Jadeitowa płytka z Nim Li Punit

Żródło: The Full Story Behind The Biggest Find Since The Jade Head. 7 News Belize News 4.06.2015. Film: Nim Li Punit Find. Seven News @ YouTube 5.06.2015.

Na stanowisku archeologicznym Nim Li Punit w Belize badacze odkryli dwa groby, w których znaleziono 26 naczyń ceramicznych i 8 przedmiotów z jadeitu, w tym dużą jadeitową płytkę z inskrypcją glificzną. Część ze znalezionych przedmiotów nie pochodzi z ziem Majów, ale została importowana z Meksyku, a konkretnie z Teotihuacan, natomiast płytka pochodzi z Caracol i dokumentuję wizytę tamtejszego króla. 

Z jednej strony na płytce znajduje się duży znak ik' oznaczający "wiatr, oddech" (fot. Seven News) 

Z drugiej strony jest dłuższy napis glificzny opisujący wizytę władcy Caracol z okazji końca okresu kalendarzowego dnia 10 Ajaw 8 Yaxk'in (fot. Seven News)

Miasta Majów: Cancuen (Gwatemala)

Ruiny Cancuen zostały odkryte w 1905 roku przez austriackiego badacza Teoberta Malera, a dziesięć lat później dotarł tam Sylvanus G. Morley. Po 1967 roku, kiedy to na terenie ruin zjawiła się ekspedycja z Uniwersytetu Harvarda, zapomniano o tym miejscu na trzydzieści lat, co doprowadziło do znacznego zniszczenia i rabunku wielu zabytków, zwłaszcza podczas wojny domowej w Gwatemali. Dopiero zakrojone na szeroką skalę prace wykopaliskowe, którymi kierowali Arthur Demarest z Vanderbilt University i Tomas Barrientos z Universidad del Valle, pozwoliły znacznie lepiej poznać Cancuen i jego historię.

Jedna ze zniszczonych i pociętych stel na terenie Cancuen

Cancuen było rządzone przez jedną z najstarszych dynastii, założoną już około 300 roku n.e., a jego początki mogą wiązać się z ośrodkiem Tres Islas, leżącym w odległości zaledwie 20 kilometrów. W Tres Islas zachowały się stele z wczesnego klasyku, a wyrzeźbione na nich inskrypcje zawierają glif-emblemat używany później przez Cancuen. Uczeni przypuszczają, że Cancuen mogło zostać założone około 650 roku przez władców potężnego Calakmul w celu rozszerzenia swojej strefy wpływów w tym rejonie. Zachowane inskrypcje podają bowiem, że to właśnie król Calakmul – Yuknoom Ch’een nadzorował objęcie tronu przez kolejnych władców Cancuen. Po utracie hegemonii przez Calakmul, Cancuen pozostawało pod wpływami Dos Pilas aż do momentu pojmania tamtejszego króla K’inich Chan K’awiil. Kiedy wreszcie Cancuen stało się niezależne, rozpoczął się okres jego  największego rozkwitu, do którego przyczynił się władca Tajal Chan Ahk.

Glify (TAJ-CHAN-na-a-AHK) przedstawiające imię władcy Cancuen - Taj(al) Chan Ahk
(detal ze Schodów Glificznych w Cancuen)

Miasta Majów: Nim Li Punit (Belize)

Nim Li Punit leży w południowym Belize, w dystrykcie Toledo. Miasto zostało odkryte stosunkowo późno, gdyż dopiero w 1976 roku, przez grupę pracowników Oil Company. Pierwszy raport przygotował Joseph O. Palacio, który dokonał inspekcji ruin i odkrył główny plac ze stelami. 

Platforma ze stelami w Nim Li Punit

To właśnie Joseph O. Palacio nadał miastu nazwę Nim Li Punit, które to wyrażenie w miejscowym języku kekchi oznacza „wielkie nakrycie głowy, wielki kapelusz” i nawiązywało do ikonografii Steli 14, przedstawiającej wizerunek władcy z nakryciem głowy wysokości około jednego metra. Stela 14 rzeźbiona jest tylko z jednej strony i zdaniem uczonych nigdy nie została ustawiona. Po Steli E z Quiriguá jest to najwyższa stela Majów, gdyż ma aż 9,5 metra.

Stela 14

Miasta Majów: Ek' Balam (stan Jukatan, Meksyk)

W północno-wschodniej części Jukatanu położone jest miasto Ek’ Balam. Nazwa ta –  Czarny jaguar lub Gwiazda jaguar – odnosiła się prawdopodobnie do centrum ceremonialnego, a całe królestwo w czasach prekolumbijskich znane było jako Talol. Pierwsze informacje o tym mieście i krótki opis największych budowli zawarł w swej Relación de Ek’ Balam pełnomocnik króla Hiszpanii, Juan Gutierrez Picon. I chociaż Desiré Charnay również wspominał o istniejących ruinach, to jednak pozostawały one w zapomnieniu aż do lat 80-tych XX wieku, kiedy to dotarli tam amerykańscy archeolodzy William Ringle i George Bey. W roku 1994 natomiast rozpoczęto prace wykopaliskowe zakrojone na większą skalę, a na czele projektu stanęli wówczas meksykańscy badacze Leticia Vargas de la Peña i Víctor Castillo Borges.

Panorama Ek' Balam

Ek’ Balam ma długą historię, gdyż przypuszczalnie było zamieszkane już w latach 600-450 p.n.e., choć jego największy rozkwit przypadł na późny okres klasyczny (600 – 900 n.e.). Pod koniec VIII wieku n.e. miasto stało się siedzibą nowego dworu królewskiego i nastąpił wówczas wspaniały rozwój sztuki i architektury. Ek’ Balam odgrywało dużą rolę w rejonie jeszcze w latach 1000-1250. O znaczeniu miasta świadczy fakt, że posiadało swój glif-emblemat. Pomimo iż w architekturze Ek’ Balam można dostrzec wpływy z rejonów Campeche, Puuc czy Petén, to jednak wykazuje ona swój własny, odmienny styl, widoczny wyraźnie zwłaszcza w ornamentyce budowli, pokrytych stiukiem i malowidłami.

 

Przykłady bogatej ornamentyki budowli w Ek' Balam
(modelowana w stiuku głowa znajduje się w kolekcji
El Gran Museo del Mundo Maya, Merida, stan Jukatan, Meksyk)

Miasta Majów: Moral-Reforma (stan Tabasco, Meksyk)

W okolicach miasteczka Tenosique, w pobliżu rzeki San Pedro Mártir, znajdują się ruiny zwane obecnie Moral-Reforma. W czasach Majów był to ważny ośrodek religijny i polityczny, który utrzymywał kontakty nie tylko z innymi miastami w rejonie dzisiejszego stanu Tabasco (Pomoná, Santa Elena), ale również z bardziej odległymi, jak Palenque, Toniná, Piedras Negras, Yaxchilán czy Calakmul. Najstarsze ślady osadnictwa o charakterze miejskim w tym rejonie sięgają okresu preklasycznego, chociaż większość budowli powstała znacznie później, począwszy od V-VI wieku, osiągając rozkwit w późnym i końcowym okresie klasycznym. Chociaż znamy glif-emblemat miasta, to jednak do dzisiaj nie udało się go odczytać, zatem oryginalna nazwa pozostaje nadal tajemnicą.

Budowle przy Wielkim Placu w Moral-Reforma

Pierwsza wzmianka o ruinach tego majańskiego ośrodka pochodzi z 1907 roku, kiedy to austriacki fotograf Teobert Maler, przemierzając ziemie wokół Tenosique, usłyszał o mieście i określił je jako Reforma II. Trzydzieści lat później dotarł tam E.Wyllys Andrews i nazwał ruiny Moral. W latach 1959-61 wyruszył do Moral przedstawiciel meksykańskiego Instytutu Antropologii i Historii, César Lizardi Ramos, a od 1992 roku w Moral-Reforma prowadzone są badania archeologiczne, choć część udostępniona zwiedzającym jest niewielka, gdyż większość budowli dawnego miasta wciąż pozostaje porośnięta roślinnością.

Miasta Majów: Copán (Honduras) - część II

Czytaj także: Miasta Majów - Copán (Honduras) część I

W 695 roku na tronie zasiadł trzynasty władca, Waxaklajuun Ubaah K’awiil, który nie tylko przyczynił się do rozwoju sztuki rzeźbiarskiej w Copán, wznosząc większość stel i ołtarzy, ale również nadał nową formę innym, istniejącym już budowlom.



Imię władcy  Waxaklajuun Ubaah K’awiil wyrzeźbione na Steli 4

          Imię władcy wyrzeźbione w kartuszach
                (Muzeum Rzeźby w Copán)

Za czasów Waxaklajuun Ubaah K’awiil boisko do gry w piłkę przybrało wygląd, jaki ma do dzisiaj. Zachowane jest ono w bardzo dobrym stanie. Ta ostateczna wersja boiska została określona przez archeologów jako A-III.  Po obu stronach wyrzeźbiono w kamieniu głowy papugi ary, które miały odgrywać rolę znaczników.



Boisko do gry w pilkę w Copán

Z poprzedniej wersji boiska do gry (A-IIb) zachowały się trzy pięknie rzeźbione znaczniki, które dzisiaj można podziwiać w Muzeum Rzeźby w Copán.

 

Trzy znaczniki boiska A-IIb
(Muzeum Rzeźby w Copán)