, czyli proste, drewniane włócznie, które choć ciskane wyłącznie siłą ramienia, we wprawnym ręku mogły okazać się zabójcze.

Kamienna rzeźba przedstawiająca głowę azteckiego wojownika-orła
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Wśród broni ofensywnej krótkiego zasięgu najpopularniejszy był macuahuitl, który składał się z drzewca dł. 70-80 cm nabitego 6-8 małymi, pryzmatycznymi ostrzami z obsydianu. Broń ta mogła zadawać poważne rany, ale biorąc pod uwagę nietrwałość ostrzy praktyczne zastosowanie tej broni jest dyskusyjne. Włócznia teputzopilli była podobna do macuahuitl, ale miała do 2 m długości, i także była wykończona pryzmatycznymi ostrzami z obsydianu, którymi można było dźgać przeciwnika. Jednak najbardziej starożytna z broni do walki wręcz to quauhololli, rodzaj drewnianej maczugi zwieńczonej kulą, która mogła rozbić ludzką czaszkę.

Wojownicy azteccy przedstawieni na tzw. Kamieniu Tizoka
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Źródła, z których czerpiemy wiedzę o broni Mexików, są różnorodne, choć nadal niekompletne. Przede wszystkim mamy różne, nieraz sprzeczne opisy broni używanej przez starożytnych Meksykanów pozostawione przez hiszpańskich kronikarzy. Następnie bogata ikonografia manuskryptów piktograficznych, czyli azteckich kodeksów (książek), to bodaj najbardziej wiarygodne źródło informacji na temat systemów uzbrojenia Mexików, np. organizacji i współpracy ofensywy i defensywy. Kamienne rzeźby i inne dzieła sztuki to kolejne ważne, choć trudne do interpretacji źródło informacji: mimo wielkiej ilości dostępnych artefaktów, ich bogata symbolika często utrudnia zrozumienie praktycznego zastosowania broni. Mamy także pewną ilość znalezisk archeologicznych, choć te rozrzucone po muzeach na całym świecie pozbawione są swojego kontekstu archeologicznego, więc często trudne do interpretacji.

Wojownik aztecki (Muzeum Templo Mayor w mieście Meksyk)

Czytaj też: Wojownicy strzegący wzgórza Monte Tlaloc

Wojna w dżungli

Pełen artykuł: Zach Zorich. Defending a Jungle Kingdom. Archaeology IX/X 2011.

Rzeka Usumacinta przecina meandrami górzysty las deszczowy, wyznaczając część granicy między Meksykiem na zachodnim brzegu a Gwatemalą na wschodnim. W przeszłości rejon Usumacinty był poprzecinany ciągle zmieniającą się siecią granic. Władcy starożytnych miast majowskich walczyli i zawiązywali sojusze, aby wzmocnić swoje królestwa terytorialnie i politycznie. Jednak mało było dotychczas dowodów na to, gdzie dokładnie znajdowały się granice tych królestw. Aż wreszcie w lesie deszczowym odkryto serię kamiennych murów o wysokości od 1 do prawie 2 metrów i długości ponad 6 km. Mury te rozgraniczały królestwa Yaxchilan i Piedras Negras, broniąc północnej granicy Yaxchilan. Dostarczają one istotnych informacji na temat taktyki militarnej oraz powodów walk, które wybuchały w burzliwych czasach 1300 lat temu, kiedy oba miasta znajdowały się u szczytu potęgi.

Dżungla wokół Yaxchilan (fot. Wikimedia Commons)