Polowanie na wieloryby rozpoczęło się w Ameryce Południowej 5000 lat temu

Oryginalny artykuł: Whale hunting began 5,000 years ago in South America, a millennium earlier than previously thought

Polowania na duże wieloryby sięgają znacznie dalej w przeszłość, niż wcześniej sądzono. Nowe badania przeprowadzone przez Instytut Nauk o Środowisku i Technologii Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (ICTA-UAB) oraz Wydział Prehistorii UAB ujawniają, że rdzenne społeczności w południowej Brazylii polowały na duże walenie 5000 lat temu, około tysiąca lat przed najwcześniejszymi udokumentowanymi dowodami pochodzącymi od społeczności Arktyki i północnego Pacyfiku. Wyniki przeprowadzonych prac opublikowane w czasopiśmie Nature Communications pokazują, że grupy zamieszkujące rejon zatoki Babitonga (Santa Catarina), które budowały sambaquis, monumentalne kopce z muszli wznoszone przez holoceńskie społeczeństwa wzdłuż wybrzeża Brazylii, opracowały specjalistyczne technologie polowań na duże wieloryby.

Ilustracja przedstawia dawnych mieszkańców południowej Brazylii polujących na duże wieloryby
(autor ilustracji: Patricia del Amo Martín)

Badanie to na nowo definiuje rolę społeczności Ameryki Południowej w powstaniu złożonej kultury morskiej, gdyż do tej pory uważano, że początki polowań na duże wieloryby mają miejsce w postglacjalnych społeczeństwach półkuli północnej, między 3500 a 2500 lat temu. W badaniu, prowadzonym przez uczonych z ICTA-UAB, Kristę McGrath i André Colonese, z udziałem międzynarodowego zespołu, przeanalizowano setki szczątków kostnych waleni i narzędzi z kości, pochodzących z sambaquis z zatoki Babitonga, które obecnie znajdują się w Museu Arqueológico de Sambaqui w Joinville w Brazylii. Wiele z tych stanowisk już nie istnieje, co czyni tę kolekcję unikatowym archiwum historii, której inaczej nie dałoby się odtworzyć.

Kopiec muszlowy (sambaqui) Morro do Ouro w Joinville, stan Santa Catarina, datowany na 4500 lat (fot. ERC-TRADITION)

Zespół połączył zooarcheologię, analizę typologiczną i najnowocześniejsze techniki molekularne (Zoom Ms), aby zbadać kości i przedmioty waleni, identyfikując szczątki wielorybów południowych, humbaków, płetwali błękitnych, sejwali, kaszalotów i delfinów, z których wiele nosiło wyraźne ślady świadczące o zabiegach rzeźniczych. Duże harpuny z kości wieloryba również udokumentowano jako jedne z największych znalezionych w Ameryce Południowej. Ich obecność, obok obfitości kości wieloryba, ich wykorzystania w kontekstach pogrzebowych oraz ilość gatunków przybrzeżnych, stanowią silny dowód na aktywne polowanie, a nie wykorzystywanie wyrzuconych na brzeg zwierząt.

Harpuny znalezione w jednym z grobowców w Morro do Ouro (fot. ERC-TRADITION)

Wyniki dostarczają również ważnych spostrzeżeń ekologicznych. Obfitość szczątków humbaków sugeruje, że ich historyczne rozmieszczenie sięgało znacznie dalej na południe niż obecne główne obszary lęgowe u wybrzeży Brazylii. Jak podkreśla Marta Cremer, odtworzenie rozmieszczenia wielorybów przed wpływem przemysłowego wielorybnictwa jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki ich odbudowy. Poza odkryciem początków wczesnych polowań na wieloryby, badanie rzuca nowe światło na gospodarkę, technologie i styl życia społeczeństw postglacjalnych wzdłuż atlantyckiego wybrzeża Ameryki Południowej. Według André Colonese, badania te otwierają nową perspektywę na organizację społeczną ludów Sambaqui. Stanowią one zmianę paradygmatu, gdyż teraz możemy postrzegać te grupy nie tylko jako zbieraczy skorupiaków i rybaków, ale także jako wielorybników.

Harpuny znalezione w jednym z grobowców w Morro do Ouro (fot. ERC-TRADITION)

Dione Bandeira, brazylijska archeolog z ponad 20-letnim doświadczeniem w badaniach nad sambaqui, dodaje, że wyniki badań wskazują na praktykę, która w znacznym stopniu przyczyniła się do długotrwałej i gęstej obecności tych społeczności wzdłuż brazylijskiego wybrzeża. Ludy Sambaqui zintegrowały zasoby morskie ze swoimi systemami kulturowymi i rozwinęły zaawansowaną kulturę morską, charakteryzującą się specjalistycznymi technologiami, zbiorową współpracą i rytualnymi praktykami związanymi z połowem dużych zwierząt morskich. Ta niespisana rdzenna historia przetrwała dzięki zbiorom muzealnym i wysiłkom osób pracujących nad zachowaniem miejsc związanych z Sambaqui, które uniknęły skutków brazylijskiej urbanizacji w ciągu ostatnich stuleci. Ana Paula, dyrektor Museu Arqueológico de Sambaqui de Joinville, zauważa, że kolekcje przechowywane z tego muzeum, zwłaszcza kolekcja Guilherme Tibúrtiusa, podkreślają bogactwo i ogromny potencjał informacji na temat przodków, które wciąż można dogłębnie badać.