Fragment ceramiki dostarcza dowodu na obecność grup Misteków w Tlaxcala

Oryginalny artykuł: Fragmento cerámico arroja indicios de la presencia de grupos mixtecos en la Tlaxcala prehispánica 

Do dziś powszechne jest postrzeganie społeczeństwa Tlaxcallan jako zamkniętego na resztę kultur Mezoameryki, z powodu blokady nałożonej przez Azteków w ciągu ostatnich 60 lat w czasach prekolumbijskich. Jednak niedawne badania przeprowadzone przez Dział Badań Muzeum Ocotelulco w Tlaxcala, obejmujące ceramikę polichromowaną przypominającą kodeksy z późnego okresu postklasycznego (lata 1350–1521), dowodzą, że kultura ta pozostawała pod silnym wpływem Misteków. Hipotezę tę wysunął José Eduardo Contreras Martínez, badacz z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), w ramach analizy różnych eksponatów z kolekcji muzeum. Jako przykład podaje on postać nagiej kobiety pływającej w naczyniu, narysowaną na fragmencie ceramiki z kolekcji, a także malowidło ścienne z Tizatlán (stan Tlaxcala).

Fragment naczynia znalezionego na ziemiach Taxcallan (fot. Enrique Chávez, Centro INAH Tlaxcala) 

Nowe stanowisko archeologiczne w Costa Chica (stan Guerrero, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Sitio arqueológico en la Costa Chica de Guerrero podría definir a una nueva cultura local del Epiclásico

Wzdłuż wzgórz położonych w miejscowości El Carmen, w gminie Xochistlahuaca, w Costa Chica (stan Guerrero, Meksyk) archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odnaleźli stanowisko Paso Temprano lub Corral de Piedra, miasto z okresu epiklasycznego (lata 650–950), czyli mające 1200 lat, wyróżniające się dobrym stanem zachowania. Ze względu na układ architektoniczny i system konstrukcyjny, kontekst nawiązuje do szeregu stanowisk zlokalizowanych u podnóża gór i w pasmach górskich Costa Chica, o podobnych cechach. Ten system konstrukcyjny został nazwany „paramento mixteco” („upiększenie Misteków”) i składa się z bloków skalnych przeplatanych małymi płytami, takimi jak te znalezione na terenie stanowiska archeologicznego Tehuacalco.

Stanowisko archeologiczne Paso Temprano (fot. Centrum INAH Guerrero)

O czym opowiada scena wyrzeźbiona na kości z Grobowca 7 w Monte Alban

Oryginalny artykuł: Lectura del Hueso 124 de la Tumba 7 de Monte Albán reitera las alianzas dinásticas de reinos mixtecos y zapotecos

W 1932 roku Alfonso Caso odkrył w Monte Albán słynny Grobowiec 7 z ogromną ilością złożonych w nim różnorodnych darów. Obecnie, po 91 latach, znalezione tam artefakty nadal rzucają nowe światło na dawne więzy dynastyczne Misteków i Zapoteków. Grupa badaczy z różnych instytucji, którą kieruje Nelly Robles García, ponownie przyjrzała się rzeźbionym kościom zwierząt, w większości jaguarów i kilku orłów, które stanowiły część tej bogatej wyprawy grobowej. Jest ich aż czterdzieści i charakteryzują się tym samym stylem i ikonografią, co kodeksy Misteków z okresu postklasycznego.

Fotografia z 1932 roku przedstawia moment odkrycia Grobowca 7 w Monte Alban
(fot. Arqueologia Mexicana, INAH)

Interpretacja ikonograficzna fryzu odkrytego w Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk)

Oryginalny artykuł: INAH da a conocer interpretación iconográfica del gran friso hallado en la Zona Arqueológica de Atzompa

W 2018 roku na terenie stanowiska archeologicznego Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk), dawnego ośrodka Zapoteków, natrafiono na fryz zdobiący budowlę nazwaną Casa del Sur (Dom Południowy). Obecnie uczeni przekazali więcej informacji związanych z interpretacją ikonograficzną tego elementu architektonicznego. Nelly Robles García z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), kierująca od lat projektem archeologicznym w Atzompa zaznacza, że rzeźbiony fryz, którego najlepiej zachowany fragment ma 15 metrów długości, stanowi przykład najdłuższego z zarejestrowanych do tej pory w Dolinie Oaxaca tekstów spisanych pismem zapoteckim i zawiera glify charakterystyczne dla ikonografii Zapoteków i Misteków.

Stanowisko archeologiczne Atzompa (fot. INAH)

Przywrócono dawny blask artefaktom ze złota i srebra z Grobowca 7 w Monte Albán

Oryginalny artykuł: Recuperan tonalidades y brillo de la colección de orfebrería de la Tumba 7 de Monte Albán

O artystycznych zdolnościach Misteków świadczą wspaniałe artefakty z Grobowca 7 w Monte Albán (stan Oaxaca, Meksyk), odkrytego w 1932 roku przez meksykańskiego archeologa Alfonso Caso. Grobowiec 7 pochodzi z wczesnego okresu klasycznego, ale złożone w nim dary są z okresu postklasycznego, kiedy Monte Albán zostało już opuszczone, a Grobowiec 7 służył jako podziemne sanktuarium związane z kultem przodków, których szczątki (datowane na lata 1200-1400) traktowano jako relikwie i przechowywano w tak zwanych „świętych zawiniątkach”. W ciągu ostatnich siedmiu lat, Sara Eugenia Fernández Mendiola, doświadczona restauratorka z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), kierowała projektem konserwatorskim, którego celem było dokładne oczyszczenie i  przywrócenie dawnego blasku wykonanym ze złota i srebra przedmiotom znalezionym w Grobowcu 7. 

Jeden ze złotych artefaktów z Grobowca 7 (fot. CNCPC INAH)

Trzęsienie ziemi odsłoniło grobowiec Misteków

Oryginalny artykuł: Tumba de Loma Tendoma, el milenario sepulcro mixteco que resurgio de la tierra para su preservacion

Po trzęsieniu ziemi we wrześniu 2017 roku, na polu uprawnym Loma Tendoma, około kilometra od miasteczka Santiago Tillo (Nochixtlán, stan Oaxaca, Meksyk), tamtejsi mieszkańcy spostrzegli, że w powstałym zagłębieniu coś się znajduje i powiadomili o tym specjalistów z Centrum INAH w mieście Oaxaca. Po przeprowadzeniu wstępnych prac, którymi kierował Marcus Winter, archeolodzy natrafili na nietknięty grobowiec Misteków pochodzący sprzed ponad tysiąca lat. Został nazwany Grobowcem 1 z Loma Tendoma. Dzięki finansowaniu przez rząd Szwajcarii prace restauratorskie prowadzono od maja 2019 r. do marca 2020 r. Konserwacją grobowca zajęły się: Mónica Vargas Ramos, María Cristina Ruiz Martín, Teresita López Ortega i Dulce María Grimaldi. Obecnie INAH i Ambasada Szwajcarii w Meksyku powiadomili o wynikach projektu.

Grobowiec 1 z Loma Tendoma (for. CNCPC-INAH)

Misteckie malowidła zachowane na "Skale Kolibra"

Oryginalny artykuł: INAH rescatara gran paramento con pintura rupestre en la Mixteca Baja oaxaquena

Na wielkiej ścianie skalnej w Barrio de Guadalupe (gmina Ixpantepec Nieves, Mixteca Baja, stan Oaxaca, Meksyk), na długości 285 metrów zachowały się malowidła naskalne, które pochodzą sprzed ponad 1500 lat. O miejscu tym, nazwanym w języku misteckim Kava ndiyo’o („Skała Kolibra”) dowiedziano się w 2015 roku od okolicznych mieszkańców zainteresowanych ochroną malowideł i ich konserwacją. W 2016 roku specjaliści z Centrum INAH – Oaxaca przeprowadzili wstępne rozpoznanie, a dwa lata później oficjalnie wpisano to stanowisko archeologiczne do rejestru Narodowego Instytutu Antropologii i Historii. Jako że jest to trudno dostępne miejsce, malowidła ucierpiały jedynie w wyniku działania czynników atmosferycznych i upływu czasu.

Malowidła naskalnie w Kava ndiyo’o  (fot. Iván Rivera, iNAH)

Obecnie malowidła poddawane są pracom konserwatorskim. Jak przekazała restauratorka Sandra Cruz Flores, natrafiono na dużą różnorodność technik malarskich, gdyż jedne wzory są całkowicie pokryte kolorem, inne mają cienkie lub grube kontury, są też odciski rąk.

Malowidła naskalnie w Kava ndiyo’o  (fot. Iván Rivera, iNAH)

Wystawa poświęcona artefaktom z Grobowca 7 w Monte Alban

Oryginalny artykuł: Aactualizan exhibicion de la Tumba 7 de Monte Alban, El lugar de los ancestros

87 lat temu, 6 stycznia 1932 r., na terenie Monte Alban (stan Oaxaca, Meksyk), archeolog Alfonso Caso Andrade (1896-1970), pierwszy dyrektor Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkrył Grobowiec 7, który nazwał „najbogatszym grobem Ameryki”. Po przeprowadzeniu dokładnych badań w latach 60. XX wieku uznał, że złożone w nim dary ofiarne należały do Misteków, którzy w okresie postklasycznym (lata 1250-1521) wykorzystali dawny grobowiec Zapoteków, pochodzący z lat 0-100 n.e., aby pochować w nim swych przodków. Chociaż znalezione w grobie artefakty od lat można podziwiać w Museo de las Culturas w mieście Oaxaca, to obecnie, z okazji 80. rocznicy INAH, poddano je dokładnemu oczyszczeniu i odrestaurowaniu, przygotowując specjalną wystawę El lugar de los ancestros. Ta'ta ñuu ana'a („Miejsce przodków”), obejmującą około 600 eksponatów i ukazującą splendor sztuki Misteków.

Jeden z naszyjników pochodzących z Grobowca 7 w Monte Alban (fot. Héctor Montaño, INAH)

Złoża turkusów znajdowały się również w Mezoameryce

Oryginalny artykuł: Estudios geoquimicos cambian teoria acerca del origen de la turquesa mesoamericana

Przez dziesiątki lat uważano, że turkusy docierały do Mezoameryki z ziem południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i północno-zachodniego Meksyku. Przypuszczenia te opierały się na fakcie, że na tamtejszych terenach zachowały się liczne kopalnie turkusów z czasów prekolumbijskich. Jednocześnie, istniejący w latach 900-1521 szlak handlowy o długości ponad 2000 kilometrów wskazywał na wymianę towarów z kulturami Hohokam, Mogollón i Pueblo, do których docierały pochodzące z Mezoameryki papugi ary, ziarna kakaowca i miedziane dzwoneczki. Najnowsze badania dowodzą jednak, że złoża turkusów musiały znajdować się również na terenie Mezoameryki.

Dysk z mozaiki turkusowej pochodzący z Templo Mayor (fot. Projekt Templo Mayor, INAH)

Bogate dary z grobowca "Pani z Yucundaa"

Oryginalny artykuł: Se exhibe por vez primera fuera de Oaxaca el entierro de la Senora de Yucundaa, una cacica mixteca

W połowie XV wieku epidemia, wywołana bakterią Salmonella enterica doprowadziła do śmierci 90% mieszkańców misteckiego ośrodka Teposcolula-Yucundaa (czytaj: "Nowe badania przyczyn epidemii w Meksyku w latach 1545-50"). W owym czasie osoby, które zdołały przeżyć, zostały zmuszone do opuszczenia swego miasta i odprawiły specjalny rytuał, symbolizujący koniec pewnego okresu ich dziejów. Przy ciele swej zmarłej przywódczyni, nazwanej przez archeologów „Panią z Yucundaa” złożyli w darze ponad 70 000 najróżniejszych przedmiotów. Pochówek ten, porównywalny pod względem bogactwa z Grobowcem 7 w Monte Alban, został odkryty w 2006 roku, podczas wykopalisk prowadzonych na terenie atrium dawnego klasztoru dominikanów w  Pueblo Viejo de Teposcolula (stan Oaxaca, Meksyk). Obecnie dary grobowe i szkielet „Pani z Yucundaa” zostały zaprezentowane na poświęconej Mistekom wystawie w Pałacu Narodowym w stolicy Meksyku.

Figurki bóstw opiekuńczych znalezione w grobie "Pani z Yucundaa" (fot. Javier Hinojosa)

Rekonstrukcja broni Misteków

Oryginalny artykuł: Armas mixtecas acercan al publico al arte de la guerra entre los nuu savi

Archeolog Daniel Santos Hipólito i etnohistoryk José Antonio Casanova Meneses odtworzyli prekolumbijską broń Misteków i zaprezentowali ją na specjalnej wystawie, zorganizowanej z inicjatywy Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Muzeum Nowego Ognia (Museo del Fuego Nuevo) na Wzgórzu Gwiazdy (Cerro de la Estrella) w Mieście Meksyk. Podczas pracy korzystano z najróżniejszych źródeł, w tym kodeksów misteckich, dokumentów z XVI wieku, kontekstów archeologicznych i badań etnograficznych.

Zrekonstruowana broń Misteków na wystawie w Meksyku (fot. Jaziel Díaz, INAH)

Detal z Kodeksu Selden przedstawiający wojowników

Fotogaleria: Artefakty z muszli

Muszle były bardzo cenione przez kultury Mezoameryki od najdawniejszych czasów. Wykonywano z nich najróżniejsze przedmioty: paciorki, naszyjniki, zawieszki, plakietki, pierścienie, ozdoby uszu i nosa, bransolety, pektorały, mozaikowe maski, figurki zwierząt (szczególnie ryb i żab). Plakietkami z masy perłowej przystrajano ubiory i nakrycia głowy. Takie ozdoby świadczyły o wysokim statusie społecznym. Muszle dostarczano niekiedy w formie danin, ale przede wszystkim stanowiły one przedmiot wymiany handlowej i docierały niekiedy z odległości setek kilometrów zarówno znad Oceanu Spokojnego, jak i znad Morza Karaibskiego i Zatoki Meksykańskiej, choć wykorzystywano również muszle pochodzące z rzek i jezior. Kojarzone z życiodajnymi wodami muszle i wykonane z nich przedmioty odgrywały też ważną rolę w ceremoniach, gdyż składano je w depozytach ofiarnych oraz jako dary grobowe. Duże muszle wykorzystywano jako instrumenty muzyczne, często zdobiąc je malowidłami lub rytymi scenami. Ozdoby z muszli były również atrybutami bóstw, na przykład u Majów boga deszczu Chahka i boga GI (związanego z wodą i słońcem), a u Mexików – Tezcatlipoki, Quetzalcoatla i Tlahuizpantecuhtli. Majowie zamieszczali niekiedy krótkie inskrypcje glificzne na artefaktach z muszli, a ich skrybowie-malarze upodobali sobie muszle jako naczynia na barwniki. Wielka różnorodność, piękno i barwy muszli sprawiły, że niektóre przedmioty charakteryzują się wysokim poziomem obróbki, która wymagała zręczności i czasu poświęcanego na przycięcie, żłobienia, perforacje, wypolerowanie i niekiedy ozdobne inkrustacje. Zachowane artefakty dowodzą kunsztu prekolumbijskich artystów. W sztuce Mezoameryki do najczęściej wykorzystywanych muszli mięczaków należały: Strombus gigas, Spondylus princeps, Spondylus calcifer, Spondylus ictericus, Turbinella angulata, Oliva sayana, Oliva reticularis, Oliva splendidula, Oliva incrasada, Astracea olivacea, Astracea unguis, Patella mexicana i Pinctada mazaltanica.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

MEXIKOWIE

Museo del Sitio del Templo Mayor (Miasto Meksyk)

                            

Odsłanianie manuskryptu ukrytego pod Kodeksem Selden

Oryginalny artykuł: Hidden ancient Mexican manuscript discovered

Kodeks Selden, znany też jako Kodeks Añute, jest jednym z pięciu kodeksów misteckich (wraz z Kodeksami: Bodley, Nuttall, Vindobonensis i Colombino-Becker), które przetrwały do naszych czasów. Chociaż Kodeks Selden został ukończony około 1556 roku, to jednak uważany jest za dokument prekolumbijski, gdyż nie dopatrzono się w nim żadnych wpływów hiszpańskich. Nie wiadomo, jak manuskrypt trafił w XVII wieku do rąk angielskiego prawnika Johna Seldena, który interesował się historią i posiadał już wówczas spory zbiór dawnych dokumentów, również z rejonu Mezoameryki, jak Kodeks Mendoza i tak zwany Rollo Selden. Po śmierci kolekcjonera, Kodeks Selden został przekazany do Bodleian Libraries w Oxfordzie (Anglia), gdzie przechowywany jest do chwili obecnej. Kodeks Selden stanowi złożoną w harmonijkę wstęgę o długości pięciu metrów, wykonaną ze skóry jelenia i pokrytą warstwą wyprawy wapiennej. Namalowane żywymi kolorami sceny pokrywają tylko jedną stronę manuskryptu, co juz dawno temu zaintrygowało uczonych, gdyż pozostałe kodeksy misteckie obejmowały zarówno awers, jak i rewers. Podejrzewano, że Kodeks Selden może zawierać wcześniejszy dokument, który został zakryty, a zatem może być palimpsestem. Przypuszczenie to zostało ostatecznie potwierdzone przez najnowsze badania, które prowadzą: Ludo Snijders z Leiden University (Holandia), David Howell z Bodleian Libraries (Oxford, Anglia) i Tim Zaman z University of Delft (Holandia).

Jedna ze stron Kodeksu Selden (The Bodleian Library, Oxford)

Kakao w Mezoameryce

Pierwszym Europejczykiem, który zobaczył ziarna kakaowca był prawdopodobnie Krzysztof Kolumb. W 1502 roku – podczas swojej czwartej podróży - napotkał w Zatoce Hondurasu  łódź z majańskimi kupcami, którzy wśród licznych towarów mieli również szczególnie strzeżone ziarna kakaowca. Kakao ma bardzo długą historię. Najstarsze ślady kakao znaleziono w naczyniach Olmeków pochodzących z miast leżących na terenie  meksykańskiego stanu Veracruz: z San Lorenzo (z okresu 1800 – 1000 p.n.e.) i z El Manati (z okresu 1650-1550 p.n.e.) oraz w ośrodku kultury Paso de la Amada (stan Chiapas) (sięgające lat 1900 – 1500 p.n.e.). Natomiast na ziemiach Majów najstarsze ślady kakao pochodzą z miejscowości: Puerto Escondido (Honduras) (około 1100 p.n.e.), Cuello (Belize) (z okresu 1000-900 p.n.e.) i z Paso de Macho (Jukatan) (około 600 – 500 p.n.e.).

Naczynia ceramiczne w formie owoców kakaowca
(Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala)

Do dnia dzisiejszego nie udało się naukowcom ustalić z całkowitą pewnością, czy kakaowce rozpoczęto uprawiać w Ameryce Środkowej czy w Ameryce Południowej, czy też w obu miejscach niezależnie od siebie. Odkrycia archeologiczne i przeprowadzone badania wskazują, że w Ameryce Południowej częściej spożywano tylko miąższ owoców, który poddawano procesowi fermentacji i przygotowywano w ten sposób napoje alkoholowe. W Ameryce Środkowej natomiast preferowano ziarna, które suszono na słońcu, prażono na ogniu i ścierano na żarnach.

Przykrywka kadzielnicy z wizerunkiem kobiety ozdobionej ziarnami kakaowca
(kopia w Museo de Arqueología Maya del Camino Real de Hecelchakán, stan Campeche, Meksyk)

Wystawa meksykańskich kodeksów

Oryginalny artykuł: Historica exposicion "Codices mexicanos - memorias y saberes"

W Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk przygotowano wyjątkową wystawę czasową pod nazwą Los Códices de México, memorias y saberes, na której zaprezentowano 44 meksykańskie kodeksy, od lat przechowywane w Narodowej Bibliotece Antropologii i Historii, gdzie mogą być odpowiednio chronione. Tym razem jednak udostępniono je publiczności, która może podziwiać ich piękno.

Códice Colombino, czasy prekolumbijskie, Oaxaca, skóra (fot. BNAH-INAH)

Ta bezcenna kolekcja kodeksów stanowi jedno z najważniejszych źródeł, pozwalających poznać kultury dawnego Meksyku. Manuskrypty świadczą o wysokim stopniu rozwoju kulturowego, naukowego i artystycznego rdzennej ludności. Zawierają informacje o skomplikowanym systemie wierzeń i wiedzę, obejmującą wszystkie sfery życia, rejestry geograficzne, historyczne, gospodarcze i zapisy kalendarzowe.

Tonalámatl de Aubin, XVI wiek, Mistekowie, papier amate (fot. BNAH-INAH)

Fotogaleria: Ceramika Misteków

Mistekowie byli jednymi z najlepszych artystów w prekolumbijskim Meksyku. Wytwarzali wspaniałe przedmioty z obsydianu, turkusów, kryształu górskiego, jadeitu, muszli, drewna, kości i złota. Zasłynęli również z pięknej ceramiki polichromowanej. Naczynia Misteków charakteryzują się wielką różnorodnością form, wzbogaconych o motywy zoomorficzne i antropomorficzne. Spotykamy tu wazy i misy na trójnogach, puchary i dzbany, które w wielu przypadkach nadal zachowują swe oryginalne, żywe kolory.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photos to enlarge

Museo de las Culturas de Oaxaca “Santo Domingo” (miasto Oaxaca, Meksyk)