Skąd mieszkańcy Chaco Canyon sprowadzali drewno do budowy domów?

Oryginalny artykuł: Unexpected wood source for Chaco Canyon great houses

Najnowsze badania, przeprowadzone w Laboratory of Tree-Ring Research w University of Arizona dowodzą, że drewno wykorzystywane przez Indian Pueblo do budowy “wielkich domów” w Chaco Canyon (stan Nowy Meksyk, USA) pochodziło z dwóch różnych obszarów górskich. Gatunki tych drzew nie rosły w okolicy, a zatem drewno transportowano z odległych rejonów. W latach 850-1140, na terenie Chaco Canyon około 240 000 drzew zostało użytych przy wznoszeniu masywnych budowli, z których część miała pięć pięter i setki pomieszczeń. Domy te należą do największych budowli prekolumbijskich w Ameryce Północnej. Christopher Guiterman, doktorant z University of Arizona podkreśla, że nawet zwykły obserwator może zobaczyć setki drewnianych belek wystających ze ścian, a zatem domy budowane były nie tylko z kamienia, ale i z drewna. Guiterman, wykorzystując metody dendrologiczne, postanowił zatem sprawdzić, skąd pochodziło drewno. Christopher Guiterman i dwóch emerytowanych profesorów, Thomas Swetnam i Jeffrey Dean, opisują wyniki swych badań w artykule  Eleventh-Century Shift in Timber Procurement Areas for the Great Houses of Chaco Canyon, w nowym wydaniu Proceedings of the National Academy of Sciences.

Domy w Chetro Ketl, zbudowane w X-XI w., należą do największych w Chaco Canyon
(źródło fot.: National Park Service)

Majańska "Cytadela" w El Pilar zaczyna odsłaniać tajemnice

Oryginalnt artykuł: Mysterious maya citadel begins to reveal its secrets

W marcu bieżącego roku ukazała się na naszym blogu informacja o tajemniczym kompleksie architektonicznym Majów, odkrytym na terenie stanowiska archeologicznego El Pilar, leżącego w rejonie Belize River, w pobliżu granicy Belize z Gwatemalą (link: "Zagadkowa "Cytadela" Majów w El Pilar (Belize)" ). Archeolog Anabel Ford, kierująca od wielu lat badaniami i wykopaliskami w El Pilar obiecała wówczas, że powróci do tego miasta, aby kontynuować prace, które pozwolą odsłonić ową niezwykłą budowlę, porośniętą dżunglą i nazwaną „Cytadelą” ze względu na jej oddalenie od centralnej części miasta i wyraźnie obronny charakter. Należy bowiem pamiętać, że do tej pory o istnieniu owej konstrukcji wiedziano jedynie dzięki zastosowaniu technologii LiDAR i umieszczeniu aparatury na pokładzie helikoptera przelatującego nad terenem El Pilar. Uczeni byli zatem w stanie tylko naszkicować zarys kompleksu wznoszącego się na wzgórzu i obejmującego koncentryczne tarasy i sześć budowli, w tym dwóch świątynnych. Anabel Ford dotrzymała słowa i wraz z zespołem badaczy powróciła do El Pilar, aby rozpocząć prace wykopaliskowe.

Obraz pokazujący "Cytadelę" i wznoszące się tam budowle (BRASS / El Pilar)

Obraz uzyskany dzięki technologii LiDAR pokazuje budowle El Pilar
z "Cytadelą" (po lewej stronie) (Projekt BRASS / El Pilar)

Nietypowy plan majańskiego miasta Nixtun Ch'ich' (Peten, Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Early Urban Planning: Ancient Mayan City Built on Grid

O ruinach majańskiego miasta Nixtun-Ch'ich' (Petén, Gwatemala) od dawna wiedzieli okoliczni mieszkańcy. W 1995 roku Timothy Pugh, profesor z Queens College w Nowym Jorku, rozpoczął tam prace wykopaliskowe, koncentrując się głównie na pozostałościach budowli ze stosunkowo późnego okresu zamieszkania. Podczas badań zdołano jednak przygotować mapę, która pokazała jak wyglądało miasto znacznie wcześniej. Nixtun-Ch'ich'  rozwijało się bowiem już w latach 600 – 300 p.n.e., kiedy to inne miasta Majów w tym rejonie dopiero zaczynały powstawać. Najbardziej zaskakujące okazało się zaplanowanie miasta, gdyż zastosowano tam jedyny w swoim rodzaju plan oparty na wzorze siatki, którego nie spotykamy w żadnym innym mieście Majów i który jedynie przypomina plan odległego Teotihuacan, choć nic nie mogło łączyć tych dwóch ośrodków. Timothy Pugh podkreśla, że takie zaprojektowanie miasta świadczy o potędze miejscowego władcy.

Mapa Nixtun Ch'ich' (z archiwum Timothy Pugha)

Zagadkowa "Cytadela" Majów w El Pilar (Belize)

Oryginalny artykuł: Archaeologist discovers mysterious ancient maya citadel

Od ponad dwudziestu lat archeolog Anabel Ford prowadzi badania na terenie majańskiego miasta El Pilar w Belize. W ostatnich latach wykorzystano podczas prac najnowszą technologię laserową LiDAR (fotogrametrię), co umożliwiło przeniknięcie przez grubą warstwę tropikalnej roślinności i zidentyfikowanie wzniesionych przez dawnych mieszkańców budowli, nadal porośniętych dżunglą i niewidocznych gołym okiem. Pozwoliło też przygotować wspaniałą mapę El Pilar.  Najbardziej zaskakującym rezultatem badań okazało się zlokalizowanie kompleksu budowli, który nazwano Cytadelą, gdyż położony jest na szczycie wzgórza i może stanowić fortyfikację.

Dżungla pokrywająca ruiny El Pilar (fot. Program BRASS/El Pilar)

Jak podaje Anabel Ford, nigdy wcześniej nie natrafiono na podobną grupę budowli. Kompleks ten obejmuje koncentryczne tarasy i cztery „świątynie”, z których każda ma około 3-4 metrów wysokości. Ciągnie się z południa na północ, na długości około jednego kilometra. Został zaplanowany i wzniesiony w konkretnym celu, a przede wszystkim wyraźnie oddzielony od pozostałych konstrukcji w El Pilar, leżącym w odległości około 600 metrów. Część miasta, w której wznosi się Cytadela nie przypomina typowych majańskich ośrodków z okresu klasycznego. Brak otwartego placu i zorientowania budowli zgodnie z punktami kardynalnym, a przede wszystkim brak widocznego związku z samym stanowiskiem El Pilar.

Obraz uzyskany dzięki technologii LiDAR.
Po prawej stronie widoczny jest kompleks budowli nazwany Cytadelą (Program BRASS/El Pilar)

Odkrycia w Ceibal (Gwatemala) rzucają nowe światło na formowanie się społeczeństwa Majów

Oryginalny artykuł: Archaeologists discover maya melting pot

Prace wykopaliskowe, prowadzone na terenie majańskiego miasta Ceibal (Gwatemala) dostarczają nowych dowodów, wskazujących na koegzystencję wędrownych i osiadłych grup ludności. Badaniami kierowali Takeshi Inomata i Daniela Triadan, antropolodzy z University of Arizona, a uzyskane rezultaty zostały opublikowane w tym tygodniu w Proceedings of the National Academy of Sciences.

Pozostałości budowli rezydencjalnej w Ceibal, wzniesionej około 750 r. p.n.e. (fot. Takeshi Inomata)

Takeshi Inomata wyjaśnia, że pomimo informacji o koegzystencji osiadłych i wędrownych grup ludności w różnych częściach świata, zazwyczaj sądzono, iż istniały one niezależnie od siebie, nawet w sytuacji, gdy ludzie ci przebywali przez jakiś czas na stosunkowo bliskich obszarach. Nowe badania na terenie Ceibal poddają w wątpliwość owo powszechne założenie i po raz pierwszy ukazują, że tamtejsze centrum ceremonialne zostało wzniesione wspólnie przez ludność prowadzącą wędrowny i osiadły tryb życia. Jednocześnie do tej pory przyjmowano, że najpierw pojawia się rozwinięte społeczeństwo, które już głęboko zapuściło korzenie, a dopiero potem budowle publiczne. Zdaniem Inomaty w wielu przypadkach dzieje się jednak inaczej.

Okrągła budowla w Ceibal, wzniesiona około 500 r. p.n.e. (fot. Takeshi Inomata)

Totometla - dzielnica Teotihuacan zamieszkiwana przez kapłanów

Oryginalny artykuł: La Magueyera de Pajaros en Teotihuacan fue habitada por la clase sacerdotal

Jedną z charakterystycznych cech urbanistyki potężnego Teotihuacan było zorganizowanie miasta w formie dzielnic. Na podstawie planu, przygotowanego przez dr René Millón, udokumentowano istnienie około dwóch tysięcy kompleksów mieszkalnych. Do chwili obecnej zdołano zbadać około dwudziestu (między innymi dzielnice La Ventilla, Tetitla, Atetelco, Yayahuala i Zacuala), dzięki czemu poznano lepiej strukturę społeczną, gospodarczą i polityczną tego wielkiego miasta, kwitnącego w Mezoameryce w okresie klasycznym. Przykładem kompleksu rezydencjalnego, położonego w pobliżu tak zwanej strefy pałacowej, jest również Totometla, którą archeolog Alberto Juárez Osnaya opisuje w swej książce, zatytułowanej „El Desarollo arquitectónico de Totometla en el marco urbano de Teotihuacan” i opublikowanej przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku.

Budowla w kompleksie rezydencjalnym Totometla (fot. José Enrique de Lucio Sánchez / INAH)

Pierwsze prace na terenie Totometla prowadzono już wcześniej, w ramach projektu archeologicznego, którym kierował Eduardo Matos Moctezuma. Dzielnica ta była zamieszkiwania w okresie od 225-350 n.e. do 550-650 n.e. Alberto Juárez Osnaya uważa, że ów kompleks mieszkalny ograniczony był od strony południowej i wschodniej przez rzekę San Juan, na zachodzie – przez kanion Cosotlán, a od strony północnej sięgał do obszaru przylegającego do pałacu w Zacuala.

Wejście do komnaty wschodniej (fot. José Enrique de Lucio Sánchez / INAH)

Miasta Majów: San Miguelito (stan Quintana Roo, Meksyk)

Ruiny majańskiego miasta San Miguelito, podobnie jak El Rey, leżą na terenie Cancun, tuż przy słynnym Bulwarze Kukulkana. Miasto kwitło w późnym okresie postklasycznym (1250 – 1550 n.e.) i dzięki usytuowaniu w pobliżu Morza Karaibskiego i Laguny Nichupté uczestniczyło w rozległej sieci handlowej. Architektura San Miguelito jest typowa dla miast wschodniego wybrzeża. Najwyższą budowlą jest Piramida, która przechodziła co najmniej trzy fazy konstrukcyjne. Schody z balustradami prowadzą na szczyt, gdzie zachowały się pozostałości świątyni.

Piramida - największa budowla w San Miguelito

Na terenie San Miguelito wznosi się kilka kompleksów budowli. Grupa Południowa, stanowiąca część rezydencjalną, obejmuje sześć domów, dwa ołtarze oraz pałac z dwiema komnatami i przedsionkiem, którego dach wykonany niegdyś z liści palmowych, podtrzymywany był przez kolumny.

Jedna z budowli w Grupie Południowej

Poszukiwania tunelu pod Piramidą Kukulkana w Chichén Itzá

Oryginalny artykuł: Tomografia electrica revelara secretos de Piramide de Kukulcan

Uczeni z Instytutu Geofizyki UNAM (Universidad Nacional Autónoma de México) prowadzą ciekawe badania na terenie majańskiego stanowiska archeologicznego Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk). Jak podaje René Chávez Segura, koordynator projektu, ich celem jest zastosowanie najnowszej technologii, opartej na tomografii trójwymiarowej, która pozwoli ustalić, czy pod słynną Piramidą Kukulkana znajduje się jakiś tunel, zagłębienie lub komnata.

Pramida Kukulkana w Chichén Itzá 

Odkrycie budowli pod Pałacem Gubernatora w Uxmal

Oryginalny artykuł: Descubren en Uxmal una estructura enterrada debajo del Palacio del Gobernador

Przez ostatnie miesiące archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku prowadzili prace restauratorskie na terenie majańskiego miasta Uxmal, leżącego w odległości 78 kilometrów na południowy wschód od Meridy, stolicy stanu Jukatan (Meksyk). Prace skupiły się na budowli znanej jako Pałac Gubernatora i stanowiącej prawdziwą perłę majańskiej architektury.

Pałac Guberantora przed podjęciem prac restauratorskich

Pałac Gubernatora można było podziwiać już od dawna, jednak platforma, na której został wzniesiony, nadal była porośnięta roślinnością. Aby przywrócić całej budowli jej dawny splendor, archeolodzy przystąpili zatem do rekonstrukcji platformy i zupełnie nieoczekiwanie dokonali wyjątkowego odkrycia.

Zrekonstruowana platforma, na której wzniesiono Pałac Gubernatora (fot. unionyucatan)

Prace archeologiczne na terenie Tepeticpac (Tlaxcala, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Explora INAH sitio prehispanico que dio origen a Tlaxcala

Stanowisko archeologiczne Tepeticpac, położone na terenie gminy Totolac w stanie Tlaxcala, zajmuje obszar 98 hektarów i rozciąga się na szczytach wzgórz Cuauhtzi, El Fuerte i Tlaxistlan, na wysokości ponad 2450 metrów nad poziomem morza. Spośród gęstych traw wyłaniają się pozostałości wielkiego muru. W czasach prekolumbijskich Tepeticpac stanowiło w rejonie Tlaxcala jedną z czterech jednostek terytorialnych, zwanych altepemeh. Pozostałymi były Ocotelulco, Tizatlán i Quiahuixtlán. Tepeticpac obejmuje około 150 tarasów i 15 budowli o charakterze zarówno świątynnym, jak i mieszkalnym i administracyjnym. Ośrodek ten został zasiedlony po raz pierwszy w latach 600 – 900 n.e., później opuszczony około 900 - 1000 r. n.e. i ponownie zamieszkiwany w XII – XIII wieku przez Chichimeków, po ich najeździe na ziemie Tlaxcali.

Mury ciągnące się na terenie Tepeticpac (fot.Melitón Tapia / INAH)

Miasta Majów: Chacchoben (stan Quintana Roo, Meksyk)

Chacchoben leży na ziemiach obecnego stanu Quintana Roo i zostało odkryte stosunkowo późno, gdyż dopiero w połowie XX wieku. Pierwszy raport na temat miasta przygotował Peter Harrison w 1972 roku, a w 1994 roku Narodowy Instytut Antropologii i Historii w Meksyku rozpoczął prace wykopaliskowe, dzięki którym odrestaurowano budowle wzniesione w centralnej części miasta.

Świątynia 24 w Chacchoben

„Chacchoben” oznacza „miejsce czerwonej kukurydzy” i jest nazwą nadaną miastu współcześnie. Niestety nie wiemy, jak określali je niegdyś Majowie. Archeolodzy natrafili do tej pory jedynie na dwie, dość zniszczone stele. Wyrzeźbione na nich inskrypcje uległy znacznej erozji i są zupełnie nieczytelne. Trudno zatem stwierdzić, czy Chacchoben odgrywało rolę niezależnego królestwa, sprawując władzę nad okolicznymi ośrodkami, czy też w jakimś momencie swej historii znajdowało się w sferze wpływów dynastii Kaan, gdy miała ona swą siedzibę w Dzibanché.

Znaleziona na terenie Chacchoben stela z wizerunkiem władcy siedzącego na tronie

Majański "Dom Rady" w Nixtun-Ch’ich’ (Peten, Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Ancient Mayan artwork discovered in Guatemala

Na terenie Nixtun-Ch’ich’ w rejonie Peten (Gwatemala), grupa archeologów odkryła pozostałości majańskiego Domu Rady (tak zwanego popol naah), pochodzącego sprzed około 700 lat. Budowla ma wymiary 50 na 50 metrów i obejmuje dwie, wzniesione obok siebie sale z kolumnadami.  W wywiadzie dla Live Science, profesor Timothy Pugh z Queens College w Nowym Jorku powiedział, że Dom Rady służył w zasadzie zarówno niemal każdemu wydarzeniu o charakterze politycznym, jak i rytuałom religijnym. Grupa Majów zwanych Chakan Itza wykorzystywała go jako miejsce spotkań, oddawania czci bogom, ceremonii małżeńskich i zawierania przymierzy. Miejscowi przywódcy, zbierający się w Domu Rady, mogli sprawować władzę nad wspólnotą lub nawet znacznie większym obszarem.

Pozostałości dawnego Domu Rady w Nixtun Ch'ich' (fot. Timothy Pugh)

Miasta Majów: Xcalumkín (stan Campeche, Meksyk)

Xcalumkín znajduje się w odległości kilkunastu kilometrów od miasteczka Hecelchakán w meksykańskim stanie Campeche. W marcu 1887 roku dotarł na te ziemie austriacki badacz Teobert Maler, który nadał miastu obecną nazwę i w 1902 roku opublikował pierwszy raport na temat Xcalumkín. Po Malerze miejsce to odwiedzali jeszcze Eric Thompson (w 1903 r.), Sylvanus Morley (w 1918 r.), Thomas Gann (w 1924 r.) oraz Harry Pollock z Instytutu Carnegie w Waszyngtonie (w 1935 r.).

Jeden z dziedzińców w Xcalumkín

Badaczy przyciągała spora ilość inskrypcji glificznych w Xcalumkín, wyrzeźbionych przez Majów na najróżniejszych elementach architektonicznych: nadprożach, odrzwiach, kolumnach i kapitelach. W 1942 roku, Raúl Pavón Abreu przetransportował część rzeźbionych zabytków do miasta Campeche, dzięki czemu przetrwały do dnia dzisiejszego, gdyż w latach 50-tych i 60-tych XX wieku miasto zostało splądrowane przez rabusiów.

Inskrypcja zdobiąca wejście do jednej z budowli w Xcalumkín

(Museo de Arquitectura Maya “Baluarte de la Soledad”, miasto Campeche, Meksyk)

Noh Kah - porośnięte dżunglą miasto Majów w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: Mapean Noh Kah, una"Gran Ciudad" maya en Quintana Roo

Dla mieszkańców gminy Botes-Rovirosa w stanie Quintana Roo (Meksyk), tak zwany El Paredón – mur wzniesiony z kamiennych bloków, oplecionych długimi lianami, stanowił wyraźne świadectwo dawnego, pochłoniętego przez dżunglę miasta Majów. Jak ustalili archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), dżungla rzeczywiście kryje ruiny majańskiego ośrodka, zajmującego obszar ponad 34 hektarów. Okoliczna ludność nazwała je Noh Kah – „Wielkie Miasto”.

Budowla 1 w grupie El Paredón (fot. projekt Noh Kah, INAH)

Od dwóch lat specjaliści ENAH (Escuela Nacional de Antropología e Historia), we współpracy z Centrum INAH w Quintana Roo, zbierają pozostałości ceramiki, a przede wszystkim przygotowują mapę dawnego miasta, co jest nie lada wyzwaniem. Grupa archeologów, wśród nich Araceli Vázquez Villegas, Luis Antonio Torres i kilku studentów, muszą stawić czoła bujnej dżungli, która utrudnia zlokalizowanie dawnych budowli. Rozpoznanie terenu jest zatem obecnie zadaniem priorytetowym i pozwoli określić dokładne współrzędne. W tym celu wykorzystuje się również zdjęcia lotnicze.

Mapa kompleksu architektonicznego El Pich w Noh Kah (fot. Projekt Noh Kah, INAH)

Chocta - miasto kultury Chachapoyas

Oryginalny artykuł: Ruinas Chocta buscan ser revaloradas por el turismo

Na wyżynnych ziemiach peruwiańskiego dystryktu Cajamarca, w okolicach miejscowości Celendín, wznoszą się pogrążone we mgle ruiny dawnego miasta Chocta. Ta preinkaska forteca, zbudowana przez przedstawicieli kultury Chachapoyas, położona jest na wysokości ponad 3000 metrów i jest jednym z najważniejszych preinkaskich ośrodków w tym rejonie. Ruiny miasta odkrył w 1937 roku Julio C. Tello podczas swej długiej ekspedycji badawczej.

Otoczona chmurami budowla w Chocta (fot. Mayer Abanto Chávez)

Chachapoyas zamieszkiwali rejony należące obecnie do peruwiańskiego departamentu Amazonas. Zasłynęli z monumentalnych budowli, sarkofagów, tkactwa, kamiennych i drewnianych rzeźb oraz malowideł ściennych. Choć początki tej kultury sięgają VIII w. n.e., to jej rozkwit zaznaczył się począwszy od XI w. n.e. i trwał aż do momentu przybycia Hiszpanów, choć około 1470 r. n.e. Chachapoyas zostali podbici przez Inków i utracili niezależność polityczną.

Jedna z budowli w Chocta (fot. Mayer Abanto Chávez)

Miasta Majów: Labná (stan Jukatan, Meksyk)

Labná leży w samym sercu rejonu Puuc na Jukatanie, w niewielkiej odległości od Uxmal, Kabah, Sayil i Xlapak. Współczesna nazwa miasta pochodzi przypuszczalnie z XIX wieku, gdyż tak określano to miejsce w czasach, gdy dotarli tam dwaj wielcy podróżnicy, John Lloyd Stephens i Fryderyk Catherwood, Po nich odwiedził Labná również Edward Thompson, który miał jeszcze okazję podziwiać pozostałości oryginalnych kolorów pokrywających budowle. Prace wykopaliskowe podjęto na tym terenie dopiero pod koniec XX wieku, w latach 1991-94 i 1996-98, w ramach Projektu Archeologicznego Labná, którym kierował Tomás Gallareta Negrón z Centrum INAH na Jukatanie.

Budowle Labná 

Acoculco (stan Hidalgo, Meksyk) - ośrodek związany z Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Registran asentamiento teotihuacano en tratadora de aguas residuales

W odległości około 30 kilometrów od Tuli (stan Hidalgo, Meksyk), w gminie Atotonilco de Tula, badacze Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na pozostałości budowli w stylu typowym dla wielkiego Teotihuacan, wzniesionych przypuszczalnie w latach 300 – 500 n.e. Nowe stanowisko archeologiczne zostało zarejestrowane pod nazwą Acoculco. Pierwsze prace podjęto tam już w 2011 roku, lecz początkowo nie znaleziono wyraźnych dowodów zamieszkania na większą skalę. Jak podaje kierująca pracami Alicia Bonfil Olivera, rozszerzając zakres badań zdołano doszukać się odnośników na temat tego miejsca w książce, którą napisały Clara Díaz, Guadalupe Mastache i Ana María Crespo. Autorki bowiem już wcześniej zidentyfikowały to miejsce jako Acoculco.

Jedna z budowli w Acoculco (for. INAH)

Odkrycie majańskiego kompleksu rezydencjalnego w Xno'ha (Belize)

Oryginalny artykuł: Archaeological team uncovers elite residential complex

Archeolodzy, prowadzący wykopaliska na terenie majańskiego stanowiska Xno’ha w północno-zachodnim Belize, powiadomili o dotychczasowych wynikach swoich badań. Przez cztery tygodnie w lipcu 2013 roku, w ramach projektu Maya Research Program realizowanego przez University of Texas w Tyler, grupa archeologów, studentów i woluntariuszy odkopywała kompleks rezydencjalny majańskiej elity.

Pozostałości kompleksu rezydencjalnego w Xno'ha, Belize (fot. Maya Research Program)

Prace, którymi kierował Alexander Parmington, skupiły się na grupie architektonicznej oznaczonej jako „Patio Group 78”. Tego typu kompleksy, obejmujące zazwyczaj budowle wzniesione w formie litery L, skierowane na wschód i otaczające centralny plac bądź dziedziniec, stanowiły miejsce zamieszkania przedstawicieli majańskiej elity. Takie cechy wykazuje również Grupa 78 w Xno’ha będąca zespołem podłużnych budowli ze sklepieniami i wewnętrznymi komnatami.

Jedna z budowli w kompleksie rezydencjalnym (fot. Maya Research Program)

Miasta Majów: Yaxhá (Gwatemala)

Yaxhá leży nad brzegiem jeziora o tej samej nazwie, w odległości około 30 kilometrów od Tikal. Miejsce to stanowi jednocześnie rezerwat przyrody o bogatej florze i faunie, będący ostatnim schronieniem białego żółwia i niektórych ginących gatunków ryb. Słowo yaxhá oznacza zielono-niebieską wodę i jest oryginalną nazwą, nadaną temu miastu przez Majów już w czasach prekolumbijskich.

Jezioro Yaxhá

Yaxhá jest jednym z najstarszych ośrodków w tej części Peten gdyż było zamieszkiwane już w okresie preklasycznym, od około 600 r. p.n.e. Z czasem miasto osiągnęło spore rozmiary i zaczęło dominować na ziemiach położonych wokół jezior Yaxhá i Sacnab. Już we wczesnym okresie klasycznym tamtejsi władcy wznieśli pierwsze stele, które choć zachowały się do dziś jedynie we fragmentach, to świadczą o znaczeniu miasta.

Stela 4 z wczesnego okresu klasycznego

Miasta Majów: El Meco (stan Quintana Roo, Meksyk)

El Meco jest stosunkowo niewielkim stanowiskiem archeologicznym leżącym na wybrzeżu Morza Karaibskiego, w pobliżu słynnego Cancún. Początkowo, we wczesnym okresie klasycznym (300 – 600 n.e.) była to jedynie osada rybacka, pozostająca pod wpływem potężnego Cobá.

Widok El Meco

Rozkwit miasta, związany ze wzrostem liczby ludności i kontaktami utrzymywanymi z północno-zachodnimi ziemiami Jukatanu i rejonem obecnego Belize, nastąpił dopiero pod koniec okresu klasycznego. Aktywne uczestnictwo w sieci handlowej, przy wykorzystaniu zarówno szlaków morskich, jak i lądowych sprawiło, że w okresie postklasycznym (1000 – 1550 n.e.) El Meco stało się ważnym ośrodkiem gospodarczym.

Widok El Meco