Jak Majowie z Yaxnohcah gospodarowali swymi polami i lasami

Oryginalny artykuł: Ancient Maya used sustainable farming, forestry for millennia

Multidyscyplinarny zespół biologów, antropologów, genetyków i geografów (z University of Cincinnati, USA; University of Calgary, Kanada; Universidad Autónoma de Campeche i Universidad Nacional Autónoma de México, Meksyk) wykorzystał nowe metody oparte na analizie środowiskowego DNA do szczegółowego zbadania roślin dziko rosnących i uprawianych w Yaxnohcah, dawnym mieście Majów. Yaxnohcah położone jest na terenie meksykańskiego stanu Campeche, około 20 km od Calakmul i w okresie preklasycznym mogło być jednym z największych ośrodków na Nizinach Majów. Było zamieszkiwane przez ponad 2000 lat, a tamtejsze najstarsze budowle pochodzą z 900 r. p.n.e. Celem badań było zdobycie większej wiedzy na temat rolnictwa i wykorzystywania obszarów leśnych przez mieszkańców Yaxnohcah.  

Stanowisko archeologiczne Yaxnohcah (fot. Projekt Archeologiczny Yaxnohcah)

Zrównoważone praktyki rolnicze w zachodniej części Nizin Majów

Oryginalny artykuł: Were the ancient Maya an agricultural cautionary tale? Maybe not, new study suggests 

Wiele osób uważa, że zmiany klimatyczne i degradacja środowiska przyczyniły się do upadku cywilizacji Majów, ale nowe badania, którymi kierowali Andrew Scherer (z Brown University, Providence, USA) i Charles Golden (z Brandeis University, Waltham, USA) pokazują, że niektóre królestwa Majów przez stulecia stosowały zrównoważone praktyki rolnicze i uzyskiwały wysokie plony. Wykorzystując drony i technologię LiDAR oraz prowadząc prace w terenie, skupiono się na niedużym obszarze w zachodniej części Nizin Majów, położonym przy dzisiejszej granicy Meksyku z Gwatemalą. Początkowo uczeni nie zamierzali obalić długo utrzymujących się poglądów dotyczących rolniczych praktyk Majów, a jedynie chcieli dowiedzieć więcej na temat infrastruktury tego stosunkowo słabo zbadanego regionu, pokrytego gęstą roślinnością tropikalną. Warto podkreślić, że dopiero w 2019 roku Andrew Scherer i jego współpracownicy odkryli królestwo Sak Tz'i', którego archeolodzy poszukiwali od dziesięcioleci (post: Uczeni zdołali ustalić położenie miasta Majów znanego jako Sak Tz'i').

Mapka z zaznaczonym prostokątnym obszarem, na którym prowadzono badania
(ilustracja: Andrew Scherer, Brown University)

Dieta dawnych mieszkańców wioski La Consentida (stan Oaxaca, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Researchers analyze artifacts to better understand ancient dietary practices

Guy Hepp (z California State University, San Bernardino, USA), Shanti Morell-Hart i Éloi Bérubé (z McMaster University, Ontario, Kanada) przeprowadzili badania, które rzucają nowe światło na dietę dawnych mieszkańców La Consentida, położonego na wybrzeżu Oceanu Spokojnego, w stanie Oaxaca, w południowo-zachodnim Meksyku. Była to jedna z najwcześniejszych wiosek w Mezoameryce i dla uczonych stanowi bardzo dobry przykład przechodzenia od okresu archaicznego (lata 7000-2000 p.n.e.) do wczesnego okresu formatywnego (lata 2000-1000 p.n.e.), związanego ze stałym osadnictwem i początkami bardziej złożonego społeczeństwa.

Stanowisko archeologiczne La Consentida (fot. Guy Hepp)

Chaco Canyon nie było w stanie wyżywić swych mieszkańców

Oryginalny artykuł: Food may have been scarce in Chaco Canyon

Nowe badania z zakresu klimatologii i hydrologii, które przeprowadzili Larry Benson (z Museum of Natural History, University of Colorado, Boulder) i Deanna Grimstead (z The Ohio State University) wykazały, że Chaco Canyon nie było w stanie wyżywić tysięcy osób, co zmusza do zastanowienia się, ilu stałych mieszkańców liczył ten ośrodek. Ponieważ na terenie Chaco Canyon znajdują się zarówno liczne małe budowle mieszkalne, jak i wielopiętrowe domy, do tej pory przyjmowano, że w okresie swego największego rozkwitu, w latach 1050-1130 mogło być ono zamieszkiwane przez około 2300 osób. Jednak, jak zaznaczają wspomniani badacze, Chaco Canyon położone jest w niezbyt przyjaznym środowisku, z mroźną zimą, gorącym latem i niewielkimi opadami deszczu, a zatem trudno w takich warunkach zajmować się uprawą roli.

Wielki dom Hungo Pavi w Chaco Canyon
(źródło fot.: National Park Service)

Znaczenie szarłatu w prekolumbijskim Meksyku

Numer 138 czasopisma Arqueología Mexicana został poświęcony szarłatowi (Amaranthus), zwanemu w języku nahuatl huauhtli. który w prekolumbijskim Meksyku odgrywał dużą rolę w życiu codziennym i ceremonialnym. Jako roślina jest bogaty w proteiny, tłuszcze, wapno, żelazo i wyróżnia się przede wszystkim dużą zawartością lizyny, a zatem stanowił część diety. O znaczeniu tej rośliny dla kultur Mezoameryki wspominali kronikarze z XVI wieku, szczególnie Bernardino de Sahagún i Diego Durán.

Zbiory szarłatu przedstawione w Códice Florentino

Jak podaje Emily McClung de Tapia, dr antropologii z UNAM, najstarsze na terenie Meksyku szczątki rośliny zidentyfikowanej jako Amaranthus to pochodzące sprzed 9000 lat zasuszone kwiatostany i nasiona, na które podczas wykopalisk natrafił archeolog Richard MacNeish w Dolinie Tehuacán (stan Puebla, Meksyk), chociaż uważa się, że szarłat był uprawiany dopiero około 7000 lat temu.

Zasuszone kwiatostany szarłatu znalezione w Dolinie Tehuacan
(Muzeum Archeologiczne w Tehuacan)
(fot. Boguchwała Tuszyńska)

W jaskini w stanie Tamaulipas (Meksyk) znaleziono mumię dziecka

Oryginalny artykuł: En la cueva La Escondida descubren momia de nino acompanada de plantas cultivables como ofrenda

W jaskini La Escondida, w centralnej części meksykańskiego stanu Tamaulipas, w pobliżu gminy Victoria, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na nietknięte zawiniątko grobowe. Jak podaje kierujący pracami antropolog Jesús Ernesto Velasco González z Centrum INAH-Tamaulipas, na podstawie tomografii wykazano, że wewnątrz wykonanego z maty zawiniątka zachowała się mumia półtorarocznego dziecka, którego wiek ustalono na podstawie badań zębów i kości. Poza fragmentem tkaniny, znaleziono zawieszki, jedną z muszli, a drugą przypuszczalnie z kości. Na zawiniątku było umieszczone naczynie ceramiczne, a obok znajdował się koszyk upleciony z włókien roślinnych, 756 nasion dębu zimozielonego, 52 wyłuskane kolby kukurydzy i 4 pędy kalebasy.

Zawiniątko grobowe znalezione w jaskini La Escondida (fot. Mauricio Marat, INAH)

Najwcześniejsze ślady uprawy kukurydzy na ziemiach północno-zachodniego Meksyku

Oryginalny artykuł: El resto de maiz mas antiguo encontrado hasta la fecha en el noroeste de Mexico emergio en bandejas de agua

W przeciągu ostatnich 15 lat archeolodzy Guadalupe Sánchez Miranda i John P. Carpenter z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), pracujący na terenie stanowiska archeologicznego La Playa (stan Sonora, Meksyk), odkopali około 80 ziemnych pieców z najróżniejszych okresów. W większości (70%) pieców zachowały się pozostałości kukurydzy, w tym kłoski, ziarna i zwęglone łodygi. We wrześniu 2017 roku, w jednym z pieców o głębokości około 1,5 metra natrafiono na pozostałości kukurydzy, pochodzącej sprzed 4299-4142 lat. Tym samym jest to najwcześniejszy dowód uprawy kukurydzy na ziemiach północno-zachodniego Meksyku.

Stanowisko archeologiczne La Playa (fot. Centrum INAH Sonora)

Domy pierwszych rolników w La Playa (stan Sonora, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Exploran casas de los primeros agricultores del desierto de Sonora

Dzięki wykorzystaniu georadaru, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku i z University of Arizona (USA) zdołali ocalić przed zniszczeniem nietkniętą budowlę dawnych rolników, zamieszkujących niegdyś stanowisko La Playa, leżące w gminie Trincheras (stan Sonora, Meksyk), gdzie od 25 lat prowadzone są prace wykopaliskowe. Projektem badawczym kierują archeolodzy: Elisa Villalpando Canchola i John Carpenter Slavens z INAH oraz James T. Watson z University of Arizona.

Prace wykopaliskowe w La Playa (fot. Elisa Villalpando)

Jak podkreśla Elisa Villalpando, La Playa jest jednym z najbardziej spektakularnych stanowisk archeologicznych w rejonie, który obejmuje północną część Meksyku i południowo-zachodnie ziemie Stanów Zjednoczonych. Miejsce to było zamieszkiwane przez 10 000 lat. Do tej pory natrafiono na ślady nie tylko pierwszych rolników, sięgające czasów od około 1500 r. p.n.e. do pierwszych stuleci naszej ery, ale także grup myśliwych z okresu 7500-1500 p.n.e., Paleoindian sprzed 11 000 lat, a nawet znaleziono szczątki wymarłej fauny z plejstocenu, w tym mamuta i prehistorycznych konia i wielbłąda sprzed 13 000 lat.

Ostrze znalezione w La Playa (fot. Elisa Villalpando)

Ślady stóp sprzed 2500 lat w rejonie Tucson (Arizona)

Oryginalny artykuł: 2-500-year-old family stroll frozen in time

Podczas badania terenu w rejonie Sunset, na północny zachód od Tucson (Arizona), gdzie trwają prace związane z budową nowej szosy i mostu, archeolodzy natrafili na zachowane w grubej warstwie gliny ślady stóp sprzed około 2500 lat. Co prawda nie są to najstarsze odciski stóp w Ameryce Północnej, gdyż w ubiegłym roku, na wyspie Kolumbii Brytyjskiej, odkryto podobne ślady, choć liczące aż 13 000 lat. Ślady z rejonu Tucson są jednak wyjątkowo dobrze zachowane, a przede wszystkim rzucają nowe światło na życie rdzennych Amerykanów, uprawiających swe pola.

Mapa pokazująca miejsce znaleziska - "Sunset footprints"
(źródło fot. MailOnline) 

Archeolodzy podczas pracy (fot. Doug Gann)

Rozwój i upadek Cahokii związany z historią rzeki Missisipi

As the river rises: Cahokia's emergence and decline linked to Mississippi River flooding. Phys.org 4.05.2015.

Najnowsze badania pokazują, że duże powodzie w dolinie rzeki Missisipi mogły mieć wpływ na dynamiczny rozwój i upadek Cahokii - największego prekolumbijskiego miasta na północ od Meksyku. Zespół badawczy kierowany przez geografów Samuela Munoza i Jacka Williamsa z UW-Madison znalazł na to dowody ukryte pod dnem dwóch jezior na równinie zalewowej Missisipi. Analiza osadów datowanych na prawie 2 tys. lat wskazuje na minimum 8 dużych powodzi na środkowym odcinku rzeki Missisipi, które mogą wyjaśnić zagadkę pojawienia się i upadku Cahokii, położonej niegdyś na terenie dzisiejszego miasta St. Louis. 

Mapa dawnego miasta Cahokia i współczesnego St. Louis po historycznej powodzi na Missisipi w 1844 (fot. Samuel Munoz)

Pozostałości prekolumbijskich pól uprawnych na pustyni Atacama

Oryginalny artykuł: Studying farming in the driest desert in the world

Na mapie satelitarnej pustyni Atacama, w okolicach Turi (Chile), można dostrzec niewielkie poletka uprawne i wyłożone kamieniami tarasy. Dzisiaj nie rosną tam juz żadne rośliny i wydaje się, że rolnicy odłożyli swe kamienne motyki i po prostu odeszli. Frances Hayashida, profesor z University of New Mexico, uważa, że stało się tak około 500 lat temu. Wyjątkowy suchy klimat sprawił, że dawne pola i systemy nawadniające zachowały się w niemal idealnym stanie. Zdaniem Hayashidy zostały one przygotowane już około 1000 r. n.e., kiedy ludność zorientowała się, jak można wykorzystać wodę ze źródeł zasilanych przez topniejące śniegi ze szczytów Andów. Antropolodzy nie próbowali jeszcze obliczyć dokładnie, ilu rolników musiało pracować na poletkach, ale wody zawsze brakowało i rolnictwo rozwinęło się tam w niewielkim stopniu.

Tarasy uprawne na pustyni Atacama (fot. Frances Hayashida)

Globalne skutki zderzenia Nowego i Starego Świata

Epoch-defining study pinpoints when humans came to dominate planet Earth. Phys.org 11.03.2015

Naukowcy z University College London (UCL) proponują, że zdominowana przez człowieka epoka geologiczna zwana antropocenem zaczęła się około roku 1610, kiedy nastąpił niezwykły spadek zawartości dwutlenku węgla w atmosferze i nieodwracalna wymiana gatunków roślin i zwierząt między Nowym a Starym Światem. Poprzednie epoki rozpoczynały się i kończyły wskutek czynników takich jak uderzenie meteorytu, długotrwałe erupcje wulkaniczne, czy dryf kontynentalny, czyli na skutek działania sił natury, które zmieniają Ziemię na skalę globalną. Naukowcy z UCL doszli do wniosku, że ludzie stali się globalną potęgą, która zapoczątkowała nową epokę.

 

Mapa świata z 1587 r. wg kartografa Rumolda Mercatora (fot. Wikimedia Commons)

Katastrofa demograficzna na Wyspie Wielkanocnej dopiero po przybyciu Europejczyków

Oryginalny artykuł: Study suggests history of Rapa Nui on Easter Island far more complex than thought. Phys. org 6.01.2015.

Dotychczas uważano, że prehistoryczna populacja Rapa Nui załamała się z powodu niekontrolowanego wzrostu liczby ludności w bardzo delikatnym ekosystemie. Zespół naukowców z USA, Chile i Nowej Zelandii podważa dotychczasową teorię o katastrofie demograficznej na Wyspie Wielkanocnej pokazując, że drastyczne zmiany społeczne i demograficzne nastąpiły dopiero po kontakcie z Europejczykami w 1722 n.e. W artykule opublikowanym w Proceedings of the National Academy of Sciences przedstawiają wyniki badań przedmiotów z obsydianu pochodzących z wyspy, które pomogły im ustalić wzorce ludzkiej działalności w regionie.

Rekonstrukcja tropikalnego krajobrazu Wyspy Wielkanocnej (fot. Wikimedia Commons)

Susza w IX w. n.e. mogła spowodować opuszczenie Tikal

Oryginalny artykuł: Resuelto el misterio de Tikal, una de las mayores capitales mayas

Od wielu lat uczeni starają się zrozumieć przyczyny opuszczenia – w późnym okresie klasycznym – wielu majańskich miast. Ostatnio grupa badaczy ze Stanów Zjednoczonych, Meksyku i Gwatemali opublikowała w Proceedings of Nacional Academy of Scienes (PNAS) wyniki swych prac prowadzonych na terenie Tikal, leżącego wśród tropikalnych lasów dzisiejszej Gwatemali i uważanego za jeden z głównych ośrodków politycznych dawnych Majów.

Budowle Akropolu Centralnego w Tikal

Dowody na produkcję alkoholu w prehiszpańskiej Mezoameryce

Oryginalny artykuł: Pottery shards offer evidence of pulque production in prehispanic Mesoamerica. Phys.org 16.09.2014.

Zespół naukowców z Meksyku, USA i Wielkiej Brytanii znalazł dowody na to, że mieszkańcy starożytnego Teotihuacan wytwarzali napój alkoholowy zwany pulque już w okresie 200-550 n.e. W artykule opublikowanym w Proceedings of National Academy of Sciences zespół opisuje badania fragmentów ceramiki, na których znaleziono ślady bakterii występujących w pulque.

(A) Agawa (Agave salmiana), (B) sok z agawy, (C) konfekcjonowanie pulque w Apan, Meksyk.
Fot.: (c) PNAS, doi: 10.1073/pnas.1408339111

Dowody na rewolucję neolityczną w wiosce w Kolorado

Oryginalny artykuł: 1,500-Year-Old Village, A Sign of ‘Revolution’ in the Southwest, Excavated in Colorado. Western Digs 17.07.2014.

W trakcie budowy luksusowego osiedla na północ od miasta Cortez w stanie Kolorado - zaledwie 25 km od skalnych osiedli mieszkalnych w parku narodowym Mesa Verde - archeolodzy odkryli grupę domów sprzed 1500 lat oraz dużą budowlę ceremonialną (kiva), które razem stanowią najwcześniejsze znane stanowisko tego typu w regionie. Osada obejmuje 10 ziemianek wzniesionych w różnych stylach, skupionych wokół dużej kivy, która zdaniem archeologów prawdopodobnie służyła jako rodzaj centrum kulturalnego dla zróżnicowanej społeczności lokalnej. Na podstawie analiz próbek węgla drzewnego i innych materiałów organicznych wiek budowli oceniono na koło 570 r. n.e.

Wielka kiva na stanowisku Dillard w Kolorado (fot. Western Digs)

Ludzie pojawili się w Amazonii przed lasem deszczowym

Oryginalny artykuł: Researchers uncover evidence of people predating Amazonian rainforest. Phys.org 8.07.2014.

Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Boliwii znalazł dowody na to, że część Boliwii obecnie stanowiąca las deszczowy była znacznie suchsza i przypominała sawannę zaledwie 2-3 tys. lat temu, czyli w okresie, kiedy była już zamieszkana przez ludzi, którzy już wtedy zajmowali się rolnictwem, w tym uprawą kukurydzy. W artykule opublikowanym w Proceedings of National Academy of Sciences naukowcy przedstawiają wyniki badań osadów z pobliskich jezior, w których znaleziono pyłki traw charakterystyczne dla sawanny. Analiza próbek wykazała także, że w tym samym czasie ludzie uprawiali tam kukurydzę. 

Przy pobieraniu próbek osadów z jezior naukowcy zauważyli duże rowy, odsłonięte przez wycinkę drzew w ostatnich latach, a pierwotnie wykopane przez ludzi, którzy zamieszkiwali te rejony, zanim pojawił się tam las deszczowy. Każdy miał około kilometr długości, 3 m głębokości i 4 m szerokości, choć nie wiadomo jeszcze dlaczego i w jakim celu zostały wykopane. A więc wyniki badań pokazują, że ludzie stopniowo przystosowali się do bardziej wilgotnego klimatu, a nie przybyli skądinąd i zaczęli wycinać drzewa, co sugerowały inne badania.

Boliwijski las deszczowy, Los Yungas (fot. Wikimedia Commons)

Prekolumbijski wyż demograficzny w Ameryce Północnej

Oryginalny artykuł: Pre-Columbian Native Americans Had Baby Boom in 500-1300 CE. Sci-News.com 1.07.2014.

Według najnowszych badań przeprowadzonych przez Tima Kohlera i Kelsey'a Reese'a - antropologów z Washington State University - prekolumbijskie populacje Ameryki Północnej odnotowały niezwykle wysoki wskaźnik urodzeń w latach 500-1300 n.e. Zdaniem Kohlera był to okres, kiedy wczesne cywilizacje zaczęły dojrzewać i osiągnęły poziom, przy którym wskaźnik urodzeń mógł nawet przewyższać dzisiejsze wskaźniki na całym świecie. Po wyżu nastąpiło załamanie, wskazując na niebezpieczeństwa związane z przeludnieniem. Opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences badania objęły dane ze 100 lat i tysięcy szczątków ludzkich znalezionych na setkach stanowisk z rejonu Four Corners (Czterech Zakątków) na Południowym Zachodzie USA.

Region Four Corners (kolor czerwony) na tle czterech współczesnych stanów USA (kolor pomarańczowy) (rys. Wikimedia Commons)

Zmiany klimatyczne pchnęły Peruwiańczyków do migracji

Oryginalny artykuł: DNA study on mummies suggests climate instability drove ancient Peruvians to migrate. Phys. org 18.06.2014.

Międzynarodowy zespół ekspertów doszedł do wniosku, że migracje prekolumbijskich społeczeństw andyjskich były spowodowane zmianami klimatycznymi, a nie - jak dotychczas uważano - ekspansją imperium Wari. W artykule opublikowanym w Proceedings of National Academy of Sciences zespół opisuje przeprowadzone badania mitochondrialnego DNA pochodzącego z mumii w połączeniu z modelowaniem prawdopodobieństwa subiektywnego w celu określenia migracji mieszkańców Peru w latach 840 p.n.e a 1450 n.e.

Malowana tkanina kultury Wari (hiszp. Huari) z okresu 700-900 n.e. (fot. Wikimedia Commons)

Papryka chili udomowiona na środkowym wschodzie Meksyku

Oryginalny artykuł: Birthplace of the domesticated chili pepper identified in Mexico. Phys.org 18.04.2014

Papryka chili została udomowiona w środkowo-wschodnim Meksyku - donosi międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem botanika z University of California, Davis. Wyniki badań prowadzonych na czterech płaszczyznach - lingwistycznej, ekologicznej, archeologicznej i genetycznej - wskazują na region rozciągający się od południowych krańców stanu Puebla i północnych Oaxaca do południowo-wschodniego Veracruz i znajduje się bardziej na południe niż dotychczas sądzono. Jest on również inny niż zaproponowana lokalizacja dla fasoli i kukurydzy, które prawdopodobnie zostały udomowione w zachodnim Meksyku. Wyniki badań zostały opublikowane 21 kwietnia w internetowym wydaniu Proceedings of National Academy of Sciences w serii publikacji na temat udomowienia zwierząt i roślin.

Papryczki chili - jedna z najważniejszych roślin przyprawowych świata na bazarze Mercat de la Boqueria w Barcelonie (fot. Wikimedia Commons)