Oryginalny artykuł: El cráneo de una bebé con un solo ojo en medio de la cara, encontrado cerca de las Líneas de Nazca en Perú
DNA dziewczynki pochowanej około 1600 lat temu w południowym Peru potwierdza, że urodziła się z cyklopią, niezwykle rzadką wadą wrodzoną, która powoduje pozostawienie pojedynczego oczodołu w środkowej części twarzy. Przyczyną była dodatkowa kopia chromosomu 13, a jej pochówek nie wykazuje śladów leczenia innego niż w przypadku innych dzieci z Nazca. Dwoje niemowląt dzieliło jedną ceramiczną urnę, jedną umieszczoną na drugiej. Dolne dziecko miało jeden oczodół pośrodku twarzy zamiast dwóch i brakowało mu kości nosowych. Zostały pochowane około 1600 lat temu w Jauranga, miejscu w dolinie Palpa w południowym Peru, kilka kilometrów od miejsca, gdzie nakreślono słynne linie Nazca. Teraz, dzięki DNA, wiemy, dlaczego jedna z tych dwóch osób była taka. Badanie zostało opublikowane 9 listopada 2026 roku w czasopiśmie PNAS. Artykuł został przygotowany przez zespół peruwiańsko-niemiecko-amerykański, w którego skład wchodzi archeolog Elsa Tomasto-Cagigao z Papieskiego Uniwersytetu Katolickiego w Peru, Markus Reindel z Uniwersytetu w Bonn, Lars Fehren-Schmitz, specjalista od starożytnego DNA z Uniwersytetu Kalifornijskiego z Santa Cruz. Autorzy łączą trzy źródła informacji: szkielet, materiał genetyczny i kontekst pochówku. Dzięki temu połączeniu próbują oddzielić to, co można poznać (stan dziewczynki), od tego, czego nie da się poznać (jak jej rodzina ją postrzegała i jaką opiekę otrzymała). Kultura Nazca rozkwitła na południowym wybrzeżu Peru około dwa wieki przed naszą erą aż do VI lub VII wieku i słynie z ogromnych rysunków, które wykonała na pustyni. Palpa, około 40 kilometrów na północ od współczesnego miasta Nazca, jest jednym z najlepiej zbadanych stanowisk archeologicznych. Od 1997 roku peruwiańsko-niemiecki projekt kierowany przez Markusa Reindela z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego i Johny'ego Islę prowadzi tam badania, dokumentując ponad 650 osad w dolinach tego obszaru.
![]() |
| Widok odsłoniętej czaszki z przodu (fot.: Tomasto-Cagigao i in. 2026) |




