INAH zarejestrował 179 pozostałości archeologicznych w jaskini w Cintalapa w stanie Chiapas

Oryginlany artykuł: El INAH registra 179 piezas arqueológicas en una cueva de Cintalapa, Chiapas 

W pobliżu Arco del Tiempo, jednego z największych naturalnych sklepień na świecie, znajdującego się w kanionie rzeki La Venta, w gminie Cintalapa w stanie Chiapas, eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) udokumentowali jaskinię z 13 prekolumbijskimi depozytami rytualnymi, w których znajdowało się 179 prekolumbijskich eksponatów. Jest to jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich dziesięcioleci w tym regionie. Jaskinię, zwaną Mundo Zoque, odkrył lokalny przewodnik Jairo Díaz Barreiro, członek Sojuszu Przedsiębiorców Segmentu Przyrody AC, który w styczniu 2026 r. niezwłocznie powiadomił Centrum INAH w Chiapas w celu przeprowadzenia weryfikacji, która odbyła się między lutym a czerwcem. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że ochrona dziedzictwa zaczyna się od relacji zaufania między społecznościami a instytucjami odpowiedzialnymi za jego badanie i konserwację. Odkrycie jaskini Mundo Zoque pokazuje, że ta współpraca pozwala nam zachować wyjątkowe konteksty archeologiczne i poszerzyć naszą wiedzę o kulturach, które ukształtowały historię Meksyku.

Artefakty odkryte podczas wykopalisk (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

Nowe odkrycia w Palenque, mieście Majów

Oryginalne artykuły: Resguarda INAH el entierro de una mujer prehispánica descubierto en la Zona Arqueológica de Palenque, Descubren en Palenque una cabeza estucada del joven dios del maíz, vinculada a un depósito ritual

Na terenie majańskiego miasta Palenque (stan Chiapas, Meksyk), specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli wymodelowaną w stiuku głowę młodego boga kukurydzy. Chociaż znalezisko zostało zarejestrowane już w lipcu 2021 roku, to dopiero teraz oficjalnie poinformował o nim kierujący wykopaliskami w Palenque archeolog Arnoldo González Cruz. Na rzeźbę natrafiono podczas usuwania wypełnienia z korytarza łączącego pomieszczenia Domu B z sąsiednim Domem F w Pałacu. Najpierw w otoczonym ścianami zagłębieniu, spod warstwy ziemi wyłonił się nos i na wpół otwarte usta boga kukurydzy, a w miarę postępu prac okazało się, że rzeźba stanowi część bogatego depozytu ofiarnego złożonego w przestrzeni pełniącej rolę sadzawki ze ścianami i posadzką ze stiuku, mającej około 1 m szerokości i 3 m długości. Tym samym takie umieszczenie głowy boga kukurydzy nawiązywałoby do jego wkroczenia do wodnego świata podziemnego i tym samym do mitu o jego narodzinach, śmierci i odrodzeniu.

Zdjęcie przedstawia fragment Pałacu w Palenque z zaznaczonym miejscem
odkrycia wyjątkowego depozytu ofiarnego (fot. Projekt Archeologiczny Palenque, INAH)

W jaskini Cueva de Comalapa (stan Chiapas, Meksyk) mogło znajdować się tzompantli

Oryginalny artykuł: Teorizan que existió un tzompantli en la Cueva de Comalapa, en Chiapas

Dziesięć lat temu władze meksykańskiego stanu Chiapas zostały powiadomione o znalezieniu ludzkich szczątków w jaskini Cueva de Comalapa w okolicy Carrizal (gmina Frontera Comalapa). Sądząc, że może to być miejsce zbrodni, badacze zebrali kości i rozpoczęli ich analizę w laboratorium w Tuxtla Gutiérrez. Ostatecznie, we współpracy ze specjalistami z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) ustalono, że szczątki pochodzą z czasów prekolumbijskich. 

Wejście do jaskini Cueva de Comalapa (fot. Prokuratura Generalna stanu Chiapas)

Chiapa de Corzo (stan Chiapas, Meksyk)

Stanowisko archeologiczne Chiapa de Corzo położone jest na terenie miasta o tej samej nazwie, w odległości kilkunastu kilometrów od stolicy meksykańskiego stanu Chiapas. Miejsce to odwiedził już w 1870 roku niemiecki lingwista Carl Herman Berendt, a w 1895 roku na teren ruin dotarł Karl Theodore Sapper, antykwariusz i lingwista niemieckiego pochodzenia. W latach 1913-42 przybywali tam liczni badacze i podróżnicy, a w 1955 roku rozpoczęto wykopaliska archeologiczne. Pobliska rzeka Grijalva i żyzne gleby sprawiły, że pierwsi ludzie zaczęli osiedlać się na tym terenie już w 1400 r. p.n.e. Chiapa de Corzo, której oryginalnej nazwy nie znamy, została założona przez ludność Zoque, która to grupa należała do etnicznej i lingwistycznej rodziny Mixe-Zoque. Około 900 r. p.n.e. Chiapa de Corzo była już rozległą wioską, która z czasem zaczęła się rozrastać.

Stanowisko archeologiczne Chiapa de Corzo

Uczeni zdołali ustalić położenie miasta Majów znanego jako Sak Tz'i'

Oryginalny artykuł: Centering the Classic Maya Kingdom of Sak Tz'i'

W inskrypcjach Majów pojawiają się niekiedy wzmianki o ośrodkach, których lokalizacja pozostaje do dzisiaj nieznana. Jednym z takich miast Majów było Sak Tz’i’ („Biały Pies”). Obecnie, dzięki pracom archeologicznym i epigraficznym prowadzonym w ramach Projektu Archeologicznego Busiljá-Chocoljá, którym kierowali Charles Golden (z Brandeis University, Waltham, USA) i Andrew K. Scherer (z Brown University, Rhode Island, USA) i w którym brali udział również inni badacze z Meksyku, Kanady i USA, udało się ustalić, że Sak Tz’i’ leżało w okolicy dzisiejszego miasta Lacanjá Tzeltal (stan Chiapas, Meksyk).

Mapka przedstawiająca położenie Sak Tz’i’ - Lacanjá Tzeltal
(autor Charles Golden)

Prace restauratorskie na terenie Izapa

Oryginalny artykuł: Izapa, una ciudad hecha de barro es restaurada por el INAH

Archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) prowadzą prace restauratorskie na terenie stanowiska Izapa (stan Chiapas, rejon Soconusco, Meksyk), które zwróciło uwagę uczonych już na początku XX wieku. Zachowało się tam 270 rzeźbionych zabytków, z których część znajduje się nadal in situ, a inne w Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk) i w Museo de Soconusco (Tapachula, Chiapas). Spośród nich wyróżniają się połączone z ołtarzami stele, wykonane w charakterystycznym dla tego ośrodka stylu, nazywanym „stylem Izapa” i przedstawiające sceny nawiązujące do mitologii.

Jeden z rzeźbionych zabytków na terenie Izapa
(fot. Alejandro Uriarte Torres, INAH)

Meksyk odzyskał fragment Steli 2 z majańskiego miasta La Mar

Oryginalny artykuł: Estados Unidos repatria a Mexico un fragmento de la Estela 2 del sitio maya La Mar en Chiapas

W latach 1895-1900, Teobert Maler, austriacki badacz niemieckiego pochodzenia, przemierzał ziemie położone na zachodnim brzegu rzeki Usumacinty w poszukiwaniu ruin miast Majów, sporządzał mapy i wykonywał fotografie. Przygotowany wówczas przez niego szczegółowy rejestr znalezionych zabytków przyczynił się do zidentyfikowania fragmentu Steli 2 z La Mar (stan Chiapas), który dziesiątki lat temu został nielegalnie wywieziony, a obecnie zwrócony narodowi meksykańskiemu.

Stela 2 z La Mar. Fotografia Teoberta Malera

Nowe odkrycia na terenie Pałacu w Palenque

Oryginalny artykuł: Labores de conservacion develan una cabeza modelada en estuco, una subestructura y una ofrenda maya en el Palacio de Palenque

W maju rozpoczęły się na terenie Palenque pierwsze prace w ramach kilkuletniego projektu, prowadzonego przez Ministerstwo Kultury, za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), przy wsparciu finansowym Ambasady Stanów Zjednoczonych. Jak poinformował dyrektor INAH, Diego Prieto Hernández, podczas obecnego sezonu skupiono się na dwóch budowlach, znanych jako Dom C i Dom E, stanowiących część Pałacu. W trakcie prac, którymi kierują archeolog Arnoldo González Cruz i restauratorka Haydeé Orea Magaña, dokonano kilku ciekawych odkryć.

Prace na terenie Pałacu w Palenque (fot. Héctor Montaño, INAH)

Jak podaje Arnoldo González Cruz, archeolodzy zamierzali sprawdzić przyczyny gromadzenia się wody deszczowej na dziedzińcu Domu E, gdyż panująca tam wilgoć miała szkodliwy wpływ na zachowane dekoracje i malowidła ścienne. Poszukiwano zatem jakichś nieprawidłowości w konstrukcji kanałów zbudowanych przez Majów w celu odprowadzania wody z budowli. Okazało się jednak, że oryginalne kanały pełniły inną funkcję, a mianowicie specjalnie kierowały wodę na dziedziniec. W północnej części dziedzińca Domu E odkryto wyjątkowy depozyt ofiarny z dużą ilością najróżniejszych przedmiotów ułożonych warstwami. Pierwsza z nich obejmowała kawałki alabastru (którego do tej pory nie znajdowano w depozytach w Palenque) i wymodelowaną w stiuku głowę naturalnych rozmiarów, stanowiącą niegdyś element dekoracyjny jednej z budowli. Ponieważ głowa przedstawia starego mężczyznę, a zatem prawdopodobnie jest wizerunkiem króla K’inich Janahb Pakal, który zmarł w wieku 80 lat. Należy podkreślić, że w odróżnieniu od innych miast Majów, w Palenque starano się wyjątkowo wiernie ukazywać poszczególne osoby.

Modelowana w stiuku głowa, znaleziona w depozycie ofiarnym (fot. Héctor Montaño, INAH)

Jaskinie na terenie majańskiego miasta Yaxchilan

Oryginalny artykuł: Retoman exploracion arqueologica del meandro de la zona arqueologica de Yaxchilan en Chiapas

Na początku XX w., angielski badacz Alfred Percival Maudslay (1850-1931) wykonał pierwszy plan majańskiego miasta Yaxchilan, położonego w meksykańskim stanie Chiapas, na brzegu rzeki Usumacinty, która w tym miejscu tworzy zakole o kształcie przypominającym literę omega. Od października 2017 r., archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), Ileana Edith Echauri Pérez i Eduardo Arturo Tejeda Monroy przeprowadzają nowe badania tego ośrodka i natrafili na liczne jaskinie, niektóre wspominane już przez José Alfredo Vera w 1996 r. Skupili się jednak na siedmiu jaskiniach, w których zachowały się artefakty z czasów prekolumbijskich. Świadczą one o znaczeniu, jakie Majowie przywiązywali do jaskiń, których obecność mogła zadecydować o wyborze tego miejsca i o planie miasta.

Wejście do jednej z jaskiń na terenie Yaxchilan (fot. Eduardo Tejeda, INAH)

Odtworzenie stroju "Czerwonej Królowej" z Palenque

Oryginalny artykuł: Por vez primera exhiben integro el ajuar funerario de la Reina Roja de Palenque

W 672 r. n.e., w wieku około 50-60 lat, zmarła w Palenque pani Tz’akbu Ajaw, żona króla K’inich Janahb Pakal. Została pochowana w tamtejszej Świątyni XIII, a jej grobowiec odkryli w 1994 roku Arnoldo González Cruz (kierujący Projektem Archeologicznym Palenque) i Fanny López, nadając kobiecie przydomek „Czerwonej Królowej”. W komnacie grobowej znajdowały się setki rozproszonych paciorków i fragmentów mozaiki, które niegdyś stanowiły ozdoby stroju królowej. Obecnie, po niemal 500 latach, badacze z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) postanowili dokładnie odtworzyć wyprawę grobową pani Tz’akbu Ajaw i ukazać ją w całej wspaniałości. Zrekonstruowana wyprawa grobowa jest obecnie po raz pierwszy prezentowana na wystawie „Złote Królestwa” (Golden Kingdoms) w Museum J.Paul Getty (Los Angeles, USA), od 28 lutego będzie mogła być podziwiana w Metropolitan Art Museum (Nowy Jork, USA), po czym zajmie szczególne miejsce w Museo Alberto Ruz Lhuillier w Palenque (Meksyk).

Odtworzony strój pani Tz’akbu Ajaw na wystawie w Museum J. Paul Getty w Los Angeles

(fot. Abril Buendía, INAH)

Prace konserwatorskie w Palenque

Oryginalny artykuł: INAH y Embajada de Estados Unidos presentan proyecto para preservar la tumba de Pakal y estructuras del Palacio en Palenque

Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) otrzyma za pośrednictwem Ambasady USA w Meksyku fundusze w wysokości 500 000 dolarów, które będą przekazywane od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r. i przeznaczone są na realizację projektu konserwacji zabytków na terenie Palenque, jednego z najwspanialszych miast Majów. Antropolog Diego Prieto Hernández, główny dyrektor INAH przekazał, że prace restauratorskie obejmą przede wszystkim elementy architektoniczne, szczególnie warstwy stiuku pokrywające ściany Pałacu i grobowca króla Pakala w Świątyni Inskrypcji.

Komnata grobowa króla Pakala (fot. Mauricio Marat, INAH)

Chiapa de Corzo odgrywała ważną rolę w wymianie handlowej z Olmekami i Majami

Oryginalny artykuł: Ricas ofrendas revelan a Chiapa de Corzo como un sitio de gran intercambio siete siglos antes de Cristo

Chiapa de Corzo (stan Chiapas, Meksyk) była jednym z głównych ośrodków regionalnych kultury zoque, którego rozkwit zaznaczył się wyraźnie począwszy od około 700 r. p.n.e. Jak wskazują nowe badania, Chiapa de Corzo odgrywała ważną rolę w wymianie handlowej z Olmekami i Majami. W 2010 roku, w Budowli 11 na terenie tego stanowiska archeologicznego odkryto wspaniały grobowiec, w którym złożono jednego z władców i prawdopodobnie jego małżonkę. Obie osoby zmarły w wieku około 50 lat, miały zęby inkrustowane masą perłową i pirytem, a ich wyprawa grobowa była wyjątkowo bogata, gdyż obejmowała ozdoby z jadeitu, szczególnie naszyjniki, bransolety i pierścienie, paciorki z bursztynu, zwierciadła z pirytu, naczynia ceramiczne oraz przedmioty z muszli i obsydianu. Obecnie, jak poinformowała archeolog Lynneth Susan Lowe Negrón z Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (UNAM), przeprowadzono dokładne analizy znalezionych w grobowcu artefaktów, skupiając się na ustaleniu pochodzenia materiałów, z których zostały wykonane. Wykorzystano w tym celu metody nieinwazyjne: spektroskopię podczerwieni, spektroskopię Ramana i fluorescencję rentgenowską.

Ozdoby z jadeitu pochodzące z grobowca w Budowli 11 w Chiapa de Corzo
(fot. Hector Montaño, INAH)

Miasta Majów: Lagartero (stan Chiapas, Meksyk)

Lagartero położone jest pomiędzy jeziorami, a pozostałości ceremonialnego centrum miasta rozpościerają się na wyspie El Limonal. W późnym okresie klasycznym (lata 600-900 n.e.) to majańskie miasto odgrywało ważną rolę w regionie. Niegdyś wokół rozległych placów wznosiło się tam kilkanaście piramid, platformy, ołtarze i budowle mieszkalne.

Jeziora wokół Lagartero

Prace archeologiczne, prowadzone przez Narodowy Instytutu Antropologii i Historii od ponad 20 lat, są kontynuowane. Część miasta, udostępniona zwiedzającym, obejmuje centralny plac, otoczony czterema budowlami piramidalnymi.

Wejście na centralny plac w Lagartero

Oczyszczanie i konserwacja malowideł w Bonampak

Oryginalny artykuł: Redescubren imagenes de los murales del Cuarto 3 de Bonampak

W 1946 roku odkryto słynne malowidła w Budowli 1 w Bonampak (stan Chiapas, Meksyk), uważane za prawdziwie mistrzowskie dzieło majańskich artystów. Obecnie, po upływie 70 lat od tego momentu, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przystąpili do oczyszczania, odnawiania i konserwacji malowideł. Kierująca projektem Haydeé Orea z Centrum INAH w Chiapas postanowiła rozpocząć prace od Komnaty 3, w której przedstawiono uroczystości związane ze zwycięstwem władcy Bonampak, Yajaw Chan Muwaan II w wojnie przeciwko królestwu Sak Tz’i’. W badaniach uczestniczą: Paula García Reyes, Abril Buendía, Jorge Coraza i Constantino Armendáriz, którzy dokładnie sprawdzali kontury wszystkich przedstawionych postaci. Jak podkreśla Paula García, scena jest bardzo złożona nie tylko ze względu na liczbę ukazanych na niej osób, ale i perspektywę samego malowidła. Zatem aby nie pogubić się w bogatej ikonografii należy najpierw dobrze poznać i zrozumieć wszystkie elementy ukazanej sceny.

Komnata 3 w Budowli 1 w Bonampak (fot. Mauricio Marat, INAH)

Prace konserwatorskie majańskich kadzielnic z Palenque

Oryginalny artykuł: Recobra belleza coleccion de portaincensarios de Palenque

Specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) prowadzą prace konserwatorskie kolekcji majańskich kadzielnic, ozdobionych wizerunkami bóstw i pochodzących z Palenque. Zbiór obejmuje 117 ceramicznych i 13 kamiennych kadzielnic, a w zasadzie podstaw kadzielnic. Część z nich od dawna jest prezentowana w różnych muzeach (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk, Muzeum Majów w Cancun, Muzeum “Alberto Ruz Lhuillier” w Palenque) bądź pojawia się na wystawach czasowych w innych krajach. Badacze postanowili jednak odtworzyć również wygląd tych kadzielnic, które do tej pory przechowywane były we fragmentach, w specjalnych skrzyniach.

Kadzielnice z Palenque (fot. Mauricio Marat, INAH)

Jak podkreśla Gabriela Mazón Figueroa, mająca 25 lat doświadczenia w pracach nad tego typu artefaktami, nie każdy konserwator zabytków jest w stanie złożyć w całość owe kadzielnice, gdyż składają się one z różnych części: cylindra, masek umieszczonych pionowo jedna nad drugą i drobnych detali. Poszczególne fragmenty, znajdowane podczas wykopalisk, umieszczano w skrzyniach wraz z ziemią, a zatem obecnie należy najpierw każdy kawałek bardzo staranie oczyścić z nagromadzonego materiału organicznego.

Prace konserwatorskie kadzielnic z Palenque (fot. Mauricio Marat, INAH)

Badania artefaktów z grobu "Czerwonej Królowej" w Palenque

Oryginalny artykuł: Nuevos estudios indagan en el origen del ajuar de la Reina Roja

W 1994 roku, w Świątyni XIII w Palenque odkryto grób “Czerwonej Królowej”, której przydomek pochodzi od warstwy cynobru pokrywającej jej szczątki. Ustalenie tożsamości kobiety przez lata stanowiło przedmiot badań. Arnoldo González Cruz, kierujący projektem archeologicznym w Palenque jest przekonany, że była to Ix Tz’akbu Ajaw, żona króla K’inich Janahb Pakal. Znaleziona w grobie ceramika datowana jest na lata 660-683 n.e., co pozostaje zgodne z informacją o śmierci Ix Tzk’akbu Ajaw w 672 r. n.e., upamiętnionej w tekście wyrzeźbionym na panelu w Świątyni Inskrypcji. Poza tym, szczególne nakrycie głowy pochowanej kobiety przypomina to, w którym została ona przedstawiona na zabytkach w Palenque. Zgodnie z inskrypcjami, Ix Tz’akbu Ajaw pochodziła z ośrodka sprzymierzonego z Palenque i znanego jako Uxte’k’uh, choć do dnia dzisiejszego nie udało się zidentyfikować tego miejsca na mapie archeologicznej ziem Majów. Być może do ustalenia miejsca pochodzenia „Czerwonej Królowej” przyczynią się najnowsze badania, oparte na technice mikroskopii elektronowej i archeologii eksperymentalnej, którym poddano wyprawę grobową, co pozwoliło odtworzyć proces wykonania poszczególnych artefaktów i porównania go z innymi przedmiotami z ziem Majów.

Maska z malachitu i diadem z jadeitu z grobu "Czerwonej Królowej"
(fot. Héctor Montaño, INAH) 

Pod Świątynią Inskrypcji w Palenque odkryto system kanałów

Oryginalny artykuł: Descubren sistema de canales bajo el Templo de las Inscripciones de Palenque

Świątynia Inskrypcji w Palenque była dokładnie badana już od połowy XX wieku, kiedy to Alberto Ruz Lhuillier odkrył w jej wnętrzu wspaniały grobowiec króla K’inich Janahb Pakal I, który sprawował władzę w latach 615-683 n.e. Okazuje się jednak, że ta słynna budowla nadal kryje wiele tajemnic.

Świątynia Inskrypcji w Palenque

W ostatnim okresie archeolodzy przeprowadzali prace konserwatorskie w Świątyni Inskrypcji, skupiając się na dolnej części fasady, schodach i otaczających je balustradach. Takie elementy architektoniczne zazwyczaj osadzone są na podłożu skalnym, ale w centralnej części zauważono nacięcie, co wzbudziło zainteresowanie i doprowadziło do nieoczekiwanego odkrycia.

Prace wykopaliskowe prowadzone u stóp Świątyni Inskrypcji (fot. INAH)

Najpierw odsłonięto duże bloki kamienne, starannie ułożone, dopasowane do siebie i połączone gliną, co przypominało wyglądem posadzkę. Poniżej znajdowały się jeszcze trzy kolejne, podobne warstwy bloków kamiennych, pod którymi odkryto kanał, biegnący pod Świątynią Inskrypcji i komnatą grobową.

Wykop ukazujący wejście do kanału (fot. INAH)

Miasta Majów: Bonampak (stan Chiapas, Meksyk)

Majańskie miasto Bonampak położone jest w dżungli na terenie obecnego stanu Chiapas w Meksyku. Chociaż zamieszkujący te ziemie Indianie Lakandoni wiedzieli o jego istnieniu, to pilnie strzegli tej tajemnicy aż do połowy XX wieku. Co prawda, pogłoski o ruinach miasta dotarły do uszu badacza Teoberta Malera podczas jego wyprawy w XIX wieku, ale w żaden sposób nie zdołał do niego trafić. Za odkrywcę Bonampak często mylnie uważany jest Giles Healey. W rzeczywistości to Carl Frey i John Bourne dotarli na teren ruin 6 lutego 1946 roku. Już wcześniej podróżowali oni po ziemiach w rejonie rzeki Usumacinty i zaprzyjaźnili się z żyjącymi tam Lakandonami. Bourne miał ze sobą fonograf, a odtwarzana z niego muzyka, zwłaszcza pieśni wykonywane przez Caruso, tak zachwyciła jednego z Indian o imieniu Chan Bor, że postanowił zaprowadzić Freya i Bourne’a do ukrytego w dżungli miasta. Frey i Bourne zrobili wstępny plan budowli, ale po dwóch dniach musieli opuścić to miejsce, gdyż otrzymali ostrzeżenie, że okoliczni chicleros (osoby zbierające żywicę do wyrobu gumy do żucia) zamierzali ich okraść i zabić. 14 marca 1946 roku, Frey i Bourne powiadomili o swym odkryciu Narodowy Instytut Antropologii i Historii w Meksyku, a nieco później - Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Kiedy Giles Healey dowiedział się o ruinach miasta, nie mającego wówczas jeszcze żadnej nazwy, udał się tam w maju 1946 roku i wykonał fotografie malowideł z tamtejszej Budowli 1. Wówczas doszło do nieporozumienia, gdyż nie wiedziano, że chodzi o te same ruiny. Kiedy ostatecznie ustalono to w czerwcu 1947 roku, było już za późno, gdyż wszystkie gazety  przypisywały odkrycie Healeyowi. Freya i Bourne’a uznano za oficjalnych odkrywców dopiero w 1955 roku, w pracy opublikowanej przez Instytut Carnegie w Waszyngtonie. Tamtejszy specjalista od kultury Majów, Sylvanus Morley nazwał miasto Bonampak, czyli Malowane mury.

Widok na Wielki Plac i Akropol w Bonampak

Ustalenie oryginalnej nazwy miasta znanego obecnie jako Bonampak nie jest takie proste. Tamtejsi władcy używali bowiem dwóch glifów-emblematów: Ak’e i Xukalnaah. Zdaniem rosyjskich badaczy, Safronova i Beliaeva, najpierw Lacanha’, a od końca V w. n.e. Bonampak były kolejnymi stolicami Xukalnaah. Jednak z tym samym glifem-emblematem Xukalnaah związane też były inne majańskie ośrodki, leżące w tym rejonie.

 

Glify-emblematy Ak'e (po lewej) i Xukalnaah (po prawej)

Majowie z Palenque wykazywali szczególne zaintereseowanie skamielinami

Oryginalny artykuł: Descubren en los mayas de Palenque rasgos de modernos paleontologos

Coraz większego znaczenia nabiera kolekcja skamieniałości znalezionych w różnych kontekstach archeologicznych na terenie majańskiego miasta Palenque. Postępy w pracach uczonych wskazują, że chociaż Majowie nie byli paleontologami w obecnym, naukowym znaczeniu tego słowa, to jednak wydobywali wybrane skamieliny, a nawet malowali różne wizerunki zwierząt na kamiennych płytkach. Badania, które prowadzą archeolog Martha Cuevas García (z Narodowego Instytutu  Antropologii i Historii - INAH) i paleontolog Jesús Alvarado Ortega (z Universidad Nacional Autónoma de México - UNAM), dotyczą różnych formacji geologicznych terenu, na którym wzniesiono Palenque i mają potwierdzić, że skamieniałości odkryte w kontekstach archeologicznych w Palenque pochodzą właśnie z tych okolic.

Wizerunki ryb zachowane na kamiennych płytkach
znalezionych w Palenque (fot. Martha Cuevas, INAH)

Na podstawie rezultatów prac, uczeni stwierdzili, że dawni Majowie zbierali w okolicach Palenque jedynie niektóre skamieniałości, wykorzystywane później podczas praktyk rytualnych. Jak podaje Martha Cuevas, badania paleontologiczne potwierdziły, że charakterystyczne atrybuty głównych bóstw z Palenque nawiązują do skamielin: zęby rekina w górnej szczęce, rybie skrzela w okolicach ust, kolce płaszczki umieszczone w przegrodzie nosowej czy też muszle jako ozdoby uszu. Zdaniem archeolog, te wyróżniające się cechy mogą dowodzić, że były to bóstwa pochodzenia miejscowego, a nie przejęte z innych rejonów ziem Majów, jak wcześniej sądzono.

Archeolog César Sáenz odkrył ząb rekina w Grupie Krzyża w Palenque
(fot. Jesús Alvarado, INAH)

Olmecki relief powrócił do Meksyku

Oryginalny artykuł: Mexico recupera bajorrelieve monumental

W minionym tygodniu powrócił do Meksyku olmecki relief, który został odkryty w 1968 roku na terenie stanowiska archeologicznego Xoc, w stanie Chiapas. Jednak kiedy uczeni powrócili do Xoc po czterech latach, rzeźby już nie znaleźli. Została zrabowana, nielegalnie wywieziona z Meksyku i nieznanymi drogami trafiła do Francji.

Olmecki relief z Xoc (fot. INAH)