INAH zarejestrował 179 pozostałości archeologicznych w jaskini w Cintalapa w stanie Chiapas

Oryginlany artykuł: El INAH registra 179 piezas arqueológicas en una cueva de Cintalapa, Chiapas 

W pobliżu Arco del Tiempo, jednego z największych naturalnych sklepień na świecie, znajdującego się w kanionie rzeki La Venta, w gminie Cintalapa w stanie Chiapas, eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) udokumentowali jaskinię z 13 prekolumbijskimi depozytami rytualnymi, w których znajdowało się 179 prekolumbijskich eksponatów. Jest to jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich dziesięcioleci w tym regionie. Jaskinię, zwaną Mundo Zoque, odkrył lokalny przewodnik Jairo Díaz Barreiro, członek Sojuszu Przedsiębiorców Segmentu Przyrody AC, który w styczniu 2026 r. niezwłocznie powiadomił Centrum INAH w Chiapas w celu przeprowadzenia weryfikacji, która odbyła się między lutym a czerwcem. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że ochrona dziedzictwa zaczyna się od relacji zaufania między społecznościami a instytucjami odpowiedzialnymi za jego badanie i konserwację. Odkrycie jaskini Mundo Zoque pokazuje, że ta współpraca pozwala nam zachować wyjątkowe konteksty archeologiczne i poszerzyć naszą wiedzę o kulturach, które ukształtowały historię Meksyku.

Artefakty odkryte podczas wykopalisk (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

Ivan Šprajc prowadzi prace w El Yesal, jednym z największych miast Majów na Centralnych Nizinach

Oryginalny artykuł: Exploran el Yesal, una de las ciudades mayas más grandes de las tierras bajas centrales 

Gęsta roślinność Rezerwatu Biosfery Balam Kú kryje pozostałości El Yesal, jednego z największych miast w Centralnej Nizinie Majów, które po raz pierwszy stało się przedmiotem inspekcji w ramach projektu kierowanego przez profesora Ivana Šprajca z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk, mającego na celu uznanie tego obszaru mało zbadanego przez archeologię. Po wstępnym etapie, który doprowadził do odkrycia Minanbé, jego zespół przeniósł się na miejsce, aby zrealizować kolejny cel sezonu terenowego, zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Rady Archeologicznej Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH).

Jedna z budowli w El Yesal (fot. Daniel Santaella, INAH)

Naukowcy odkryli, że księżycowy kalendarz Zapoteków jest starszy niż do tej pory sądzono

Oryginalny artykuł: A Lunar Day Count at Monte Alban and the Chronology of Early and Middle Preclassic Zapotec Hieroglyphic Texts (ca. 496–221 BCE)

Naukowcy z Uniwersytetu w Albany (SUNY) i SUNY Plattsburgh rozszyfrowali dawny księżycowy system liczenia z hieroglificznych inskrypcji w Monte Albán w stanie Oaxaca w Meksyku. Praca, opublikowana w czasopiśmie Latin American Antiquity, dowodzi, że tzw. Glif W, powtarzający się symbol kalendarzowy na stelach i kamiennych tablicach, wskazuje, ile wieczorów od nowiu w dniu odnotowanego wydarzenia widoczny był sierp Księżyca. Dzięki temu odkryciu autorzy, John Justeson i Justin Patrick Lowry, byli w stanie określić bezwzględne odległości między siedmioma pełnymi datami za pomocą Glifu W i umieścić je w czasie rzeczywistym. Jedyna sekwencja zgodna z kalendarzem Zapoteków udokumentowana w XVII wieku obejmuje okres od 496 do 221 r. p.n.e. Monte Albán posiada najstarszy korpus tekstów hieroglificznych w Mezoameryce, zauważają autorzy w swojej publikacji. Artykuł ten pokazuje, że Glif W określa, ile wieczorów Księżyc był widoczny od nowiu w dacie, w której się znajduje, ustala odległości bezwzględne między siedmioma w pełni zachowanymi datami z zapisami Glifu W oraz identyfikuje wszystkie możliwe lokalizacje tej serii dat w czasie absolutnym. Glif W został zidentyfikowany przez meksykańskiego archeologa Alfonso Caso w 1928 roku, ale jego znaczenie pozostawało zagadką przez dziesięciolecia. Zaproponowano trzy główne hipotezy: że wskazywał on dzień w 20-dniowym miesiącu, że oznaczał numer treceny (okresu 13 dni) lub że odliczał miesiące w roku. Autorzy, przedstawiając konkretne dane, dowodzą, że wszystkie te interpretacje są błędne. Zamiast tego, po przeanalizowaniu odstępów między datami na dwóch kluczowych zabytkach, doszli do wniosku, że liczba towarzysząca Glifowi W rośnie i maleje zgodnie z cyklem trwającym około 29,53 dnia, co odpowiada dokładnej długości lunacji (czasu między dwoma nowiami). Innymi słowy, Zapotekowie zapisywali wiek księżyca w momencie każdego wydarzenia. 

Mapa stanu Oaxaca i stanowiska Monte Albán, (oparte na badaniach Urcida publikacja z 2001 roku, rysunek 4.25), położenie budowli w południowej części placu (oparte na badaniach Levine i współautorów 2021, rysunek 10) i wczesna konstrukcja Budowli J (oparte na badaniach Urcida i Joyce 2014, rysunek 9.6) (źródło ilustracji: Latin American Antiquity)

Tysiąc lat przed naszą erą Aguada Fénix w Tabasco została zaplanowana jako kosmogram

Oryginalny artykuł: Mil años antes de nuestra era, el sitio Aguada Fénix, en Tabasco, fue planeado como un cosmograma 

Wykorzystując technologię LiDAR, w 2017 roku międzynarodowy zespół archeologów udokumentował w stanie Tabasco, w pobliżu granicy z Gwatemalą, miejsce ukryte pod dżunglą: Aguada Fénix, ogromną platformę zbudowaną tysiąc lat przed naszą erą, najstarszą znalezioną w tym regionie, gdzie kilkaset lat później pojawiła się cywilizacja Majów (post: „W Aguada Fenix (stan Tabasco, Meksyk) zachowała się najstarsza i największa budowla Majów”). Postępy prac w ramach Projektu Archeologicznego Usumacinta Środkowa, koordynowanego przez badaczy Takeshi Inomata i Daniela Triadán z University of Arizona w Stanach Zjednoczonych, a zatwierdzonego przez Radę Archeologii Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), potwierdzają, że stanowisko zostało pomyślane jako kosmogram.

Platforma w formie kosmogramu (fot. Takeshi Inomata)

W Palos Verdes (stan Sinaloa, Meksyk) odkryto dwa prekolumbijskie miejsca kremacji i pochówki

Oryginalny artykuł:  Descubren dos crematorios y un osario prehispánicos en Palos Verdes, comunidad de Guasave, Sinaloa

Sposób życia dawnych Guasaveños zaczyna być odkrywany dzięki pracom Projektu Archeologicznego Guasave. Podczas ostatnich badań terenowych w miejscowości Palos Verdes, położonej w północnej części stanu Sinaloa natrafiono na ossuarium i dwa miejsca kremacji, z których jedno prawdopodobnie służyło do kremacji dzieci. Badania uzyskały aprobatę Rady Archeologicznej Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), a kieruje nimi archeolog Rodrigo Vivero Miranda. Wyjaśnia on, że konteksty te pozwolą nam zagłębić się w praktyki pogrzebowe prekolumbijskich mieszkańców tego regionu.

Ossuarium odkryte w Palos Verdes (fot. Rodrigo Vivero)

W Izúcar de Matamoros odnaleziono ludzkie szczątki i ceramikę

Oryginalny artykuł: Recuperan osamentas humanas y cerámica prehispánicas de más de 800 años de antigüedad, en Izúcar, Puebla 

W Izúcar de Matamoros (stan Puebla, Meksyk) natrafiono na pięć pochówków, które dostarczyły nowych informacji na temat osadnictwa w tym regionie. Groby mogły być związane z kompleksem mieszkalnym, pochodzącym z wczesnego okresu postklasycznego (lata 900–1200). Odkrycia dokonano 2 kwietnia podczas prac archeologicznych prowadzonych w ramach projektu konserwacji i rekonstrukcji parku publicznego (Zócalo) w tym mieście. Badania przyczyniają się do lepszego poznania historii ludności, zamieszkującej ten obszar, który odgrywał ważną rolę w czasach prekolumbijskich ze względu na żyzne ziemie i strategiczne położenie, stanowiąc przejście do innych regionów Mezoameryki. Wyniki prac dostarczą informacji na temat populacji osiedlonych w Dolinie Izúcar przed dominacją Azteków, która nastąpiła około 1400 roku i doprowadziła do powstania teorii, że mogły to być migrujące grupy Tolteków i Chichimeków. 

Jeden ze znalezionych pochówków (fot. Salvamento arqueologico Izucar-Zocalo)

Prekolumbijskie naczynie Majów znalezione w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: El INAH recupera una olla prehispánica en cueva del sistema Garra de Jaguar, en Quintana Roo 

W naturalnej formacji skalnej Zumpango, położonej w systemie jaskiń Garra de Jaguar, około 22 km od Playa del Carmen (stan Quintana Roo, Meksyk) członkowie organizacji Cenotes Urbanos odkryli kuliste naczynie z czasów prekolumbijskich. O swym znalezisku poinformowali Centrum INAH Quintana Roo. Na początku kwietnia archeolodzy José Antonio Reyes Solís i Enrique Terrones González zostali przydzieleni do zarejestrowania i zabezpieczania naczynia, które zdaniem ekspertów, pochodzi z późnego okresu postklasycznego (1200-1550). 

Naczynie znalezione w jaskini Zumpango (fot. Antonio Reyes, INAH)

Badania w jaskini Tlayócoc (stan Guerrero, Meksyk)

Oryginalny artykuł: INAH confirma hallazgos arqueológicos y emprende investigación en la Cueva de Tlayócoc, Guerrero 

Jesienią 2023 roku, niedaleko Carrizal de Bravo, miejscowości położonej w górach Guerrero, młody przewodnik Adrián Beltrán Dimas zabrał rosyjską speleolog Jekaterinę Katiyę Pawłową do jaskini Tlayócoc, aby mogła kontynuować mapowanie terenu, którym zajmowała się w tym regionie przez ostatnich kilka lat. Tym razem dotarli na dno jaskini, już zbadanej i postanowili wejść do środka przez zatopione i nieznane przejście, które zaprowadziło ich do kolejnego pomieszczenia, gdzie ku ich zaskoczeniu odkryli wspaniały kontekst archeologiczny. Na stalagmitach umieszczono dwie bransolety z muszli z wygrawerowanymi motywami, którym towarzyszyła inna bransoleta i gigantyczna muszla ślimaka. W pobliżu znajdowały się również porozrzucane czarne kamienne dyski, przypominające lustra z pirytu, jeden kompletny i fragmenty kilku innych.

Jaskinia Tlayococ (fot. Centrum INAH Guerrero)

Technologia LiDAR pozwoliła poznać rozmiary Guiengoli, miasta Zapoteków

Oryginalny artykuł: Remote sensing tools yield insights into abandoned pre-Columbian Mexican city 

Pedro Guillermo Ramón Celis, badacz z McGill University (Montreal, Kanada) odkrył, że Guiengola, XV-wieczne miasto Zapoteków w południowej części stanu Oaxaca (Meksyk), które do tej pory uważano po prostu za fortecę, było w rzeczywistości rozległym, ufortyfikowanym miastem. Guiengola zajmowała obszar 360 ha i została zbudowana na płaskowyżu, po południowo-wschodniej stronie góry o tej samej nazwie. Hiszpański dokument Relacion Geografica de Tehuantepec z 1577 roku opisuje ją jako miejsce, w którym wojska Zapoteków odparły atak Mexików pod wodzą Ahuizotla w 1497 roku. Jak podkreśla Pedro Guillermo Ramón Celis, dokładność tych informacji została potwierdzona przez dominikanina Francisco de Burgoa w 1674 roku. Pomimo to w zapiskach z XVI wieku nie pojawia się żadna wzmianka o tym mieście, co zdaniem badacza może sugerować, że zostało opuszczone przed 1521 rokiem. Badania dostarczyły jasnych dowodów na to, że Guiengola była stałą osadą o wiele bardziej złożoną niż podają opisy etnohistoryczne. Wcześniejsze projekty archeologiczne ujawniły tereny o charakterze publicznym, ceremonialnym i mieszkalnym, w tym dwie największe świątynie. Do tej pory jednak rozmiary Guiengoli pozostawały nieznane.

Guiengola (fot. Pedro Guillermo Ramon Celis)

Pozostałości kukurydzy i innych roślin na dawnych żarnach

Oryginalny artykuł: Identifican restos de maíz en artefactos de molienda de más de 6,000 años, hallados en sitio hoy ocupado por Xochimilco

Na dawnej wysepce na środku jeziora Xochimilco w mieście Meksyk znajduje się dziś stanowisko archeologiczne San Gregorio Atlapulco, przykładowe miejsce, w którym można dowiedzieć się o przejściu od łowiectwa-zbieractwa do rozwoju pierwszych osad na tym obszarze w okresie od 8000 do 5500 lat temu. Prawie 10 lat po badaniach archeologicznych miejsce to rzuca nowe światło na procesy, które doprowadziły grupy łowców-zbieraczy z końca plejstocenu do osiadłego trybu życia w środkowym holocenie, co wynika z badań laboratoryjnych przeprowadzonych w latach 2013–2015. Na podstawie prac archeologii eksperymentalnej i analiz mikroskopowych specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) oraz Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku, odnaleźli na zachowanych fragmentach żaren ślady obróbki roślin i zidentyfikowali ich pozostałości.

Pozostałości dawnych żaren znalezione w San Gregorio Atlapulco (fot. Projekt AISACM)

Miasto Majów Ichkabal zostało otwarte dla zwiedzających

Oryginalny artykuł: La antigua urbe maya de Ichkabal abrió sus puertas como zona arqueológica, en Quintana Roo 

Po dwóch latach owocnego dialogu i skoordynowanej pracy pomiędzy Narodowym Instytutem Antropologii i Historii (INAH) i władzami gminy stanowisko archeologiczne Ichkabal (stan Quintana Roo) zostało oficjalnie otwarte dla zwiedzających, dołączając tym samym do listy 194 obiektów dziedzictwa kulturowego prekolumbijskiego Meksyku, udostępnionych dla publiczności. 10 stycznia 2025 roku ostatecznie zostało sfinalizowane porozumienie pomiędzy władzami gminy i INAH o zajęciu 113 hektarów, obejmujących obszar Ichkabal, którego nazwa oznacza „Pomiędzy Bajos” (bajos to określenie zagłębień terenu, w których podczas pory deszczowej gromadzi się woda, często spotykanych na ziemiach Majów).

Budowle w Ichkabal (fot. CINAH Quintana Roo)

Zakończenie prac w Teopantecuanitlán (stan Guerrero, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Concluye rehabilitación de la Zona Arqueológica Teopantecuanitlán, en Guerrero

Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) zakończył prace remontowe ogrodzenia obwodowego, a także instalacji i wyposażenia sali wprowadzającej na terenie stanowiska archeologicznego Teopantecuanitlán, położonego w gminie Copalillo (stan Guerrero, Meksyk). Interwencje te przeprowadzono w ramach programu „Święte miejsca i szlaki pielgrzymkowe” finansowanego przez Narodowy Instytut Ludności Rdzennej, w odpowiedzi na prośbę mieszkańców Acingo, Tinajas i Tenantitlán w regionie Alto Balsas, dla których Teopantecuanitlán jest najważniejszym i najświętszym miejscem.

Stanowisko archeologiczne Teopantecuanitlán (fot. CINAH Guerrero)

Badanie ujawnia historię papryczek chili

Oryginalny artykuł: Study traces the spicy history of chili peppers 

Jak podaje Katherine Chiou (z Katedry Antropologii Uniwersytetu Alabamy) historia papryczki chili jest w pewnym sensie historią ludzi w Ameryce. Jako paleoetnobotanik bada ona długoterminową relację między ludźmi a roślinami poprzez pozostałości archeologiczne. W artykule opublikowanym w Proceedings of the National Academy of Sciences przedstawia dowody na to, że udomowienie Capsicum annum var. annum, gatunku odpowiedzialnego za większość dostępnych w sprzedaży papryczek chili, nastąpiło w innym regionie Meksyku, niż wcześniej sądzono. W Meksyku zachowały się miejsca, takie jak na przykład jaskinie, w których panują warunki pozwalające na zachowanie szczątków botanicznych. W badaniach nad udomowieniem roślin przyjęto założenie, że obszar, w którym nastąpiło udomowienie danego gatunku charakteryzuje się największą różnorodnością.

Nasiona udomowionych i dzikich odmian papryki chili. Nasiona są częścią rośliny, która może być zachowana na stanowiskach archeologicznych i dlatego są kluczem do badania historii udomowienia roślin (źródło ilustracji: Proceedings of the National Academy of Sciences)

W Hidalgo INAH chroni pozostałości archeologiczne znalezione podczas budowy drogi

Oryginalny artykuł: En Hidalgo, el INAH preserva vestigios arqueológicos hallados en obra carretera

W ramach projektu ratownictwa archeologicznego specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zbadali pozostałości platformy piramidalnej, odkrytej w ostatnich miesiącach, podczas prac związanych z infrastrukturą drogową i budową trzeciego pasa autostrady nr 105 na trasie Pachuca-Huejutla (stan Hidalgo, Meksyk). Na pozostałości Budowli 1, będącej częścią prekolumbijskiej osady, nazwanej przez archeologów San Miguel, natrafiono na początku czerwca 2024 r. Miejsce to składa się z pięciu sektorów i co najmniej dziesięciu pagórków, kryjących dawne konstrukcje. Było zamieszkiwane od okresu epiklasycznego (lata 650-950) do późnego okresu postklasycznego (lata 1350-1519). Badacze przygotowali dokumentację tego stanowiska przy wsparciu dronów w celu przygotowania cyfrowych modeli fotogrametrycznych.

Budowla 1 po osłonięciu specjalnym murem (fot.: CINAH Hidalgo)

Valeriana – miasto Majów, na które natrafiono w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Dan a conocer Valeriana, un nuevo sitio arqueológico descubierto en la selva de Campeche 

Nowe stanowisko archeologiczne, które rzuca światło na gęstość zaludnienia na terenie stanu Campeche w czasach prekolumbijskich pokazuje, że nadal jest jeszcze wiele do odkrycia. Uczeni z Tulane University, Northern Arizona University, University of Houston (USA) i z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku przeanalizowali dane uzyskane dzięki technologii LiDAR w 2013 roku na potrzeby monitoringu lasów jako część projektu znanego jako Alianza M-REDD+. Był to zupełnie niezbadany do tej pory obszar Majów w stanie Campeche (Meksyk). Zebrany materiał obejmuje trzy transekty i trzy bloki. Transekty mają około 275 m szerokości i około 213 km długości, a całkowity obszar to 58,30 kilometrów kwadratowych. Bloki badawcze obejmowały łącznie 64,10 kilometrów kwadratowych i zostały przeprowadzone w trzech miejscach: 1) na południe od miasta Xpuhil, w pobliżu Río Bec, 2) obok wioski Dos Lagunas i Bel Ha oraz 3) w pobliżu miasta Ucum w najbardziej na północ wysuniętej części stanu Campeche. W sumie odkryto 6674 nieznane dotąd budowle Majów. 

Mapka przedstawiająca trzy transekty i trzy badane bloki (źródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

W Dzibanché odkryto dwie platformy ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami

Oryginalny artykuł: El INAH descubre tres fachadas con relieves alusivos a la dinastía Kaanu'l, en la Zona Arqueológica de Dzibanché 

Nowe ślady związane z potęgą Kaanu'l, jedną z dynastii Majów, która w czasach prekolumbijskich podbiła i nadzorowała liczne państewka na ziemiach zajmowanych obecnie przez Meksyk, Belize i Gwatemalę, zostały odkryte na terenie stanowiska archeologicznego Dzibanché (stan Quintana Roo, Meksyk). Są to dwie platformy, których fasady zostały bogato ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami.

Fragment jednego z reliefów (fot. Gibran Huerta, INAH)

Prace konserwatorskie dziewięciu mezoamerykańskich gier patolli

Oryginalny artykuł: El INAH conserva nueve patollis, juegos mesoamericanos, descubiertos en obras del Tren Maya 

Podczas prac ratownictwa archeologicznego prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) na Odcinku 7. trasy pociągu przez ziemie Majów, odnaleziono dziewięć zachowanych przykładów mezoamerykańskiej gry patolli wyrytej na stiukowej posadzce w budowli oznaczonej numerem T7-44279, w pobliżu majańskiego miasta Xpujil (stan Campeche, Meksyk), która pochodzi sprzed ponad 1000 lat. 

Jedna z zachowanych na posadzce gier patolli (fot. Felix Camacho Zamora)

Pozostałości prekolumbijskiego domu w Papantla (stan Veracruz)

Oryginalny artykuł: Hallan restos de una casa prehispánica, en Papantla, Veracruz

Podczas prac archeologicznych związanych z budową siedziby stanowej Universidad para el Bienestar „Benito Juárez García” (UBBJ) w Morgadal (Papantla, stan Veracruz, Meksyk) natrafiono na pozostałości domu wzniesionego z monolitycznego kamienia. Kierująca wykopaliskami badaczka z Centrum INAH Veracruz, Patricia Castillo Peña podała, że odkrycie odnotowano 10 lipca, kiedy rozpoczęły się wykopaliska prowadzone w ramach badania regionalnego, którego celem jest wdrożenie bazy danych dotyczących wzorca osadnictwa w regionie kulturowym El Tajín, głównie w środkowo-północnej części stanu Veracruz.

Teren prac wykopaliskowych (fot. Patricia Castillo)

Przenoszenie kompleksu pałacowego Majów

Oryginalny artykuł: Reubican milenario conjunto palaciego en inmediaciones de la estación Calakmul del Tren Maya

Już niedługo osoby podróżujące pociągiem przez ziemie Majów, dojeżdżające do stacji Calakmul będą mogły podziwiać dawny kompleks pałacowy, na który natrafiono w odległości 3,5 km podczas badań archeologicznych towarzyszących budowie 7. odcinka linii kolejowej. Zespół specjalistów podejmuje się żmudnego zadania renowacji czterech zabytków, kamień po kamieniu. Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) oraz Centrum INAH Campeche uznały za konieczne zabezpieczenie tego kompleksu architektonicznego, zarejestrowanego przy drodze biegnącej z Escárcega do Chetumal, w Nuevo Conhuás, w gminie Calakmul.

Kompleks pałacowy odkryty podczas prac przy budowie pociągu
(fot. Proyecto de Salvamento Arqueologico del Tren Maya)

W Cobá odkryto panel z długą inskrypcją glificzną

Oryginalny artykuł: Descubren extenso texto glífico maya en la Zona Arqueológica de Cobá, en Quintana Roo 

W Cobá, mieście Majów w stanie Quintana Roo (Meksyk) archeolodzy odkryli inskrypcję glificzną wyrzeźbioną na skale otaczającej aguadę (sztuczny zbiornik do gromadzenia wody deszczowej), położoną w odległości 160 metrów od Nohoch Mul, największej budowli w tym ośrodku, którego historia obejmuje 1300 lat, od 100 r. p.n.e. do 1200 roku. Prace były prowadzone w ramach programu Promeza. Wyrzeźbiony tekst liczy 123 kartusze glificzne, rozmieszczone w formie litery „L” na powierzchni 11 metrów kwadratowych. Wstępne badania epigraficzne wskazują, że inskrypcja wspomina datę założenia miasta Keh Witz Nal („Wzgórze Jelenia”) w dniu 12 maja 569 roku.  

Inskrypcja z zachowaną datą założenia miasta Keh Witz Nal (fot. INAH)