czwartek, 5 marca 2026

Dawne kościane groty strzał ukazują zorganizowaną produkcję rzemieślniczą w prekolumbijskiej Argentynie

Oryginalny artykuł: Ancient bone arrow points reveal organized craft production in prehistoric Argentina

Przez dziesięciolecia badania i wiedza na temat zróżnicowanego surowca kostnego wykorzystywanego przez mieszkańców Sierra de Córdoba w późnym okresie prekolumbijskim (ok. 1220–330 lat p.n.e.) były ograniczone. Jednak Matías Medina i jego współpracownicy, Sebastián Pastor i Gisela Sario, opublikowali analizę technologiczną metody wytwarzania jednego z najliczniejszych rodzajów narzędzi, grotów z kości. Badania opublikowane w czasopiśmie International Journal of Osteoarchaeology skutecznie wypełniają istotną lukę w wiedzy o tym, jak starożytne społeczności organizowały swoje rzemiosło i codzienne życie. Późny okres prehistoryczny w argentyńskich górach Sierra de Córdoba charakteryzował się społecznościami praktykującymi elastyczną gospodarkę mieszaną, łączącą łowiectwo i zbieractwo z praktykami rolniczymi. Pozwalało im to zachować dużą mobilność, jednocześnie zajmując obozowiska sezonowe i dostosowując styl życia do optymalnej strategii przetrwania w tamtym czasie. Jednakże pozostawili jedynie rozproszony i słabo widoczny materiał archeologiczny, w tym narzędzia z kości, które stanowiły ważny, choć do niedawna słabo zbadany aspekt ich kultury materialnej.

Rodzaje grotów, w tym groty trójkątne z ząbkowanymi trzonkami i zadziorami, igłowate, jaskółcze i w kształcie liścia (źródło ilustracji: phys.org)

niedziela, 1 marca 2026

Starożytne DNA odkrywa nieznany argentyński rodowód, który przetrwał ostatnie 8500 lat

Oryginalny artykuł: Ancient DNA uncovers unknown Argentina lineage that has persisted for last 8,500 years

Obszar zwany Centralnym Stożkiem Południowym w Ameryce Południowej, obejmujący większą część Argentyny, uważany jest za jeden z ostatnich regionów świata, w którym osiedlili się ludzie. Pomimo badań wskazujących na migrację na ten obszar ponad 12 000 lat temu, obecnie niewiele jest badań DNA opisujących linie rodowe związane z tym obszarem. Aby rozwiązać ten problem, grupa badaczy DNA przeprowadziła prace nad całym genomem dawnych mieszkańców z tego regionu. Ich wyniki opublikowano w czasopiśmie Nature. Zaludnienie Ameryki Południowej prawdopodobnie nastąpiło wzdłuż wybrzeży Pacyfiku i Atlantyku. Zróżnicowanie genetyczne jest wykrywalne w starożytnych danych genomicznych po 9000 p.n.e. w co najmniej trzech głównych skupiskach: środkowych Andach, lasach tropikalnych/subtropikalnych lub nizinach (w tym Amazonii) oraz środkowym Chile, Patagonii i Pampie. Jednak obecne próbkowanie ma istotne luki. Koncentrujemy się na słabo zbadanym obszarze Centralnym Stożka Południowego (CSC), terytorium środkowej i północnej Argentyny, obejmującym góry Andy na zachodzie, wschodnie równiny rzeczne i południowe równiny trawiaste.

Przegląd pobierania próbek geograficznych i czasowych. a, Rozkład geograficzny nowo zgłoszonych (czarne krawędzie) i wybranych wcześniej opublikowanych (złote krawędzie) wczesnych południowoamerykańskich osób. Mapa została utworzona w R przy użyciu danych ze źródeł otwartych. b, Rozkład czasowy nowo zgłoszonych i wybranych opublikowanych (poniżej linii przerywanej) osób z czasów prekolumbijskich . Dla każdej grupy liczba na prawym końcu paska wskazuje wielkość próby, a ciemne wypełnienie paska wskazuje proporcję z bezpośrednim datowaniem radiowęglowym
(źródło ilustracji: czasopismo Nature)

środa, 25 lutego 2026

Naukowcy rozszyfrowali tajemnicę Tablicy Zaćmień Majów.

Oryginalny artykuł: Científicos descifran el misterio milenario de la Tabla de Eclipses de los antiguos Mayas 

Przełomowe badanie ujawnia, w jaki sposób astronomowie Majów opracowali i udoskonalili system przewidywania zaćmień Słońca z niezwykłą dokładnością, obalając tym samym stulecie błędnych interpretacji na temat Kodeksu Drezdeńskiego. Na jego kartach znajdowała się skomplikowana tabela liczb i glifów, która została zidentyfikowana jako mechanizm przewidywania zaćmień. Artykuł opublikowany w czasopiśmie Science Advances przez badaczy Johna Justesona i Justina Lowry’ego oferuje jak dotąd najbardziej kompleksowe i przekonujące wyjaśnienie. Ich badania rozszyfrowują wewnętrzne mechanizmy tej tabeli i rekonstruują jej historię ewolucji, ujawniając zaawansowane rozumienie cykli księżycowych, które pozostaje aktualne od ponad 700 lat.

Tabela zaćmień z Kodeksu Drezdeńskiego. Pierwsze dwie stacje, w lewym górnym rogu, nie mają pionowej linii przerywanej po lewej stronie, ponieważ cztery stacje zamierzone poprzedzałyby pierwszą stację zaćmienia z tabeli; ostatnie cztery stacje, w prawym dolnym rogu, nie mają pionowej linii przerywanej po prawej stronie, ponieważ dwie stacje zamierzone następowałyby po nich. Linie przerywane tworzą prostokąty otaczające każdą serię kolejnych stacji zamierzonych; rysunek, powyżej niekalendarzowych fragmentów glificznych, które nie zawierają cyfr, zwykle występuje między kolejnymi prostokątami, a w przeciwnym razie bezpośrednio przed ostatnią kolumną kalendarzową w prostokącie (źródło ilustracji: czasopismo Science Advances)

sobota, 21 lutego 2026

Nowe badania wskazują, że do upadku miast Majów przyczyniły się korelacje między konfliktami, zmianami klimatu, a cyklami rozwoju

Oryginalny artykuł: ¿Qué les sucedió a las ciudades mayas?: una investigación revela que sorprendentemente la mejora del clima fue uno de los factores de su colapso 

Interdyscyplinarne badanie łączy w sobie dane archeologiczne, epigraficzne i paleoklimatyczne, aby rozwikłać schematy powstawania i upadku ośrodków miejskich Majów, podważając tym samym uproszczone narracje o ich upadku. Wyludnianie się dużych ośrodków miejskich, zjawisko, które wielokrotnie kształtowało bieg historii, często przypisuje się natychmiastowym i niszczycielskim katastrofom. Wśród tych przykładów, upadek klasycznych miast Majów, który osiągnął apogeum między 600 a 750 rokiem, jest często przytaczany jako paradygmat załamania spowodowanego zmianami klimatu. 

(A) Skumulowany szereg czasowy. (B) Mapa badanego obszaru z wybranymi ośrodkami Majów przedstawionymi jako zielone kropki. (C) Zdjęcie zabytku Majów z okresu klasycznego (po lewej) i zdjęcie ośrodka miejskiego Majów z okresu klasycznego na nizinach (Palenque) (po prawej) (źródło: Ymblanter / Alfred Diem)

wtorek, 17 lutego 2026

Analiza narzędzi kamiennych ujawnia, że pierwsi mieszkańcy Ameryki przybyli z Hokkaido i innych pobliskich wysp

Oryginalny artykuł: Análisis de herramientas líticas revela que los primeros pobladores de América llegaron desde Hokkaido y otras islas cercanas 

Badanie opublikowane w czasopiśmie Science Advances wskazuje, że korytarz przybrzeżny z północno-wschodniej Azji był szlakiem migracji w okresie ostatniego zlodowacenia, co potwierdza ciągłość technologiczna dwustronnych grotów, łączących stanowiska w Japonii z Ameryką Północną. Kompleksowa analiza technologiczna narzędzi, dostarcza jak dotąd najsilniejszych dowodów na poparcie teorii, że grupy ludzkie z późnego plejstocenu korzystały z nadmorskiej drogi wzdłuż Pacyfiku, z Azji Wschodniej, aby dostać się na kontynent amerykański. Badania, prowadzone przez antropologa Lorena Davisa z Oregon State University, dowodzą, że ci pionierzy nie byli odizolowaną anomalią, lecz integralną częścią globalnego, wzajemnie powiązanego świata paleolitu.

Mapa przedstawiająca lokalizację głównych regionów fizjograficznych wymienionych w tekście (A). Mapa przedstawiająca lokalizację stanowisk AUP w Ameryce Północnej wymienionych w tekście (B) (źródło ilustracji: czasopismo Science Advances)