Wyjątkowa ozdoba nosa znaleziona w Palenque

Oryginalny artykuł: Por primera vez, en Palenque hallan una nariguera; debió usarse para personificar al dios maya del maíz

Po raz pierwszy w historii badań w Palenque (stan Chiapas, Meksyk) archeolodzy natrafili na ozdobę nosa z wyrytą na niej sceną. Ten wyjątkowy artefakt stanowił część depozytu ofiarnego z późnego okresu klasycznego (lata 600-850) złożonego podczas poświęcania konstrukcji, na której zbudowano Dom C Pałacu. Arnoldo González Cruz (kierujący Projektem Archeologicznym Palenque) podaje, że depozyt znaleziono podczas prac, które miały potwierdzić lub wykluczyć istnienie schodów po południowej stronie budowli, tak jak było to w przypadku jej przeciwnego krańca. W miejscu tym zachowała się pokryta stiukiem posadzka, a po jej oczyszczeniu zauważono wgłębienie o średnicy 26 cm i głębokości 30 cm, wypełnione gliniastą ziemią. Po jej przesianiu wyłoniły się nasiona, ości ryb, szczątki żółwi i małych ssaków, noże z obsydianu, duże kawałki węgla i ozdoba nosa, która wyróżnia się pod względem estetycznym ze względu na swą kompozycję, trwałość i precyzję wykonania.

Ozdoba nosa odkryta w Palenque (fot. Carlos Varela Scherrer)

Odtworzenie stroju "Czerwonej Królowej" z Palenque

Oryginalny artykuł: Por vez primera exhiben integro el ajuar funerario de la Reina Roja de Palenque

W 672 r. n.e., w wieku około 50-60 lat, zmarła w Palenque pani Tz’akbu Ajaw, żona króla K’inich Janahb Pakal. Została pochowana w tamtejszej Świątyni XIII, a jej grobowiec odkryli w 1994 roku Arnoldo González Cruz (kierujący Projektem Archeologicznym Palenque) i Fanny López, nadając kobiecie przydomek „Czerwonej Królowej”. W komnacie grobowej znajdowały się setki rozproszonych paciorków i fragmentów mozaiki, które niegdyś stanowiły ozdoby stroju królowej. Obecnie, po niemal 500 latach, badacze z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) postanowili dokładnie odtworzyć wyprawę grobową pani Tz’akbu Ajaw i ukazać ją w całej wspaniałości. Zrekonstruowana wyprawa grobowa jest obecnie po raz pierwszy prezentowana na wystawie „Złote Królestwa” (Golden Kingdoms) w Museum J.Paul Getty (Los Angeles, USA), od 28 lutego będzie mogła być podziwiana w Metropolitan Art Museum (Nowy Jork, USA), po czym zajmie szczególne miejsce w Museo Alberto Ruz Lhuillier w Palenque (Meksyk).

Odtworzony strój pani Tz’akbu Ajaw na wystawie w Museum J. Paul Getty w Los Angeles

(fot. Abril Buendía, INAH)

Fotogaleria: Artefakty z muszli

Muszle były bardzo cenione przez kultury Mezoameryki od najdawniejszych czasów. Wykonywano z nich najróżniejsze przedmioty: paciorki, naszyjniki, zawieszki, plakietki, pierścienie, ozdoby uszu i nosa, bransolety, pektorały, mozaikowe maski, figurki zwierząt (szczególnie ryb i żab). Plakietkami z masy perłowej przystrajano ubiory i nakrycia głowy. Takie ozdoby świadczyły o wysokim statusie społecznym. Muszle dostarczano niekiedy w formie danin, ale przede wszystkim stanowiły one przedmiot wymiany handlowej i docierały niekiedy z odległości setek kilometrów zarówno znad Oceanu Spokojnego, jak i znad Morza Karaibskiego i Zatoki Meksykańskiej, choć wykorzystywano również muszle pochodzące z rzek i jezior. Kojarzone z życiodajnymi wodami muszle i wykonane z nich przedmioty odgrywały też ważną rolę w ceremoniach, gdyż składano je w depozytach ofiarnych oraz jako dary grobowe. Duże muszle wykorzystywano jako instrumenty muzyczne, często zdobiąc je malowidłami lub rytymi scenami. Ozdoby z muszli były również atrybutami bóstw, na przykład u Majów boga deszczu Chahka i boga GI (związanego z wodą i słońcem), a u Mexików – Tezcatlipoki, Quetzalcoatla i Tlahuizpantecuhtli. Majowie zamieszczali niekiedy krótkie inskrypcje glificzne na artefaktach z muszli, a ich skrybowie-malarze upodobali sobie muszle jako naczynia na barwniki. Wielka różnorodność, piękno i barwy muszli sprawiły, że niektóre przedmioty charakteryzują się wysokim poziomem obróbki, która wymagała zręczności i czasu poświęcanego na przycięcie, żłobienia, perforacje, wypolerowanie i niekiedy ozdobne inkrustacje. Zachowane artefakty dowodzą kunsztu prekolumbijskich artystów. W sztuce Mezoameryki do najczęściej wykorzystywanych muszli mięczaków należały: Strombus gigas, Spondylus princeps, Spondylus calcifer, Spondylus ictericus, Turbinella angulata, Oliva sayana, Oliva reticularis, Oliva splendidula, Oliva incrasada, Astracea olivacea, Astracea unguis, Patella mexicana i Pinctada mazaltanica.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

MEXIKOWIE

Museo del Sitio del Templo Mayor (Miasto Meksyk)

                            

"Różowe złoto" kultury Nahuange (Kolumbia)

Oryginalny artykuł: Rose gold jewelry was all the rage with Ancient Colombians

Marcos Martinón-Torres, archeolog z University College w Londynie zwrócił uwagę na ozdoby ze złota o różowym odcieniu, które w pierwszym tysiącleciu pojawiły się na ziemiach dzisiejszej Kolumbii. O ile na obszarze andyjskim rozwinięto mistrzowską technologię pozłacania przedmiotów poprzez nakładanie cienkich płatków złota na powierzchnię mniej cennego metalu, aby wydawały się one bardziej złote niż wskazywałyby na to użyte stopy, to artefakty o różowym odcieniu, ze względu na większą zawartość miedzi w stopie zdawałyby się w rzeczywistości mniej wartościowe.

Ozdoba nosa kultury Nahuange (fot. Clark Manuuel Rodriguez / Muzeum Złota w Bogocie)

Cerro de Trincheras i La Playa (stan Sonora, Meksyk) - ośrodki słynące z obróbki muszli morskich

Oryginalny artykuł: Brazaletes de conchas marinas dan identidad a los pueblos del desierto de Sonora

Cerro de Trincheras (stan Sonora, Meksyk) to prekolumbijski ośrodek równie znaczący jak Paquimé (stan Chihuahua, Meksyk), leżący na zboczu wzgórza o wysokości 170 metrów. Na  szczycie wzgórza zachował się mur o wysokości ponad 1.50 m, zbudowany w kształcie spirali i przypominający przeciętą muszlę ślimaka. Prace archeologiczne wykazały, że 600 lat temu mieszkańcy Cerro de Trincheras zajmowali się wyrobem ozdób z muszli i ich dystrybucją, chociaż sama tradycja obrabiania muszli w tym regionie sięga bardziej odległych czasów, gdyż na terenie stanowiska Fin del Mundo natrafiono na niewielkie paciorki z muszli, pochodzące sprzed 4800 lat. W miarę upływu wieków wprowadzano jednak nowe sposoby obróbki, dzięki czemu w Cerro de Trincheras powstawały coraz bardziej wyszukane przedmioty.

Zawieszki w formie żab, wykonane z muszli Glycymeris, znalezione w urnie grobowej
w Cerro de Trincheras (fot. Elisa Villalpando, INAH-Sonora)

Podczas 25 lat prac wykopaliskowych, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH, Meksyk) i Uniwersytetu Binghamton (USA), w samym Cerro de Trincheras zebrali ponad 7 kilogramów ozdób z muszli. Zdołano wyróżnić aż kilkadziesiąt gatunków, pochodzących z wód Zatoki Kalifornijskiej. Do najczęściej spotykanych należą Glycymeris (54%) i Conus (26%), z których wyrabiano paciorki, pierścienie i bransolety ozdobione pięknymi, wyrytymi motywami geometrycznymi.

Pierścienie wykonane z muszli Conus, znalezione w Cerro de Trincheras
(fot. Elisa Villalpando, INAH-Sonora)

Prekolumbijski pektorał z Teacapán (stan Sinaloa, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Pectoral prehispanico de concha y piedra verde se exhibe en el Centro INAH-Sinaloa

W miejscowości Culiacán, w Centrum INAH-Sinaloa, na specjalnej wystawie zaprezentowano prekolumbijski pektorał, którego przypuszczalny wygląd starali się odtworzyć specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii. Pektorał został wykonany z 1922 obrobionych paciorków z muszli i kamienia w niebiesko-zielonym kolorze. W momencie, gdy  archeolodzy Luis Alfonso Grave Tirado i Dina Gabriela Basurto Félix znaleźli go w Teacapán (gmina Escuinapa, stan Sinaloa, Meksyk), poszczególne paciorki leżały rozsypane i chociaż nie tworzyły całości, to uznano, że stanowią pozostałości prekolumbijskiego pektorału. Zdaniem badaczy, paciorki wykonano z muszli pochodzących z rozległego regionu na południu stanu Sinaloa, pełnego przybrzeżnych lagun, słonych wód, namorzyn, moczarów i przełęczy, gdzie do chwili obecnej zarejestrowano 627 miejsc z pozostałościami archeologicznymi.

Fragmenty pektorału z Teacapan (fot. INAH - Sinaloa)

Malowana żuchwa z ziem Zapoteków

Oryginalny artykuł: Painted human jawbones used as ancient jewelry

W kompleksie rezydencjalnym na terenie stanowiska archeologicznego Dainzú-Macuilxóchitl (stan Oaxaca, Meksyk) natrafiono na tysiące fragmentów gwizdków i figurek ceramicznych, które zostały rytualnie zniszczone przez dawnych mieszkańców tego zapoteckiego ośrodka. W krótkim wywiadzie dla Live Science, Jeremias Pink z Oregon State University podkreślił, że szczególnie cennym znaleziskiem były malowane żuchwy ludzkie, pochodzące sprzed 1300 lat. Archeolodzy uważają, że malowane żuchwy mogły należeć do przodków osób zamieszkujących ten kompleks rezydencjalny przez co najmniej 400 lat. Przypuszczalnie szczątki przodków ekshumowano i modyfikowano. Malowane żuchwy ludzkie były prawdopodobnie noszone jako zawieszki.

Malowana żuchwa znaleziona w Dainzú-Macuilxóchitl (fot. Erica Ausel)

Fotogaleria: Złoto Kolumbii

Dla dawnych mieszkańców Kolumbii złoto było metalem świętym, związanym ze Słońcem, ze stworzeniem i transformacją, kryjącym w sobie magiczną moc. Wyroby ze złota, lśniące i odbijające promienie słoneczne, stanowiły najwspanialsze dary ofiarne i ozdoby noszone podczas odprawiania rytuałów. Jako oznaka szczególnego prestiżu zastrzeżone były dla elity rządzącej i kapłanów. Kolumbijskie wyroby ze złota świadczą o wyjątkowym artyzmie i zaawansowanych technikach. Metalurgia dotarła na ziemie dawnej Kolumbii około VI w. p.n.e. i rozwijała się nieprzerwanie przez okres dwóch tysięcy lat. Większość złota pochodziła ze złóż w rzekach, spływających z Kordyliery Zachodniej i Centralnej. Metal wytapiano w ceramicznych tygielkach, umieszczonych w piecykach z wypalanej gliny. Najstarsza technika obejmowała kucie przy użyciu młoteczków wykonanych z żelaza pochodzenia meteorytowego. Inną techniką była metoda traconego wosku, która choć bardziej skomplikowana i czasochłonna, pozwalała na wykonanie przedmiotów szczególnie pięknych i delikatnych. Złoto mieszano też niekiedy z miedzią, w różnych proporcjach, otrzymując stop znany jako tumbaga. Do polerowania wykorzystywano narzędzia z metalu, rogu, kości lub kamienia, a w celu uzyskania połysku stosowano wodę z dodatkiem materiału ściernego, na przykład drobnego piasku. 

Chronologia poszczególnych kultur zamieszkujących ziemie Kolumbii

Mapa Kolumbii przedstawiająca ziemie zamieszkiwane przez poszczególne kultury

Artyści dawnej Kolumbii czerpali inspirację z otaczającego ich świata, a wyroby tamtejszych kultur – Calima-Malagana, Zenú, Quimbaya, Tolima, Urabá, Tairona, Nariño, Muisca, Cauca – charakteryzują się wyjątkowym bogactwem form i odmiennymi stylami. Spotykamy tu wizerunki najróżniejszych zwierząt: ptaków, nietoperzy, węży, jaszczurek i jaguarów. Wśród wspaniałych przedmiotów zachowały się maski, naszyjniki, dyski, pektorały, ozdoby nosa i uszu, zawieszki, szczypce, szpatułki, szpile do spinania tkanin czy też delikatne paliki służące do wydobywania z naczyń wapna, niezbędnego do uwolnienia alkaloidów z liści koki. Wapno przechowywane było w naczyniach zwanych poporos, których wspaniałe przykłady znajdujemy w kulturze Quimbaya, słynącej również ze złotych hełmów. Kultura Muisca jest natomiast znana z małych wotywnych figurek - tunjos - składanych jako dary ofiarne w świątyniach, lagunach i jaskiniach. Z kultury Nariño zachowało się wiele ozdób w formie małych złotych dysków - tinculpas, stanowiących części kolczyków.

Poniższe artefakty, pochodzące z Muzeum Złota w Bogocie (Kolumbia), można było podziwiać podczas czasowej wystawy „Oro de Colombia” w Museo Nacional de las Culturas w mieście Meksyk, w 2012 roku. Jedynie w przypadku kultury Quimbaya zostało dodanych kilka przedmiotów, znajdujących się w kolekcji Museo de América w Madrycie. 

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / Click on photos to enlarge

CALIMA-MALAGANA