Ołtarz Majów i ofiary w opuszczonych miejscach w Belize podkreślają trwałość rytuałów

Oryginalny artykuł: Maya altar and offerings at abandoned Belize sites highlight enduring ritual activities 

Archeolodzy prowadzący wykopaliska na stanowiskach Majów w Kaxil Uinic i Ayiin Winik w Belize odkryli pierwszy udokumentowany ołtarz z Późnego Okresu Postklasycznego w tym regionie, a także dodatkowe dowody na to, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali opuszczone miejsca. Badanie, opublikowane w czasopiśmie Latin American Antiquity, wskazuje, że działania te wpisują się w szeroki schemat kultu, jakim otaczano wcześniejszą cywilizację Majów w Okresie Postklasycznym, po jej upadku. Znaczący upadek klasycznej cywilizacji Majów nastąpił między około 750 a 900 rokiem, a wiele miast w północno-zachodnim Belize zostało opuszczonych około 900 roku. Jednak dowody z różnych stanowisk archeologicznych sugerują, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali te miejsca w celach rytualnych.

Mapa przedstawiająca stanowiska archeologiczne wspominane w publikacji (autor mapy: Amy Thompson, źródło ilustracji: Latin American Antiquity) 

Odkrycie grobowca założyciela dynastii w mieście Majów Caracol

Oryginalny artykuł: El descubrimiento de la Tumba del Primer Gobernante de la Antigua Ciudad de Caracol reescribe la historia Maya 

Zespół archeologów z Uniwersytetu w Houston natrafił w ruinach majańskiego miasta Caracol (Belize) na pochówek Te' K'ab Chaaka, pierwszego władcy i założyciela jego dynastii królewskiej. To odkrycie grobowca, w ciągu ponad czterech dekad wykopalisk, rzuca nowe światło na kontakty Majów z odległym Teotihuacán. Caracol, w okresie swojej świetności, w latach 560-680 było potęgą polityczną, która dominowała nad południową częścią półwyspu Jukatan, zanim została opuszczona około 900 roku. Jednak korzenie królewskiego rodu Caracol sięgają znacznie wcześniejszego okresu, gdyż Te' K'ab Chaak wstąpił na tron w 331 roku. Jego imię wspominane jest w dwóch inskrypcjach z późnego okresu klasycznego, które niestety nie są czytelne. Archeolodzy Arlen i Diane Chase prowadzą wykopaliska w Caracol od 40 lat.

Diane Chase w nowo odkrytym grobowcu (źródło fot. Caracol Archeological Project/University of Houston)

W jaskini w Belize odkryto narzędzia Majów do tatuażu

Oryginalny artykuł: Descubren por primera vez herramientas de tatuaje mayas 

Archeolodzy z uniwersytetów w Stanach Zjednoczonych (W. James Stemp, Lorne Voorhis, Cameron S. Griffith, Jaime J. Awe) i Danii (Christophe Helmke) znaleźli głęboko w jaskini Actun Uayazba Kab (Roaring Creek Valley, Dystrykt Cayo) w Belize dwa małe narzędzia kamienne datowane na lata 250-900. Mogą to być najstarsze przybory Majów do robienia tatuaży, jakie kiedykolwiek znaleziono. Przedmioty te mają wydłużony kształt i ostry czubek. Naukowcy uważają, że służyły one do tworzenia trwałych tatuaży poprzez nakłuwanie skóry i wstrzykiwanie pigmentu. Analizując je pod mikroskopem, naukowcy znaleźli ślady zużycia świadczące o wielokrotnym wykorzystaniu, a także pozostałości czarnego pigmentu, prawdopodobnie barwnika uzyskanego z węgla lub sadzy. Wiadomo, że jaskinie to podziemne przestrzenie ściśle związane u Majów zwłaszcza z koncepcjami życia i śmierci, z płodnością, deszczem i wrotami do świata podziemnego, zamieszkiwanego przez przodków i bóstwa. Wydaje się prawdopodobne, że narzędzia te służyły do tatuowania ważnych osób.

Kamienne ostrza odkryte w jaskini Actun Uayazba Kab w Belize
(fot.: W. James Stemp, rysunki: Christophe Helmke)

Na terenie Belize odkryto sieć kanałów i stawy

Oryginalny artykuł: Earliest fish-trapping facility in Central America discovered in Maya lowlands

Grupa badaczy (z University of New Hampshire, Texas State University, University of Vermont, USA i Flinders University, Australia) zebrała dane, które wskazują na obecność dużego, prekolumbijskiego obiektu do połowu ryb. Odkryta w Crooked Tree Wildlife Sanctuary (CTWS), największym śródlądowym mokradle w Belize, sieć kanałów została zaprojektowana tak, aby odprowadzać coroczne wody zalewowe do stawów w celu łowienia ryb, dzięki czemu można było nimi wyżywić nawet 15 000 osób przez cały rok. Początkowo uczeni sądzili, że te masywne konstrukcje zostały zbudowane przez Majów zamieszkujących pobliskie miasta, ale po przeprowadzeniu licznych datowań radiowęglowych okazało się, że powstały w późnym okresie archaicznym w latach 2000-1900 p.n.e. (około 1000 lat wcześniej niż znane dotychczas przykłady z Amazonii) i zostały pierwotnie zbudowane przez łowców-zbieraczy-rybaków, choć w późniejszym okresie były nadal wykorzystywane przez Majów.

Prace na terenie Crooked Tree Wildlife Sanctuary (źródło ilustracji: projekt Belize River East Archeology) 

Archeolodzy odkryli najstarszą znaną warzelnię soli Majów

Oryginalny artykuł: Archaeologists excavate earliest known ancient Maya salt works

Zespół archeologów z Lousiana State University (Baton Rouge, USA) i University of Texas (Tyler, USA) odkrył w południowym Belize najstarszą ze znanych warzelni soli Majów. Pracami kierowała Heather McKillop (z LSU), która jako pierwsza już wcześniej natrafiła na zachowane pod dnem morskim pozostałości drewnianych budowli i związane z nimi artefakty, w tym drewniane wiosło Majów znalezione w 2004 roku. Elizabeth Sills (z University of Texas) rozpoczęła współpracę z Heather McKillop jako magistrantka i kontynuowała ją jako doktorantka na LSU. Od czasu pierwszych odkryć w Belize archeolodzy natrafili na „kuchnie solne”, w których gotowano wodę morską w garnkach nad ogniem w celu uzyskania soli, a także pozostałości domów z drewnianych pali, krytych strzechą. Wszystkie były bardzo dobrze zachowane w płytkich lagunach przybrzeżnych. Od 2004 roku zespół badawczy zmapował aż 70 podwodnych stanowisk z 4042 drewnianymi palami. 

Mapka przedstawia nowo odkrytą warzelnię soli w Jay-yi Nah (źródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Czy Majowie pracujący w warzelniach soli mieszkali przy nich na stałe?

Oryginalny artykuł: Ancient Maya salt makers worked from home, underwater dig reveals

W wielu miejscach na terenie Parku Narodowego Paynes Creek w południowym Belize natrafiono na dawne warzelnie soli Majów. Do tej pory badacze koncentrowali się jednak głównie na samej produkcji soli. Obecnie Heather McKillop (z Louisiana State University) i  E. Cory Sills (z University of Texas w Tyler) postanowili sprawdzić, czy pracujące w warzelniach soli osoby mieszkały w tym samym miejscu, co pozwoliłoby lepiej zrozumieć organizację produkcji soli w okresie największego rozkwitu cywilizacji Majów. W tym celu przeprowadzili systematyczne prace na terenie Ta'ab Nuk Na, największej ze znanych dawnych warzelni soli Majów na terenie Belize i zanurzonej w przybrzeżnej lagunie. W rejonie tym wcześniej odkryto ponad sto innych zatopionych w wyniku podniesienia się poziomu wody osad Majów z lat 600–1000.

Mapka przedstawiająca położenie Ta'ab Nuk Na
(źródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Badania kamienia nazębnego ofiar pochowanych w jaskini w Belize

Oryginalny artykuł: Maya sacrifice victims found with mysterious blue string in their teeth

Ponad 15 lat temu odkryto w Belize jaskinię, którą nazwano „Midnight Terror” ze względu na znalezione tam szczątki ponad stu osób złożonych przez Majów w ofierze bogu deszczu ponad tysiąc lat temu. Jaskinia była wykorzystywana jako miejsce pochówków w latach 250-925. Archeolodzy z California State University w Los Angeles prowadzili tam badania przez trzy lata i zebrali 10 000 kości należących do co najmniej 118 osób, z których wiele miało ślady urazów zadanych w momencie śmierci.

Wejście do jaskini "Midnight Terror" w Belize 
(fot. California State University, Los Angeles)

Napoje z kakao były przeznaczone nie tylko dla majańskiej elity

Oryginalny artykuł: Not just for the gods: New insight on the use of cacao among the ancient Maya

Do tej pory przeważał pogląd, że napoje z kakao były przeznaczone jedynie dla przedstawicieli majańskiej elity, a uprawa kakaowca była kontrolowana nawet przez samych władców. Takie spojrzenie mogło wynikać z faktu, że w celu zidentyfikowania pozostałości kakao w naczyniach ceramicznych skupiano się głównie na pięknych, bogato zdobionych wazach związanych z elitą i specjalnymi ceremoniami. A co z pozostałą częścią społeczeństwa? Anabel Ford, Ann Williams i Mattanjah S. de Vries (z University of California, Santa Barbara, USA) przeprowadzili nowe badania, które dostarczają odpowiedzi na to pytanie.

Naczynie Majów ozdobione sceną przedstawiającą władcę z wazą wypełnioną
pieniącym się napojem z kakao (fot. Justin Kerr)

W Belize odkryto pozostałości dawnej osady Majów

Oryginalny artykuł: Exploring an ancestral Maya neighborhood

Na terenie Spanish Lookout (dystrykt Cayo, Belize), na polach należących obecnie do zajmujących się rolnictwem mennonitów, natrafiono na pozostałości dawnych budowli Majów. Prace prowadzone pod auspicjami Belize Institute of Archaeology i National Institute of Culture and History, przy wsparciu finansowym National Science Foundation oraz University of Illinois Urbana-Champaign, są jednak dość ograniczone i archeolodzy mogli jedynie wybrać do badań stosunkowo niewielki obszar położony w pobliżu istniejących dróg. Na fotografii lotniczej zawalone majańskie domy wyglądają jak białe plamy. 

Fotografia lotnicza przedstawiająca pozostałości dawnych domów Majów
(fot. VOPA, Belize Institute of Archaeology, NICH)

Badania DNA rzucają więcej światła na korzenie Majów

Oryginalny artykuł: The Maya—and the maize that sustained them—had surprising southern roots, ancient DNA suggests

Grupa naukowców z wielu uczelni głównie z USA, ale również z Wielkiej Brytanii, Austrii i Belize przeprowadziła nowe badania, dzięki którym dowiedzieliśmy się więcej na temat Majów, rozprzestrzeniania się kukurydzy jako głównego pożywienia i migracji ludności z południa na północ. Archeolog Jaime Awe (z Belize Institute of Archaeology, Belmopan, Belize i Northern Arizona University, USA) od dawna zastanawiał się, w jaki sposób Majowie byli spokrewnieni z łowcami-zbieraczami i wczesnymi rolnikami, dzięki którym kukurydza, maniok i chili dotarły na tereny dzisiejszego Meksyku, Belize i Gwatemali. Jednak gorący i wilgotny klimat nie sprzyjał dobremu zachowaniu dawnych szkieletów i możliwości pobrania z nich próbek DNA. Punktem przełomowym dla badań okazały się groby odkryte w dwóch schroniskach skalnych, Mayahak Cab Pek i Saki Tzul w rezerwacie przyrody Bladen, w Maya Mountains, w południowo-zachodnim Belize. Od 2014 r. archeolog Keith Prufer (z University of New Mexico, Albuquerque, USA) i biolog Said Gutierrez (z Ya'axché Conservation Trust, Belize) wraz z kolegami odkopali tam ponad 85 ludzkich szkieletów.

Prace wykopaliskowe w schroniskach skalnych w Maya Mountains, Belize (fot. Erin E. Ray)

Badania warzelni soli w Ek Way Nal (Belize)

Oryginalny artykuł: Archeologists discover salt workers' residences at underwater Maya site

Heather McKillop i jej zespół od wielu lat prowadzą prace na terenie  Paynes Creek (Belize), gdzie zachowały się dawne warzelnie soli Majów. W miejscu nazwanym przez nich Ek Way Nal, w pozbawionym tlenu osadzie na dnie morza natrafili na pozostałości solnych kuchni, gdzie solankę gotowano w glinianych naczyniach nad ogniem, w zadaszonych budowlach wzniesionych z drewnianych pali. Niegdyś kuchnie te znajdowały się na lądzie, ale zostały zatopione gdy podniósł się poziom wody. 

Mapka przedstawiająca miejsca, w których prowadzono prace (autor: Mary Lee Eggart)

Nierówność majątkowa na ziemiach Majów

Oryginalny artykuł: Maya ruins in Belize offer peek at ancient wealth inequality 

Nierówność majątkowa była i jest obecna we wszystkich społeczeństwach. Amerykańscy badacze: Amy E. Thompson, Gary M. Feinman oraz Keith Prufer sprawdzili, jak wyglądała ona w przypadku dwóch rozwijających się w okresie klasycznym (lata 250-900) miast Majów, Uxbenká i Ix Kuku'il, które położone są w Dolinie Rio Blanco w Belize, na południowo-wschodnich krańcach ziem Majów. W przypadku dawnych kultur, nierówność majątkowa oceniana jest na podstawie rozmiarów domostw. Wykorzystuje się w tym celu tak zwany współczynnik Giniego, liczony w przedziale od 0 do 1. Im jego wartość jest wyższa, tym większa jest nierówność majątkowa. Naukowcy porównali też otrzymane rezultaty z badaniami domostw w pochodzących z tego samego okresu innych miastach Mezoameryki. 

Mapa przedstawiająca położenie ośrodków Uxbenka i Ix Kuku'il (źródło ilustracji: PLOS ONE)

Kiedy kukurydza stała się podstawą diety mieszkańców Mezoameryki ?

Oryginalny artykuł: UNM researches document the first use of maize in Mesoamerica

Profesor Keith Prufer wraz z zespołem uczonych z różnych dziedzin (archeologii, biologii, ekologii i geologii) z University of New Mexico w Albuquerque i University of California w Santa Barbara przeprowadził nowe badania, które pozwoliły stwierdzić, kiedy kukurydza stała się tak na prawdę podstawą wyżywienia mieszkańców Mezoameryki. Kukurydza została udomowiona około 9000 lat temu w dolinie rzeki Balsas w Centralnym Meksyku. Na Nizinach Majów była uprawiana około 6500 lat temu i mniej więcej w tym samym czasie pojawiła się na ziemiach położonych wzdłuż meksykańskiego wybrzeża Oceanu Spokojnego. Jednak nie było wiadomo, czy już wówczas odgrywała znaczącą rolę w diecie.

Prace wykopaliskowe w schroniskach skalnych w Belize

(źródło fot.: University of New Mexico)

Pola uprawne i kanały Majów ukryte w dżungli Belize

Oryginalny artykuł: Hallada una enorme red de canales y cultivos mayas oculta bajo la selva

Latem 2016 roku wykorzystano technologię LIDAR do zbadania, co znajdowało się na porośniętych dzisiaj dżunglą terenach Belize. Opublikowane ostatnio w Proceedings of the National Academy of Sciences wyniki badań wykazały pozostałości ogromnej liczby majańskich pól uprawnych i kanałów, a rezultaty uzyskane dzięki LIDAR zostały potwierdzone świadectwami archeologicznymi. Jak podaje Timothy Beach z University of Texas w Austin (USA), sieć kanałów zajmowała obszar około 14 kilometrów kwadratowych. Na podstawie wykopalisk prowadzonych w kilku miejscach okazało się, że teren był wykorzystywany głównie w późnym i końcowym okresie klasycznym (1400-1000 lat temu). Są jednak dowody na to, że pola uprawne służyły Majom już wcześniej, około 1800 lat temu oraz później, około 900 lat temu.

Sieć kanałów i pól uprawnych widoczna na mapie sporządzonej
dzięki technologii LIDAR (źródło: PNAS)

Wyjątkowe narzędzie z jadeitu odkryte w Belize

Oryginalny artykuł: High-quality jadeite tool discovered in underwater ancient salt works in Belize

Heather McKillop (z Louisiana State University) i jej współpracownicy opublikowali w czasopiśmie Antiquity artykuł na temat wykonanego z jadeitu narzędzia z zachowanym drewnianym uchwytem. Odkrycia dokonano w Ek Way Nal, położonym w południowym Belize, w miejscu, gdzie Majowie pozyskiwali sól, która jako uzupełnienie diety i  środek do konserwacji ryb i mięsa, stanowiła ważny produkt wymiany handlowej.

Wykonane z jadeitu narzędzie odkryte w Ek Way Nal (fot. Heather McKillop)

Odkrycie grobowca w Xunantunich

Oryginalny artykuł: Major discovery at Xunantunich tells an unknown story

Na terenie Xunantunich (Belize), podczas wykopalisk prowadzonych przez archeologów z Northern Arizona University odkryto grobowiec majańskiego władcy, pochodzący prawdopodobnie z późnego okresu klasycznego (600-900 n.e.). Kierującymi pracami dr Jaime Awe przekazał, że komnata grobowa znajduje się na głębokości 5-8 metrów. Badania kości udowej, czaszki i zębów wykazały, że szczątki należą do mężczyzny, zmarłego w wieku 20-30 lat.

Jeden z jadeitowych paciorków znalezionych w grobowcu
(źródło fot.: The Reporter.Belize)

Pokój majańskiego skryby w Xunantunich

Oryginalny artykuł: Grasping the Meaning of Pre-historic Graffiti at Xunantunich

Kolejne, ciekawe informacje dotarły z majańskiego miasta Xunantunich w Belize, gdzie od pięciu lat prowadzone są prace wykopaliskowe, kierowane przez dr Katherine Brown z University of Texas. W czerwcu pisałam o odkryciu panelu z inskrypcjami. Tym razem badacze skupili się na tajemniczej komnacie we wnętrzu piramidy El Castillo („Zamek”), wznoszącej się przy centralnym placu. W czasach Majów budowla ta miała charakter świątynno-pałacowy i była zamieszkiwana przez rodzinę królewską. Trzy lata temu, dr Brown i jej studenci natrafili na sekretne schody, wiodące do jakiegoś pomieszczenia. Dopiero teraz, po dokładnym oczyszczeniu, okazało się, że jego ściany są pokryte najróżniejszymi wizerunkami, które na pierwszy rzut oka mogłyby wydawać się jedynie niedbałymi gryzmołami i szkicami.

Piramida El Castillo w Xunantunich

Nowe odkrycia w majańskim mieście Xunantunich (Belize)

Oryginalny artykuł: Seeing Behind the Xunantunich Stela

Podczas prac wykopaliskowych na terenie majańskiego miasta Xunantunich (Belize), archeolodzy odkryli rzeźbiony panel z inskrypcją glificzną. W dwóch kartuszach znajdują się po cztery bloki glificzne, podające daty z lat 638-642 n.e. W tekście wspominana jest księżniczka Ix Batz’ Ek’ z używanym przez nią tytułem K’uhul Yax Ajaw. Była ona żoną władcy Caracol, Yajawte’ K’inich i matką K’an II. Panel musiał zatem pochodzić z Caracol i trafił do Xunantunich jako trofeum wojenne.

Panel odkryty w Xunantunich (fot. Cruz Cambranes)

Majańskie graffiti w Tulix Mul (Belize)

Oryginalny artykuł: Mysterious Ancient Maya mural keeps its secrets

W styczniu 2014 r., na naszym blogu ukazała się informacja o odkryciu majańskich malowideł ściennych na terenie stanowiska archeologicznego Tulix Mul w północnym Belize, gdzie prace wykopaliskowe prowadzone są w ramach Projektu Archeologicznego Blue Creek (czytaj: Archeolodzy odkryli majańskie malowidła w Belize). Malowidło z wczesnego okresu klasycznego zostało pokryte przez Majów warstwą wyprawy wapiennej, na której zachowało się dawne graffiti. Zdaniem badaczy, graffiti z pewnością musiało powstać zanim Majowie zasypali gruzem komnatę na początku późnego okresu klasycznego.

Graffiti odkryte w Tulix Mul (źródło: Maya Research Program and Center for Social Science Research)

Ocalono zagrożone miasta Majów w Belize

Oryginalny artykuł: Endangered ancient Maya sites saved

Malownicze miejsce, zwane Tamarindo - od licznych tego gatunku drzew tropikalnych rosnących w okolicy - położone jest w pobliżu pięknej i rozległej Laguny New River, w północnym Belize. Zachowały się tam pozostałości dawnego miasta Majów. Chociaż w stosunkowo niewielkiej odległości znajduje się dobrze znany majański ośrodek Lamanai, to jednak Tamarindo nigdy nie zostało dokładnie zbadane i nie prowadzono tam prac archeologicznych.

Tamarindo - widok na Lagunę New River (fot. Maya Research Program) 

Położenie Tamarindo zapewniało dawnym mieszkańcom dostęp do szlaków handlowych, a zatem musiał to być ważny ośrodek. Nie ulega wątpliwości, że pewnego dnia, gdy tylko zostaną podjęte pierwsze prace wykopaliskowe zakrojone na szeroką skalę, archeolodzy dokonają tam znaczących odkryć. Działania takie będą jednak możliwe jedynie dzięki temu, że ostatnio zarząd Maya Research Program (MRP) nabył 83,6 akrów ziemi wzdłuż Laguny New River, na którym to terenie leży właśnie Tamarindo. Jest to najnowszy z serii obszarów nabytych przez Maya Research Program, który ma nadzieję nie tylko ochronić naturalne środowisko, ale i bezcenne bogactwa archeologiczne. Zostałyby one bowiem wkrótce bezpowrotnie utracone lub zniszczone przez developerów, którzy oczyszczają tereny w celu przeznaczenia ich na obszary rolnicze. Taki los spotkał już liczne miejsca położone w tym rejonie.

Jedna z największych budowli w Tamarindo. Ma około 10 metrów wysokości i 40 metrów długości
(fot. Maya Research Program)