W Veracruz INAH odkrywa prekolumbijskie budowle i rzeźby o unikalnych cechach

Oryginalny artykuł: En Veracruz, el INAH descubre estructura y escultura prehispánicas con características únicas 

W ramach projektu badań archeologicznych prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) w San Lucas, w Coatepec w stanie Veracruz, odkryto pozostałości kulturowe z czasów prekolumbijskich, w tym pozostałości budowli o charakterze miejsko-ceremonialnym, które prawdopodobnie pochodzą z Wczesnego Okresu Klasycznego (lata 200–600) i wykazują cechy niespotykane dotąd w tym regionie. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że każda budowla, obiekt i symbol odkryte w wyniku badań archeologicznych przypomina nam, że Meksyk posiada jedno z najgłębszych i najbardziej różnorodnych dziedzictw kulturowych na świecie. To odkrycie dostarcza nowej wiedzy o jego przeszłości i potwierdza wagę ochrony dziedzictwa jako dobra wspólnego.

Rzeźba znaleziona w San Lucas, stan Veracruz (fot. INAH)

Stela 46 z El Palmar w Campeche ujawnia najstarszą datę Długiej Rachuby Majów

Oryginalny artykuł: Monumento de El Palmar, en Campeche, revela la fecha de cuenta larga más antigua en las tierras bajas mayas 

W badaniu rzeźbionych zabytków, archeolodzy wykorzystali modelowanie trójwymiarowe z tradycyjnymi technikami. W sezonach terenowych 2007 i 2009 fotografowali Stele 45 i 46 w zróżnicowanych warunkach oświetleniowych za pomocą cyfrowej lustrzanki Nikon D70. Badania archeologiczne i epigraficzne przeprowadzone na stanowisku archeologicznym El Palmar w Campeche ujawniły, że Stela 46, odkryta w kompleksie architektonicznym na południowy zachód od Grupy Głównej, zawiera najwcześniejszy udokumentowany do tej pory ślad Długiego Rachuby na Nizinie Majów. Odkrycie jest efektem dwóch dekad badań prowadzonych przez Proyecto Arqueológico El Palmar (PAEP), pod kierownictwem archeologów Kenichiro Tsukamoto z University of California w Riverside w Stanach Zjednoczonych oraz Javiera Lópeza Camacho z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH).

Mapa przedstawiająca Niziny Majów z zaznaczeniem El Palmar i innych miast Majów leżących w pobliżu (Projekt PAEP) 

Monumentalna Stela 46 z El Palmar została po raz pierwszy wystawiona w Muzeum Architektury Majów

Oryginalny artykuł: Tras restauración, exhiben por primera vez la monumental Estela 46 de El Palmar, en el Museo de Arquitectura Maya 

Stela 46 z El Palmar została wystawiona po raz pierwszy w Muzeum Architektury Majów, Baluarte de la Soledad, w mieście Campeche, po zakończeniu procesu konserwacji i restauracji. Jest to wynik interdyscyplinarnej pracy specjalistów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) oraz z Narodowej Szkoły Konserwacji, Restauracji i Muzeografii (ENCRyM). Zabytek pochodzi z późnego okresu preklasycznego (I wiek n.e.) został znaleziony w El Palmar, stanowisku archeologicznym położonym w południowej części stanu. W celu zachowania Steli 46, w latach 80. XX wieku, została ona przeniesiona do miasta Campeche.

Muzeum Architektury Majów w Mieście Campeche (fot. INAH)

W Uxmal odkryto rzeźbioną stelę Majów

Oryginalny artykuł: El INAH descubre una estela maya dual en la Zona Arqueológica de Uxmal, Yucatán

Na terenie Uxmal, miasta Majów na Jukatanie (Meksyk), archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli rzeźbioną z obu stron kamienną stelę. Na podkreślenie zasługuje fakt, że zabytek znajdował się in situ, w tak zwanym Patio Hundido („Zagłębionym Dziedzińcu”), gdzie w czasach prekolumbijskich umieścili go dawni Majowie. Jak podaje kierujący pracami José Huchim Herrera, zwrócona w kierunku północnym strona steli przedstawia bóstwo żeńskie z dużymi oczami i z odsłoniętymi piersiami. Bogini ma pektorał z trzema sznurami pereł, bransolety również ozdobione perłami oraz sięgającą stóp siatkową spódnicę. W lewej dłoni trzyma kwezala.

  

Obie strony nowo odkrytej steli (fot. INAH)

Miasta Majów: Ixtonton (Gwatemala)

Stanowisko archeologiczne Ixtonton znajduje się w południowo-wschodniej części Peten (Gwatemala), w odległości około trzech kilometrów od miasteczka Dolores. Pierwsze prace wykopaliskowe rozpoczęto tam w 1987 roku, w ramach projektu „Atlas Arqueológico de Guatemala”, ale już wówczas miejsce to było w znacznym stopniu zrabowane.

Stanowisko archeologiczne Ixtonton

Nadal porośnięte roślinnością budowle Ixtonton zgrupowane są wokół pięciu placów, ale wiele innych jest rozproszonych na peryferiach miasta.

Porośnięte roślinnością budowle Ixtonton

Odkrycia na wzgórzu Cerro de la Peña (stan Puebla, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Pre-hispanic ruins found on mountaintop

Na wzgórzu Cerro de la Peña (stan Puebla, Meksyk), wznoszącym się na wysokość 1845 m n.p.m., mieszkańcy pobliskiej wioski Santa Cruz Huehuepiaxtla odkryli rzeźbione zabytki, w tym dwie stele i kilka mniejszych kamieni. Jedna ze steli przedstawia postać z przepaską na biodrach, z rogami i szponami.

Stela z wizerunkiem postaci z rogami i szponami
(źródło fot.: BBC News)

Wczesne glify Majów na Steli 87 z Tak'alik Ab'aj

Oryginalny artykuł: Una estela revela inicios de la escritura maya en Guatemala

W Gwatemali zaprezentowano najnowsze informacje na temat Steli 87 z Tak’alik Ab’aj, znalezionej wraz z innymi zabytkami podczas prac wykopaliskowych w 2018 roku (post: "Rzeźby w stylu olmeckim z Tak'alik Ab'aj"). Dzięki temu, że rzeźbiona strona steli leżała zwrócona ku ziemi, przedstawiony na niej wizerunek zachował się w dość dobrym stanie. 

Stela 87 z Tak'alik Ab'aj (fot. AFP)

Miasta Majów: Motul de San José (Gwatemala)

Motul de San José położone jest w pobliżu jeziora Peten Itza, w departamencie Peten w Gwatemali. W 1895 roku dotarł tam badacz i fotograf Teobert Maler, choć już wówczas dawne miasto i jego zabytki były bardzo zniszczone. Okoliczna ludność nazywała ruiny Motul, ale Maler, nie chcąc, by mylono je z innym majańskim miastem Motul na ziemiach meksykańskiego stanu Jukatan, dodał „San José” od pobliskiej wioski. Od tego czasu stanowisko archeologiczne znane jest jako Motul de San José, choć w czasach Majów nosiło nazwę Ik’a.

Blok glificzny z tytułem k'uhul ik' ajaw ("Boski władca Ik'[a]"),
używanym przez władców Motul de San José

Prace archeologiczne, prowadzone w latach 1998-2008 w ramach projektu, którym kierowały Antonia Foias (z Willimas College) i Kitty Emery (z Florida Museum of Natural History) wykazały, że miasto powstało już w okresie preklasycznym. Jednak zachowane do dziś budowle, niestety nadal porośnięte roślinnością, pochodzą z późniejszego okresu, kiedy to ośrodek odgrywał ważniejszą rolę na scenie politycznej. Motul de San José było zamieszkiwane jeszcze w latach 1000-1250. Na terenie miasta znajduje się kilka grup architektonicznych, place i fragmenty kamiennych steli.

Dawne budowle porośnięte roślinnością

Meksyk odzyskał fragment Steli 2 z majańskiego miasta La Mar

Oryginalny artykuł: Estados Unidos repatria a Mexico un fragmento de la Estela 2 del sitio maya La Mar en Chiapas

W latach 1895-1900, Teobert Maler, austriacki badacz niemieckiego pochodzenia, przemierzał ziemie położone na zachodnim brzegu rzeki Usumacinty w poszukiwaniu ruin miast Majów, sporządzał mapy i wykonywał fotografie. Przygotowany wówczas przez niego szczegółowy rejestr znalezionych zabytków przyczynił się do zidentyfikowania fragmentu Steli 2 z La Mar (stan Chiapas), który dziesiątki lat temu został nielegalnie wywieziony, a obecnie zwrócony narodowi meksykańskiemu.

Stela 2 z La Mar. Fotografia Teoberta Malera

Miasta Majów: Ixkun (Gwatemala)

Ruiny majańskiego miasta Ixkun znajdują się w południowo-wschodniej części Peten (Gwatemala), na północ od miasteczka Dolores. Po raz pierwszy dotarli tam, w 1852 roku, Modesto Mendez i Eusebio Lara. Później miejsce to odwiedzili Alfred Maudslay (w 1887 r.) oraz Sylvanus Morley i Herbert Spinden (w 1914 r.). Ian Graham, po swych wizytach w Ixkun (w 1971, 1972 i 1978), sporządził fotografie i rysunki tamtejszych rzeźbionych zabytków. Prace archeologiczne na terenie miasta prowadzili badacze gwatemalscy: Héctor Escobedo, Juan Pedro Laporte i Héctor E. Mejía.

Stanowisko archeologiczne Ixkun

Budowle w Ixkun nadal są porośnięte roślinnością i nie zostały odrestaurowane. Wiadomo jednak, że przechodziły co najmniej dwie fazy konstrukcyjne, a miasto było gęsto zamieszkane w końcowym okresie klasycznym. Zachowana do dzisiaj część Ixkun obejmuje: Plac Północny, Plac Centralny i Plac Południowy, boisko do gry w piłkę, Akropol Zachodni, dwie drogi sacbé (prowadzące w kierunkach północnym i południowym) oraz Grupę Południową.

Budowle Ixkun

Nowe informacje o miastach Majów w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Descubren en Campeche zona con densidad inusitada de construcciones mayas prehispanicas

W latach 2013-14, na terenie stanu Campeche (Meksyk) odkryto trzy duże miasta Majów: Chactún (z licznymi budowlami o charakterze świątynnym i pałacowym oraz z niemal 20 stelami pokrytymi inskrypcjami glificznymi), Lagunita (ze spektakularną fasadą zoomorficzną, zdobiącą jedną z budowli oraz z rzeźbionymi zabytkami) i Tamchén (z charakterystycznymi budowlami i licznymi zbiornikami zwanymi chultunami). Niedawno, w ramach projektu Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), grupa badaczy, którą kieruje Ivan Šprajc z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki, powróciła na ziemie północnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul, aby przekonać się, jak daleko sięgały strefy wpływów tych majańskich ośrodków. Podczas trwającego dwa miesiące sezonu badawczego, ekipa archeologów i geodetów, przy wsparciu miejscowej ludności, zdołała przemierzyć obszar o powierzchni ponad 100 km². 

Jeden z rzeźbionych zabytków odkrytych podczas sezonu badawczego w tym roku
(fot. Octavio Esparza, UNAM)

Rytualne znaczenie Placu Księżyca w Teotihuacan

Oryginalny artykuł: El INAH reporta descubrimientos en la Plaza de la Luna de Teotihuacan

Archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) prowadzą prace na terenie Placu Księżyca w Teotihuacan. Projekt badawczy, którym kieruje dr Verónica Ortega Cabrera rozpoczął się w już w 2015 roku. Obecnie, na początku kwietnia wznowiono prace, które potrwają do końca lipca. Celem badań jest poznanie faz konstrukcyjnych Placu Księżyca, miejsca o wielkim znaczeniu dla dawnej metropolii, gdyż właśnie tam rozpoczyna się Aleja Zmarłych, stanowiąca oś sakralnej przestrzeni Teotihuacan.

Prace prowadzone przez archeologów INAH na Placu Księżyca w Teotihuacan
(fot. Melitón Tapia, INAH)

Jak podaje dr Verónica Ortega Cabrera, wykopaliska skupiły się na Budowli A, przylegającej do Piramidy Księżyca. Jest to zamknięty dziedziniec o boku 25 metrów, z dziesięcioma małymi ołtarzami wewnątrz. Archeolodzy postanowili przekonać się, co znajduje się pod Budowlą A, aby tym samym poznać pierwotny wygląd Placu Księżyca, znacznie różniący się od obecnego, który pochodzi z lat 350-550 n.e. W trakcie prac zdołano dostrzec zmiany dokonane przez mieszkańców Teotihuacan. Okazało się, że początkowo Plac Księżyca był pełen zagłębień, kanałów i steli, otaczające go budowle były znacznie bardziej oddalone, a Piramida Księżyca miała mniejsze rozmiary. W wapiennej warstwie natrafiono na ponad 400 wgłębień, wykorzystywanych przez pięć stuleci. Są to otwory o średnicy 20-25 cm i głębokości około 30 cm. Znajdują się one na całym terenie placu, a wiele z nich wypełniono otoczakami, zebranymi w rzekach i  przetransportowanymi z innego miejsca. Wszystko wskazuje na to, że Plac Księżyca odgrywał szczególną rolę dla mieszkańców Teotihuacan już w pierwszej fazie budowy, około 1900 lat temu.

Otwory znalezione w Budowli A (fot. INAH)

Miasta Majów: Bonampak (stan Chiapas, Meksyk)

Majańskie miasto Bonampak położone jest w dżungli na terenie obecnego stanu Chiapas w Meksyku. Chociaż zamieszkujący te ziemie Indianie Lakandoni wiedzieli o jego istnieniu, to pilnie strzegli tej tajemnicy aż do połowy XX wieku. Co prawda, pogłoski o ruinach miasta dotarły do uszu badacza Teoberta Malera podczas jego wyprawy w XIX wieku, ale w żaden sposób nie zdołał do niego trafić. Za odkrywcę Bonampak często mylnie uważany jest Giles Healey. W rzeczywistości to Carl Frey i John Bourne dotarli na teren ruin 6 lutego 1946 roku. Już wcześniej podróżowali oni po ziemiach w rejonie rzeki Usumacinty i zaprzyjaźnili się z żyjącymi tam Lakandonami. Bourne miał ze sobą fonograf, a odtwarzana z niego muzyka, zwłaszcza pieśni wykonywane przez Caruso, tak zachwyciła jednego z Indian o imieniu Chan Bor, że postanowił zaprowadzić Freya i Bourne’a do ukrytego w dżungli miasta. Frey i Bourne zrobili wstępny plan budowli, ale po dwóch dniach musieli opuścić to miejsce, gdyż otrzymali ostrzeżenie, że okoliczni chicleros (osoby zbierające żywicę do wyrobu gumy do żucia) zamierzali ich okraść i zabić. 14 marca 1946 roku, Frey i Bourne powiadomili o swym odkryciu Narodowy Instytut Antropologii i Historii w Meksyku, a nieco później - Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Kiedy Giles Healey dowiedział się o ruinach miasta, nie mającego wówczas jeszcze żadnej nazwy, udał się tam w maju 1946 roku i wykonał fotografie malowideł z tamtejszej Budowli 1. Wówczas doszło do nieporozumienia, gdyż nie wiedziano, że chodzi o te same ruiny. Kiedy ostatecznie ustalono to w czerwcu 1947 roku, było już za późno, gdyż wszystkie gazety  przypisywały odkrycie Healeyowi. Freya i Bourne’a uznano za oficjalnych odkrywców dopiero w 1955 roku, w pracy opublikowanej przez Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Tamtejszy specjalista od kultury Majów, Sylvanus Morley nazwał miasto Bonampak, czyli Malowane mury.

Widok na Wielki Plac i Akropol w Bonampak

Ustalenie oryginalnej nazwy miasta znanego obecnie jako Bonampak nie jest takie proste. Tamtejsi władcy używali bowiem dwóch glifów-emblematów: Ak’e i Xukalnaah. Zdaniem rosyjskich badaczy, Safronova i Beliaeva, najpierw Lacanha’, a od końca V w. n.e. Bonampak były kolejnymi stolicami Xukalnaah. Jednak z tym samym glifem-emblematem Xukalnaah związane też były inne majańskie ośrodki, leżące w tym rejonie.

 

Glify-emblematy Ak'e (po lewej) i Xukalnaah (po prawej)

Miasta Majów: El Chal (Gwatemala)

Stanowisko archeologiczne El Chal znajduje się w gminie Dolores, w Petén (Gwatemala). Ruiny majańskich budowli leżą na terenie współczesnego miasteczka o tej samej nazwie. Ta lokalizacja sprawiła, że większość kamieni pochodzących z prekolumbijskich konstrukcji została wykorzystana do wznoszenia domów, z których część stoi bezpośrednio na platformach majańskich budowli.

Porośnięte roślinnością budowle w El Chal

W latach 1974-1975 miejsce to odwiedzili Richard Kirsch i Ian Graham. Niektóre rzeźbione zabytki zostały wówczas przewiezione do Parku Narodowego Tikal, ale około dwudziestu lat później nic już o nich nie wiedziano. W 1989 roku sporządzono rejestr zabytków, a w 1993 roku podjęto pierwsze prace wykopaliskowe na terenie El Chal, w których uczestniczyli, między innymi, Juan Pedro Laporte, Jorge E. Chocón i Paulino Morales. Archeolodzy co prawda nie odrestaurowali żadnej budowli, ale wykonali wykopy, które pozwoliły ustalić, że miejsce to było zamieszkiwane od późnego okresu preklasycznego (około 300 r. p.n.e.) do wczesnego okresu postklasycznego (około 1300 r. n.e.).

Jeden z placów w El Chal

Miasta Majów: Caracol (Belize)

Przez wiele wieków nikt nie przypuszczał, że głęboko w dżungli, w południowo-zachodniej części Belize, ukryte jest ogromne miasto Majów. Nie wiadomo, jak długo jeszcze kryłoby swą tajemnicę, gdyby nie Rosa Mai, która w 1939 roku udała się w owe rejony w poszukiwaniu drewna mahoniowego i cedrowego do wyrobów rękodzielniczych. O odkryciu ruin powiadomiła niezwłocznie władze kraju, które wysłały tam pełnomocnika do spraw archeologii, A. Hamiltona Andersona i to on nadał miastu nazwę Caracol. Dopiero kilkanaście lat później rozpoczęto wstępne badania. W latach 1950-53 dotarli do Caracol uczeni z Uniwersytetu w Pensylwanii, a w 1954 – z Uniwersytetu Harvarda. W latach 1985 - 2005 regularnymi pracami wykopaliskowymi kierowali Arlen i Diane Chase z Uniwersytetu na Florydzie. Jednocześnie, od 2001 do 2004 roku prowadzony był belizyjski projekt rozwoju turystyki, koordynowany przez archeologa Jaime Awe. Tak późne rozpoczęcie badań wiązało się głównie z kłopotami z dotarciem do Caracol, do którego wiedzie dość długa, choć piękna droga, gdzie można podziwiać malownicze wodospady Río on Pools i grotę Río Frío Cave.

Río on Pools

Río Frío Cave

Kiedy podjęto badania archeologiczne, okazało się, że Caracol było jednym z największych majańskich miast i w okresie swego rozkwitu liczyło ponad 100 tysięcy mieszkańców. Chociaż w okresie klasycznym miasto nazywało się Uxwitza’, to jego władcy zazwyczaj używali tytułu  K’uhul K’antumaak („boska osoba z K’antu”).

Blok glificzny z tytułem K'uhul K'antumaak

Niewiele wiadomo o początkach Caracol. Grupy ludności osiedliły się na tych terenach już w latach 600-300 p.n.e. Pierwszym udokumentowanym historycznie władcą Caracol i być może założycielem dynastii w I połowie IV w. n.e. był Te’ K’ab’ Chahk. Z nieco późniejszego okresu, gdyż z 400 r. n.e. pochodzi Stela 20, która choć zachowana we fragmencie, przedstawia postać jednego z wczesnych władców miasta.

Stela 20 z 400 r. n.e. przedstawia wizerunek jednego z pierwszych władców Caracol

Miasta Majów: Sayil (stan Jukatan, Meksyk)

Sayil położone jest w niewielkiej odległości od innych miast w rejonie Puuc: Uxmal, Kabah, Labná czy Xlapak. W XIX wieku dotarli tam dwaj słynni podróżnicy: John Lloyd Stephens i Fryderyk Catherwood, którzy zachwycili się wspaniałym Pałacem.

Rysunek Fryderyka Catherwooda przedstawiający Pałac w Sayil

Lagunita i Tamchèn - nowo odkryte miasta Majów

Oryginalny artykuł: Two ancient Maya cities discovered in the jungle of southeastern Mexico

Archeologiczna ekspedycja z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki (ZRC SAZU), którą kierował Ivan Šprajc odkryła ruiny dwóch dużych miast Majów. Rozpościerają się one w niewielkiej odległości od Xpuhil i Zoh Laguna, w południowo-wschodniej części meksykańskiego stanu Campeche i jednocześnie w północnej strefie niezamieszkałej i trudno dostępnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul. Jedno z tych miast odwiedził w 1970 roku amerykański archeolog Eric Von Euw, który natrafił tam na liczne zabytki kamienne i nadzwyczajną fasadę zoomorficzną, przedstawiającą otwartą paszczę ziemskiego potwora. Wyniki jego prac nigdy jednak nie zostały opublikowane, a wykonane przez niego rysunki były przechowywane w Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Uniwersytetu Harvarda w USA i znane były tylko kilku specjalistom. Dokładne położenie miejsca, które Von Euw nazwał Lagunita było tajemnicą. Pomimo poszukiwań Lagunita pozostawała zagubiona w dżungli aż do teraz, kiedy dotarli tam Ivan Šprajc i jego zespół.

Budowla z fasadą zoomorficzną w Lagunita (fot. MISLI) 

Ivan Šprajc wyjaśnia, że zdołali znaleźć to miejsce dzięki fotografiom lotniczym, ale o tym, że jest to Lagunita przekonali się dopiero wówczas, gdy ujrzeli fasadę zoomorficzną i inne zabytki, i porównali je z rysunkami Von Euw, udostępnionymi przez znanego eksperta Karla Herberta Mayera.

Budowla I w Lagunita (fot. MISLI)

Fotogaleria: Rzeźby Olmeków

Olmekowie zamieszkiwali tereny należące obecnie do południowej części stanu Veracruz i zachodnich ziem stanu Tabasco, ale utrzymywali kontakty z różnymi rejonami na zachodzie i południu, co sprawiło, że wpływy ich sztuki były widoczne również na obszarze dzisiejszych stanów Chiapas, Oaxaca, Morelos i Guerrero. Do najważniejszych ośrodków Olmeków należały: San Lorenzo, Laguna de los Cerros, La Venta i Tres Zapotes, a największy rozkwit kultury przypadł na lata 1200 p.n.e. – 400 p.n.e. Olmekowie byli znani między innymi z obróbki bardzo twardych kamieni, gdyż upodobali sobie skały wulkaniczne, zwłaszcza bazalt i andezyt, choć wykorzystywali do rzeźbienia także wapień, piaskowiec i łupki. Wielkie kamienne bloki transportowano przypuszczalnie na tratwach z kamieniołomów odległych nawet o sto kilometrów.

Sztuka Olmeków szczególnie zasłynęła z wielkich kamiennych głów, których do tej pory znaleziono siedemnaście. Gigantyczne, wyrzeźbione z bazaltu głowy mają wysokość od około 1,5 m do 3,5 m i ważą od kilku do kilkunastu ton. Przedstawiają prawdopodobnie władców. Mają oni nakrycia głowy z tkaniny lub skóry zwierzęcej, z ozdobami z jadeitu i piórami. Każda z głów jest nieco inna, gdyż wizerunki dorosłych mężczyzn różnią się wyrazem twarzy czy też wzorem na nakryciach głów. Równie monumentalne są tak zwane ołtarze-trony. Te duże, u góry płaskie bazaltowe bloki, ważą od kilku do 30-40 ton i mogły służyć jako trony. Miały wyrzeźbione na froncie charakterystyczne nisze symbolizujące jaskinie, z których wyłaniały się postacie władców. Reliefy z postaciami pojawiają się też niekiedy na bocznych stronach ołtarzy. Przypuszczalnie najpóźniej pojawiły się w sztuce Olmeków rzeźbione stele, ozdobione wizerunkami bogato odzianych dostojników. Zachowały się też wizerunki zwierząt oraz rzeźby mniejszych rozmiarów, przedstawiające osoby zazwyczaj klęczące lub siedzące ze skrzyżowanymi nogami, czasami z twarzami o cechach jaguara. Są również figurki z charakterystycznymi dziecięcymi rysami twarzy. Część rzeźb została prawdopodobnie rytualnie zniszczona przez samych Olmeków.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

Parque-Museo de La Venta, Villahermosa (stan Tabasco, Meksyk)

Wszystkie zabytki zgromadzone w Parku-Muzeum w Villahermosa pochodzą ze stanowiska archeologicznego La Venta. Znajdują się wśród nich trzy kamienne głowy, ołtarze (w tym Ołtarz 5 rzeźbiony z trzech stron), stele oraz rzeźby zwierząt (jaguara, małpy i manata).