Badania w Chavín de Huántar mogą zrewolucjonizować światową archeologię

Oryginlany artykuł: Investigación en el Monumento Chavín de Huántar puede revolucionar la arqueología mundial 

Znany amerykański archeolog John Rick ogłosił nowy etap prac w monumentalnym kompleksie Chavín de Huántar, skoncentrowany na eksploracji głównych budynków, wykorzystaniu zaawansowanych technologii i pogłębianiu wiedzy o złożonym życiu rytualnym jednej z najbardziej wpływowych kultur starożytnych Andów. Chavín de Huántar stało się poważnym wyzwaniem dla badacza Uniwersytetu Stanforda i dyrektora Programu Badań Archeologicznych i Konserwacji Chavín (PRIACCH). W obszernej rozmowie z agencją prasową Andina, John Rick przedstawił plany nowego etapu prac archeologicznych, opisał technologie, które zostaną wykorzystane i podzielił się najnowszymi odkryciami, które na nowo piszą historię tej kultury.

Przygotowania do prac na terenie Chavín de Huántar (fot.© ANDINA / Editora Perú)

John Rick wyjaśnił, że jednym z pilnych celów jest kontynuacja badań w głównym budynku, znanym jako „Piramida Tello” (odnosząc się do jej odkrywcy, Julio C. Tello). Wskazał, że konstrukcja nosi ślady zniszczeń spowodowanych trzęsieniami ziemi i usuwaniem kamieni, do których doszło w czasach historycznych, co paradoksalnie stwarza naukową okazję: możliwość obserwacji wczesnych etapów budowy bez konieczności demontażu nienaruszonych konstrukcji. Jest to bardzo cenne, ponieważ większość dużych budowli w Chavín de Huántar ma fasady, jest stosunkowo wysoka. Archeolog zauważył również, że rozważana jest większa ingerencja w obszar Placu Okrągłego, jednego z najbardziej charakterystycznych miejsc w Chavín de Huántar. Ostrzegł jednak, że jest to złożony projekt, który będzie wymagał lat pracy, koordynacji instytucjonalnej i kompleksowego planowania, uwzględniającego przyszły dostęp turystów do tego miejsca. Okrągły Plac to bardzo znana część Chavín de Huántar, który zachwyca elegancką architekturą i ucieleśnia kulturę Chavín. Twierdził, że prace na tym obszarze wymagają rozległego i wielodyscyplinarnego wysiłku, nie tylko zaangażowania wszystkich specjalności archeologicznych, ale także rozważenia, w jaki sposób te obszary będą odwiedzane po zakończeniu badań. 

Jedna z podziemnych galerii w Chavín de Huántar (fot. © ANDINA / Editora Perú)

Dostęp jest obecnie bardzo ograniczony, a droga, w niektórych miejscach bardzo wąska, przecina ten obszar, zniekształcając oryginalną architekturę. John Rick podkreślił, że ten projekt może w pewnym sensie zrewolucjonizować nie tylko archeologię i nasze rozumienie przeszłości Chavín, ale także możliwości jego współczesnego wykorzystania w turystyce i docenieniu dziedzictwa. Archeolodzy uważają że w ciągu roku lub dwóch mogliby zaplanować coś, co z łatwością przetrwałoby pięć lub dziesięć lat. Badacz stwierdził, że istnieje duże prawdopodobieństwo znalezienia kolejnych galerii w obszarze atrium Placu Okrągłego. Archeolodzy uważają, że podczas ostatniej znaczącej fazy budowy w Chavín, około 3000 lat temu, zainstalowano zupełnie nowy ciąg galerii, wykorzystując całą przestrzeń. 

Prace na terenie Chavín de Huántar (fot. © ANDINA / Editora Perú)

W związku z tym wyjaśnił, że aby zlokalizować te tunele, rozpoczną poszukiwania od sprawdzenia kanałów wentylacyjnych, jak je teraz nazywają, ale które prawdopodobnie były wielofunkcyjne. Doprowadzały one do podziemnych tuneli powietrze, czasem światło, a może dźwięk. Jak zaznacza John Rick, to tak naprawdę terytorium robotów, ponieważ mogą one wchodzić przez kanały o wymiarach zaledwie około 30 na 30 centymetrów. Amerykański badacz wyjaśnił, że urządzenia te umożliwiają rejestrację obrazów i wymiarów wewnętrznych, choć zastrzegł, że nie zastępują archeologów w pracach wykopaliskowych i analitycznych. Wspomniał również o wykorzystaniu fotogrametrii cyfrowej, techniki pozwalającej na tworzenie precyzyjnych modeli trójwymiarowych na podstawie zdjęć wykonanych pod wieloma kątami. Dodał, że zostaną również zastosowane kompleksowe metodologie analityczne: analiza izotopowa, datowanie radiowęglowe, analiza genetyczna szczątków ludzkich i, co być może najważniejsze szczątków zwierzęcych. W przypadku wielbłądowatych, lam i alpak, można już ustalić ich linie genetyczne, zrozumieć, jakie typy stad istniały, w jakim środowisku żyły, ile zwierząt zabijano każdego roku i jak je przetwarzano.

Wykopaliska w Chavín de Huántar (fot. © ANDINA / Editora Perú)

Jak podkreśla John Rick, archeologia jest w pewnym sensie destrukcyjna, nie można prowadzić wykopalisk dwa razy. Wszystkie metodologie muszą być przygotowane z wyprzedzeniem, z bardzo rygorystycznym protokołem, zanim zaczną się prace. Jednym z najważniejszych osiągnięć zespołu jest datowanie radiowęglowe. John Rick wyjaśnił, że nowe metodologie zmniejszają marginesy błędu, które wcześniej obejmowały całe stulecia, pozwalając teraz na przybliżenia do 20 lat lub mniej, co umożliwi niemal precyzyjne datowanie historyczne. Twierdzi, że może to rzucić światło na kluczowe wydarzenia, takie jak wielkie trzęsienie ziemi, które nawiedziło Chavín około 550 r. p.n.e. i mogło przyczynić się do upadku tego ośrodka ceremonialnego. Pytanie brzmi, jak długo kultura przetrwała po trzęsieniu ziemi: dziesięć, pięćdziesiąt czy sto lat. Jak podkreśla John Rick, to całkowicie zmienia interpretację historyczną. Dzięki dokładniejszej skali czasowej można mówić o strategiach, wzajemnych powiązaniach, a nawet dynastiach. John Rick stwierdził, że Chavín nie jest już postrzegane wyłącznie jako miejsce ceremonii, procesja osób jest wyryta w kamieniu na Placu Okrągłym. Wykopaliska ujawniły specjalne obszary przeznaczone do składania ofiar, deprywacji sensorycznej, przygotowań rytualnych, inicjacji nowicjuszy oraz czynności zarezerwowanych dla przywódców religijnych. Według niego, społeczeństwo Chavín było zorganizowane przede wszystkim wokół wysoce zaawansowanego systemu wierzeń, z przestrzeniami architektonicznymi zaprojektowanymi do pełnienia określonych funkcji. 

Odtworzenie wyglądu jednej z budowli w Chavín de Huántar (fot.© ANDINA / Editora Perú)

Jak podkreśla John Rick, kultura Chavín była bardzo złożona. Wśród najnowszych odkryć badacz wskazał na wiarygodne dowody dotyczące stosowania roślin psychoaktywnych w niektórych rytuałach. Wyjaśnił, że nie były to powszechne praktyki, lecz raczej ograniczone do małych grup w środowiskach specjalnie zaprojektowanych w celu zapewnienia kontrolowanych doświadczeń. Praktyki te nie były powszechne, lecz ograniczały się do bardzo niewielkiej grupy osób w bardzo specyficznym środowisku, prawdopodobnie zaprojektowanym z myślą o doznaniach, jakie wywołują te rośliny. W tym kontekście północnoamerykański badacz podkreślił stałe wsparcie ze strony Antamina Mining Company, Rady Kultury Peru, funduszu Archaeology in Action i Uniwersytetu Stanforda, dzięki któremu możliwy był 32-letni program badań archeologicznych w Chavín de Huántar, zabytku wpisanym na listę światowego dziedzictwa.