W Peru odkryto budowlę do obserwacji astronomicznych, która umożliwiła przewidywanie zmian pływów i klimatu 5000 lat temu

Oryginalny artykuł: Hallan en Perú una estructura de observación astronómica que permitía prever cambios de mareas y clima hace 5.000 años 

Wykopaliska koncentrowały się na Sektorze J1, obszarze strategicznie położonym w pobliżu głównych piramidalnych budowli osady Áspero. Z tego punktu można obserwować zarówno linię brzegową, jak i dolną część Doliny Supe, co umożliwiłoby systematyczny monitoring zjawisk naturalnych i astronomicznych podobnych do tych zidentyfikowanych już w Caral. Archeolodzy ustalili, że miejsce to przeszło cztery fazy budowy, z widocznymi zmianami w jego architekturze i funkcji na przestrzeni lat. W pierwszej fazie służyło jako publiczny budynek ceremonialny. Później zostało przebudowane i dodano owalną platformę o średnicy 3,18 metra i wysokości 63 centymetrów, z pionowym kamieniem, zwanym huancą, pośrodku, andyjskim elementem symbolicznym związanym z rytuałami i odniesieniami przestrzennymi.

Widok nowo odkrytej budowli o charakterze astronomicznym w Aspero (fot. Andina)

Rdzenni Amerykanie stworzyli najstarszą znaną grę w kości na świecie

Oryginalny artykuł: Los nativos americanos crearon los dados de juego más antiguos de la historia, 6000 años anteriores a los de las civilizaciones del Viejo Mundo 

Badanie opublikowane w American Antiquity, najważniejszym czasopiśmie poświęconym archeologii Ameryki Północnej, przedstawia dowody na to, że najwcześniejsze znane kości do gry w historii ludzkości były wytwarzane i używane przez indiańskie grupy łowców-zbieraczy na zachodnich Wielkich Równinach ponad 12 000 lat temu, pod koniec ostatniej epoki lodowcowej, na długo przed pojawieniem się najstarszych udokumentowanych kości do gry w społeczeństwach epoki brązu w Starym Świecie. Badanie przeprowadzone przez Roberta J. Maddena, doktoranta Uniwersytetu Stanowego Kolorado, wskazuje, że kości, hazard i gry były trwałym elementem kultury rdzennych Amerykanów przez co najmniej ostatnie 12 000 lat, a najwcześniejsze okazy pojawiają się na stanowiskach archeologicznych z okresu Folsom w późnym plejstocenie, w Wyoming, Kolorado i Nowym Meksyku. Artefakty te są starsze o ponad 6000 lat od najstarszych znanych kości do gry w Starym Świecie.

Późny plejstocen (13 000–11 700 lat temu), wczesny holocen (11 700–8000 lat temu), środkowy holocen (8000–2000 lat temu) i późny holocen (2000–450 lat temu) – diagnostyczne i prawdopodobne prehistoryczne kości rdzennych Amerykanów: (a, d) Signal Butte, Nebraska (środkowy holocen), NMNH-A437076, NMNH-550791; (b) Agate Basin, Wyoming (wczesny holocen), UW-11327; (c, f) Agate Basin, Wyoming (późny plejstocen), UW-OA111, UW-OA448; (e, g) Lindenmeier, Kolorado (późny plejstocen), NMNH-A442165, NMNH-A440429; (h) Irvine, Wyoming (późny holocen). (Rysunki 1a, d, e i g dzięki uprzejmości Wydziału Antropologii, Smithsonian Institution, Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej. Rysunki 1b, c, f i h dzięki uprzejmości Wydziału Antropologii Uniwersytetu Wyoming fot. autora publikacji) (źródło ilustracji: czasopismo American Antiquity)

Nowe przejawy sztuki naskalnej zidentyfikowano na stanowisku El Venado (stan Hidalgo)

Oryginalny artykuł: Identifican nuevas manifestaciones gráfico-rupestres en el Sitio El Venado, en Hidalgo 

Podczas prac w ramach Projektu ratownictwa archeologicznego pociągu pasażerskiego relacji Meksyk-Queretaro, promowanych przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), odkryto nowe formacje skalne w miejscu zidentyfikowanym jako Stanowisko 77, El Venado, położonym na wzgórzu o tej samej nazwie. Składa się z 16 elementów, w tym petroglifów i malowideł jaskiniowych, które, biorąc pod uwagę ich cechy stylistyczne, prawdopodobnie pochodzą z Okresu Prehistorycznego i Okresu Postklasycznego (lata 900–1521). Znajdują się one na dwóch klifach w pobliżu rzeki Tula i zapory La Requena, w okolicy miejscowości San José Acoculco (Atotonilco de Tula) i Benito Juárez (Tepeji del Río de Ocampo) w stanie Hidalgo.

Specjaliści z INAH zarejestrowali 16 petroglifów i malowideł skalnych, które datowane są na Okres Prehistoryczny i Okres Postklasyczny (lata 900-1521) (fot. Gerardo Peña, INAH)

Budowla z kolumnami w Gwatemali ukazuje moment, w którym Majowie zaczęli dzielić się władzą

Oryginalny artykuł: Un edificio con columnas en Guatemala revela el momento en que los mayas empezaron a compartir el poder 

Głęboko w gwatemalskiej dżungli Petén zespół archeologów odkrył pozostałości budowli, która zmienia naszą wiedzę o rządach dawnych Majów. Jest to budowla K-1 na stanowisku archeologicznym Ucanal, kolumnowa konstrukcja datowana na lata około 810-950/1000. Jej otwarta struktura, dostępna z placu publicznego, sugeruje, że Majowie zaczęli eksperymentować z bardziej kolaboracyjnymi formami rządów, mniej skupionymi na osobie boskiego króla. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie Antiquity przez badaczki Christinę T. Halperin, Carmen Ramos Hernandez i Laurianne Gauthier, sugeruje, że budynek ten pełnił funkcję „domu rady”, czyli popol nah w języku Majów. Było to miejsce, w którym przywódcy z różnych linii spotykali się, aby omawiać sprawy polityczne, rozwiązywać konflikty, przygotowywać ceremonie i podejmować wspólne decyzje, a wszystko to pod czujnym okiem mieszkańców zgromadzonych na placu.

Budowla K-1 w Ucanal (fot. Cristina Halperin)

Archeolodzy i społeczność Tz'utujil potwierdzają odkrycie dużej osady Majów zanurzonej pod jeziorem Atitlán

Oryginalny artykuł: Arqueólogos y comunidad Tz’utujil confirman el hallazgo de un gran asentamiento maya sumergido bajo el lago de Atitlán 

Podwodna misja archeologiczna przeprowadzona w 2022 roku potwierdziła istnienie wyjątkowego krajobrazu kulturowego w głębinach jeziora Atitlán, na wyżynach Gwatemali. Prace, prowadzone we współpracy ze społecznością Majów Tz'utujil, pozwoliły na precyzyjne ustalenie lokalizacji dawnej, zatopionej osady z Okresu Preklasycznego i położyły podwaliny pod nowy model wspólnego zarządzania dziedzictwem, w którym wiedza naukowa i rdzenni mieszkańcy spotykają się na równych prawach. Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Journal of Maritime Archaeology, przeprowadził międzynarodowy zespół specjalistów. Jest ono odpowiedzią na wieloletnie braki w koordynacji, zaufaniu i jasności co do charakteru pozostałości archeologicznych znajdujących się pod wodami jeziora. Jezioro Atitlán to jeden z najbardziej charakterystycznych krajobrazów Gwatemali zajmujące powierzchnię 137 kilometrów kwadratowych i osiągające w niektórych miejscach głębokość ponad 300 metrów, zbiornik ten powstał w wyniku aktywności wulkanicznej i nie posiada odpływu powierzchniowego. To właśnie ten stan wyjaśnia historycznie wysoki poziom wody, który wahał się o ponad dziesięć metrów tylko w XX wieku. W badaniu odnotowano, że 4 lutego 1976 roku trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 spowodowało spadek poziomu wody w jeziorze o około dwa metry w ciągu zaledwie jednego miesiąca. Te wahania ukształtowały nie tylko krajobraz, ale także dziedzictwo, które obecnie odkrywa archeologia podwodna.

Widok jeziora Atitlan z satelity (NASA)