Monumentalna Stela 46 z El Palmar została po raz pierwszy wystawiona w Muzeum Architektury Majów

Oryginalny artykuł: Tras restauración, exhiben por primera vez la monumental Estela 46 de El Palmar, en el Museo de Arquitectura Maya 

Stela 46 z El Palmar została wystawiona po raz pierwszy w Muzeum Architektury Majów, Baluarte de la Soledad, w mieście Campeche, po zakończeniu procesu konserwacji i restauracji. Jest to wynik interdyscyplinarnej pracy specjalistów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) oraz z Narodowej Szkoły Konserwacji, Restauracji i Muzeografii (ENCRyM). Zabytek pochodzi z późnego okresu preklasycznego (I wiek n.e.) został znaleziony w El Palmar, stanowisku archeologicznym położonym w południowej części stanu. W celu zachowania Steli 46, w latach 80. XX wieku, została ona przeniesiona do miasta Campeche.

Muzeum Architektury Majów w Mieście Campeche (fot. INAH)

Od 2007 roku archeolodzy Kenichiro Tsukamoto, Javier López Camacho i Luz Evelia Campaña pracowali nad badaniami i konserwacją stanowiska, w tym nad badaniami epigraficznymi i ikonograficznymi zabytku. Jak poinformowała Adriana Velázquez Morlet, która również współpracuje przy analizie, w pracach uczestniczą specjaliści Octavio Esparza i Daniel Salazar.

 

Prace przy Steli 46 z El Palmar (fot. Isabel Medina)

Ingerencja w dzieło była złożonym procesem, ponieważ wapień z południowego Campeche jest podatny na zmiany zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne, co utrudnia zachowanie jego materialności, a w konsekwencji utrudnia rejestrację wszelkich tekstów lub figur wyrzeźbionych na nim. Dzięki nowym technikom fotogrametrycznym możliwe będzie lepsze zbadanie jego treści ikonograficznej i epigraficznej.

Odnawianie Steli 46 (fot. Isabel Medina)

Stela 46 została przetransportowana z Centrum INAH Campeche do Muzeum Architektury Majów w Baluarte de la Soledad. Wcześniej wykonano dokumentację 3D za pomocą fotogrametrii oraz diagnostykę stanu zachowania obejmującą monitoring temperatury i wilgotności otoczenia oraz powierzchni kamienia. Po dostarczeniu do muzeum zainstalowano konstrukcję z bloczkami i zawiesiami w celu ustawienia steli, zbudowano odwracalną podstawę w celu jej zabezpieczenia, a następnie zespół konserwatorski ENCRyM rozpoczął proces czyszczenia, konsolidacji oraz reintegracji objętościowej i chromatycznej. 

Stela 46 po renowacji (fot. Isabel Medina)

Wszystkie procesy były prowadzone zgodnie z normami, zasadami i kryteriami konserwacji archeologicznej. Mónica Pinillos Balboa wyjaśniła, że Stela 46 ma 2,96 m wysokości, co w połączeniu z 68 cm czopu daje łącznie 3,64 m; 70 cm szerokości i od 48 do 50 cm grubości. Dodała, że waga Steli 46, wynosząca około czterech ton, stanowiła wyzwanie dla jej transportu, montażu i konserwacji-restauracji, zabiegów, które były podstawą akademickiej praktyki terenowej ENCRyM. Kształt Steli 46 wskazuje na jej wczesne pochodzenie. Z czasem stele miały coraz bardziej wyraziste kształty. Ta ma rozmiar pierwotnie wybranego bloku, który nie został obrobiony w celu nadania mu określonego formatu.