Ruiny Cancuen zostały odkryte w 1905 roku przez austriackiego badacza Teoberta Malera, a dziesięć lat później dotarł tam Sylvanus G. Morley. Po 1967 roku, kiedy to na terenie ruin zjawiła się ekspedycja z Uniwersytetu Harvarda, zapomniano o tym miejscu na trzydzieści lat, co doprowadziło do znacznego zniszczenia i rabunku wielu zabytków, zwłaszcza podczas wojny domowej w Gwatemali. Dopiero zakrojone na szeroką skalę prace wykopaliskowe, którymi kierowali Arthur Demarest z Vanderbilt University i Tomas Barrientos z Universidad del Valle, pozwoliły znacznie lepiej poznać Cancuen i jego historię.
 |
| Jedna ze zniszczonych i pociętych stel na terenie Cancuen |
Cancuen było rządzone przez jedną z najstarszych dynastii, założoną już około 300 roku n.e., a jego początki mogą wiązać się z ośrodkiem Tres Islas, leżącym w odległości zaledwie 20 kilometrów. W Tres Islas zachowały się stele z wczesnego klasyku, a wyrzeźbione na nich inskrypcje zawierają glif-emblemat używany później przez Cancuen. Uczeni przypuszczają, że Cancuen mogło zostać założone około 650 roku przez władców potężnego Calakmul w celu rozszerzenia swojej strefy wpływów w tym rejonie. Zachowane inskrypcje podają bowiem, że to właśnie król Calakmul – Yuknoom Ch’een nadzorował objęcie tronu przez kolejnych władców Cancuen. Po utracie hegemonii przez Calakmul, Cancuen pozostawało pod wpływami Dos Pilas aż do momentu pojmania tamtejszego króla K’inich Chan K’awiil. Kiedy wreszcie Cancuen stało się niezależne, rozpoczął się okres jego największego rozkwitu, do którego przyczynił się władca Tajal Chan Ahk.
 |
Glify (TAJ-CHAN-na-a-AHK) przedstawiające imię władcy Cancuen - Taj(al) Chan Ahk
(detal ze Schodów Glificznych w Cancuen) |
