W Xpujil odkryto budowlę należącą do miejscowej elity

Oryginalny artykuł: Estudio iconográfico confirma uso de estructura como residencia de élite maya, preservada en Xpujil 

Elitarna rezydencja, bezcenny dowód złożoności społeczno-politycznej i wyrafinowanego systemu wierzeń cywilizacji Majów, szczególnie w regionie Nizin Centralnych, została objęta ochroną in situ w pobliżu stacji i miasta Xpujil, w Campeche, w ramach projektu ratownictwa archeologicznego Tren Maya. Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku, za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), przeprowadziło prace konsolidacyjne i restauracyjne obiektu, w którym wyróżniają się takie elementy architektoniczne, jak zachowane ściany oraz ściana północna, wykonana z małych ciosanych kamieni, a także jej pięknie wykończona fasada.

Badania ikonograficzne potwierdzają, że budowla ta służyła jako elitarna rezydencja Majów, zachowana w Xpujil  
 (źródło fot: Aldo Dena)

W pobliżu Parku Narodowego Aktun Chen w Tulum znaleziono meliponarium

Oryginalny artykuł: Meliponario hallado en salvamento arqueológico del Tren Maya aporta nuevos datos sobre los solares

W wyniku prac archeologicznych prowadzonych na odcinku 5 Pociągu Majów, w ramach projektu opracowanego przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), w 2022 r. odkryto prekolumbijskie meliponarium, które stało się reprezentatywnym przykładem gospodarstwa domowego Majów, jednostki przestrzennej o charakterze domowym i produkcyjnym, zorganizowanej wokół praktyk samowystarczalności, które obejmują rolnictwo, zarządzanie zasobami roślinnymi i codzienne czynności. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że odkrycie meliponarium pomaga nam zrozumieć, jak rodziny Majów organizowały swoje domy i wykorzystywały zasoby swojego środowiska. Badanie i ochrona tych dowodów to społeczna odpowiedzialność, która pozwala nam lepiej zrozumieć ich historię i docenić nieprzemijającą aktualność wiedzy, którą społeczności te zachowują do dziś.

Przypuszczalna przykrywa jobon (fot. Ernesto Narváez Mac)

W Ollape odkryto przedmiot przypominający kostkę do gry z czasów prekolumbijskich

Oryginalny artykuł: Dado prehispánico descubierto en Ollape pertenece a época inca y habría tenido uso ritual 

Pishca, pichca, prekolumbijski przedmiot przypominający kostkę do gry, odkryty na stanowisku archeologicznym Ollape, jest pierwszym tego typu znaleziskiem w północnym Peru, datowanym na okres okupacji Inków. Słowo to oznacza w języku quechua „pięć”. Miał on zapewne służyć do rytualnej komunikacji z wyroczniami, ujawnił archeolog Pablo Solís, który kieruje projektem badawczym w tym stanowisku położonym w dystrykcie La Jalca Grande, w prowincji Chachapoyas, w departamencie Amazonas. W wywiadzie dla agencji informacyjnej Andina archeolog stwierdził, że hipoteza o rytualnym użyciu tej pishca lub pichca opiera się na badaniach etnohistorycznych przeprowadzonych przez antropolog Margaritę Gentile, specjalistkę w tej dziedzinie, autorkę książek poświęconych temu przedmiotowi, która ustaliła, że najstarsza funkcja tego artefaktu wiąże się z komunikacją z wyroczniami. Ludzie musieli zadawać pytania swoim huacas lub apus, a specjalista rzucał tym przedmiotem na ziemię i w zależności od tego, jak wylądował i jaki symbol przedstawił, interpretowano odpowiedź huaca.

Pishca znaleziona w Ollape (fot.©ANDINA/Editora Perú) 

Pikimachay: dowody znalezione w nowych badaniach potwierdzą starożytność tego miejsca

Oryginalny artykuł: Pikimachay: evidencias halladas en nueva investigación confirmarían antigüedad del sitio

W czerwcu rozpoczęły się nowe badania archeologiczne w okolicach jaskini Pikimachay, w dystrykcie Pacaycasa, w prowincji Huamanga. Ich celem jest poszerzenie wiedzy na temat pierwszych osad ludzkich na terytorium Peru, a jednocześnie wsparcie projektu muzealizacji promowanego przez Rząd Regionalny Ayacucho.  Archeolog José Ochatoma, który kieruje projektem, wyjaśnił agencji Andina News Agency , że badania te są prowadzone na zlecenie Rządu Regionalnego Ayacucho. Za pośrednictwem Regionalnej Dyrekcji Handlu Zagranicznego i Turystyki (Dircetur), Rząd Regionalny Ayacucho finansuje projekt, którego celem jest poprawa dostępu do Pikimachay i przekształcenie go w przestrzeń interpretacji i promocji dziedzictwa archeologicznego.

Prace na terenie jaskini Pikimachay (fot.©ANDINA/Editora Perú) 

Chan Chan: platforma grobowa ukazująca rytuały elity Chimú sprzed 600 lat

Oryginalny artykuł: Chan Chan: plataforma funeraria revela rituales de la élite Chimú de hace 600 años 

Platforma grobowa w Chimú, odkryta w nienaruszonym stanie przez peruwiańskich archeologów w kompleksie archeologicznym Chan Chan, nosi ślady ciągłej aktywności i użytkowania. Sugeruje to, że cywilizacja ta postrzegała niebiosa jako dokładne odbicie swojego terytorium: etap, w którym istnienie nie kończyło się, lecz trwało nieprzerwanie po ostatnim tchnieniu. Jorge Meneses, główny archeolog prowadzący wykopaliska, powiedział agencji Andina, że platforma, na której znaleziono główną postać i 37 jej towarzyszy, była stale poddawana manipulacjom, być może przez rodzinę lub osoby, które nią zarządzały, po śmierci członka elity Chimú.

Miejsce znalezienia platformy grobowej (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Cenote Yaakun w Playa del Carmen kryje szczątki prawdopodobnie dawnej kobiety

Oryginalny artykuł: Cenote Yaakun, en Playa del Carmen, resguarda los restos de una posible mujer antigua: Yatzil 

W przejrzystych głębinach cenoty Yaakun spoczywają szczątki prawdopodobnie dawnej kobiety. Zgodnie z majańskim słowem oznaczającym ten zbiornik wodny, które oznacza „kochać”, nadano jej imię Yatzil, czyli „ukochana osoba”. Nowo rozpoczęty projekt badawczy ma na celu zachowanie jej szczątków i innych artefaktów zanurzonych w cenocie. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że każde znalezisko archeologiczne, które udaje nam się chronić dzięki współpracy społeczności, wzmacnia naszą wiedzę o kulturach zamieszkujących to terytorium i potwierdza, że dziedzictwo jest wspólną odpowiedzialnością. Badania naukowe i zaangażowanie społeczne mają fundamentalne znaczenie dla zachowania tych kontekstów w nienaruszonym stanie i przekazania ich przyszłym pokoleniom.

Cenote Yaakun (fot.Gustavo García SAS-INAH)

Magazyny i kanały wentylacyjne z epoki Inków odkryte na stanowisku archeologicznym w Cajamarca

Oryginalny artykuł: Hallan colcas y ductos de ventilación de origen Inca en sitio arqueológico de Cajamarca 

Zimny wiatr wiejący przez dolinę Condebamba w prowincji Cajabamba w regionie Cajamarca, teraz otwarcie obwieszcza sekrety imperium. Na wysokości 3400 metrów nad poziomem morza, na szczycie znanym miejscowym jako Huaman Orco lub Chauchabamba, znajduje się stanowisko archeologiczne Wancasanga, ukazujące majestatyczny ślad logistyczny Imperium Inków. Po dziesięcioleciach oczekiwania, pierwszy sezon projektu badań archeologicznych Wancasanga 2026, kierowanego przez badacza Jerry'ego Solano Calderóna i finansowanego przez gminę dystryktową Condebamba, odsłonił imponujący kompleks magazynów państwowych, zwanych przez Inków colcas, który oparł się upływowi czasu.

Pozostałości dawnych kanałów wentylacyjnych (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Jak mieszkańcy Caral radzili sobie z trzęsieniami ziemi już 5000 lat temu

Oryginlany artykuł: Así fue el sistema de la primera civilización de América para resistir terremotos hace 5 mil años: estas eran las shicras de la cultura Caral 

Badania w strefie archeologicznej Caral ujawniły, w jaki sposób shicras, czyli worki wykonane z włókien roślinnych wypełnione kamieniami, były włączane do konstrukcji w celu zwiększenia ich stabilności w obliczu ruchów sejsmicznych. Jak mieszkańcom Caral udało się wznieść ogromne budowle około 5000 lat temu na terenie, gdzie ruchy ziemi są częścią historii naturalnej? Na długo przed pojawieniem się współczesnych obliczeń konstrukcyjnych, przepisów budowlanych czy technologii odporności na trzęsienia ziemi, starożytni mieszkańcy opracowali rozwiązanie, które pozwoliło im nadać swoim konstrukcjom większą stabilność, odpowiedź leży w shicras, jednym z najbardziej uderzających elementów architektury pierwszej cywilizacji w Ameryce. Te pozornie proste konstrukcje zostały umieszczone na platformach i fundamentach monumentalnych budowli Świętego Miasta Caral-Supe i innych osad tej tradycji kulturowej. Ich układ odzwierciedlał precyzyjne zrozumienie zachowania się tych budowli podczas trzęsień ziemi. 

Mieszkańcy cywilizacji Caral zbierają włókna roślinne i wytwarzają shicras, czyli worki z trzciny i totory, które stanowią część ich pradawnego systemu budowlanego odpornego na trzęsienia ziemi w Peru. (Zdjęcie: Strefa Archeologiczna Caral)

W Huaca Pucllana znaleziono szczątki ludzkie sprzed 1400 lat

Oryginalny artykuł: Hallan restos humanos de 1400 años de antigüedad en la Huaca Pucllana 

Ministerstwo Kultury (Mincul) poinformowało o odkryciu szczątków dorosłego mężczyzny, sprzed około 1400 lat, w Huaca Pucllana. Szczątki najprawdopodobniej zostały złożone jako ofiara podczas ceremonii zamknięcia podziemnego kanału związanego ze studnią ceremonialną. Za pośrednictwem Muzeum Stanowiska Huaca Pucllana, Ministerstwo Kultury wskazało, że kontekst archeologiczny odpowiada kulturze Lima i został wstępnie datowany na około 650 r. n.e. Zatem szczątki miałyby około 1400 lat. Ze względu na swoje cechy charakterystyczne i lokalizację odkrycie dostarcza nowych informacji na temat praktyk rytualnych rozwiniętych w okresie prekolumbijskim Huaca Pucllana. Osobnik został znaleziony leżący wzdłuż kanału, zorientowany z północy na południe, na lewym boku. Czaszka była zwrócona na zachód, a jej wzrok skierowany był w stronę piramidy i morza. Taki układ sugeruje, że umieszczono go celowo, aby stanowił część rytualnego zamknięcia budowli. Wstępne obserwacje odsłoniętej miednicy i grzebienia potylicznego sugerują, że może to być dorosły mężczyzna. Identyfikacja ta będzie jednak wymagała potwierdzenia specjalistycznymi badaniami antropologii fizycznej.

Pochówek znaleziony na terenie Huaca Pucllana (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Prace archeologiczne na terenie miasta Majów K’oxol Ja’ II na Jukatanie

Oryginlany artykuł: Salvamento arqueológico del Tren Maya de Carga localiza y preserva in situ el sitio K’oxol ja’ II, en Yucatán 

Oprócz władców i kapłanów zamieszkujących wielkie świątynie i pałace, starożytni Majowie, czyli ci, którzy nie należeli do elity, „przemawiali” również za pośrednictwem ofiar, studni i przestrzeni życiowych, takich jak te, które stanowiły K'oxol Ja' II, osadę archeologiczną położoną na Jukatanie, odkrytą, zarejestrowaną i zachowaną in situ przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH). Kompleks, składający się z 21 zabytków i towarzyszących im elementów naturalnych, odnaleziono w połowie 2025 r. podczas prac archeologicznych prowadzonych przez instytut na terenie terminalu multimodalnego Progreso (TMM), wzniesionego w ramach projektu Tren Maya de Carga (TDC).

Pozostałości dawnego miasta Majów (fot. Equipo de droneros de la TMM Progreso)

Pochówek dziecka z ofiarami znaleziony w kompleksie archeologicznym Huacas de Moche

Oryginalny artykuł: Trujillo: hallan entierro de niño con ofrendas en el Complejo Arqueológico Huacas de Moche 

Archeolodzy z kompleksu archeologicznego Huacas de Moche znaleźli grób półtorarocznego dziecka, który przedstawia wzór charakterystyczny dla kultury Moche. Dziecko zostało pochowane wraz z ofiarami w miejskim centrum stanowiska. Archeolog Jermi Mejía López wyjaśnił, że szkielet dziecka znaleziono w Kompleksie Architektonicznym 61. Leżało z głową zwróconą na południe, a nogami na północ. Zaznaczył również, że pochówkowi towarzyszyła ofiara pogrzebowa składająca się z dwóch gwizdków, grzechotki i naczynia, co stanowi informację o praktykach kulturowych i pogrzebowych tej społeczności, która zamieszkiwała to miejsce około 1500 lat temu. Kompleks architektoniczny nr 61 znajduje się w południowej części ośrodka miejskiego Moche i charakteryzuje się małymi platformami oraz ścianami działowymi, które wyznaczają przestrzenie dla różnych aktywności. Prace obejmują dokumentację graficzną, altimetryczną, fotograficzną, filmową i lotniczą, a na dalszych poziomach będą kontynuowane w celu identyfikacji transformacji architektonicznych.  

Stanowisko Huacas de Moche (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

   

Znalezisko archeologiczne w Cerro Mayal ujawnia dowody na istnienie warsztatów ceramicznych kultury Moche

Oryginlany artykuł: Hallazgo arqueológico en Cerro Mayal revela evidencias de talleres de alfarería mochica 

Zespół Programu Archeologicznego Chicama (PRACH) Narodowego Uniwersytetu San Marcos (UNMSM) rozpoczął prace wykopaliskowe na stanowisku archeologicznym Cerro Mayal, małej osady położonej w dolinie Chicama, w regionie La Libertad, znanej z koncentracji warsztatów produkujących ceramikę kultury Moche. W rozmowie z agencją Andina archeolog Henry Tantaleán, współdyrektor PRACH, ujawnił, że nowy sezon, który rozpoczął się w trzecim tygodniu lipca, pozwolił już na odkrycie nowych form, zwłaszcza figurek, i talerzy garncarskich w górnych warstwach stanowiska. Badacz dodał, że wykopaliska w tym miejscu, które rozpoczęły się w zeszłym roku, zostały wznowione w celu pogłębienia wiedzy na temat produkcji ceramiki.  

Jedna z figurek znalezionych w Cerro Mayal (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

             

W Boliwii odnaleziono rytualny ołtarz z piramidalnymi miedzianymi dzwonkami, co jest dowodem na to, jak potężne były święte dźwięki w Imperium Inków

Oryginalny artykuł: Hallan en Bolivia un altar ritual con campanas piramidales de cobre que revelan el poder de los sonidos sagrados en el Imperio Inca 

Zespół archeologów odkrył w Dolinie Oroncota ofiarę datowaną na ponad 500 lat, składającą się z sześciu piramidalnych miedzianych dzwonków, a także kamiennych amuletów i muszli, co dowodzi znaczenia muzyki metalicznej w ceremoniach rolniczych ludu Yampara i ich związku ze światem podziemnym. Na szczycie starego spichlerza, w osadzie lokalnej elity Yampara, archeolodzy Sonia Alconini i Walter Sánchez-Canedo odkryli niezwykłe znalezisko: zestaw sześciu miedzianych dzwonków wygiętych w kształt piramidy, złożonych jako rytualna ofiara ponad pięć wieków temu, w okresie ekspansji Imperium Inków przez południowe Andy. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie Cambridge Archaeological Journal, ujawnia muzyczne wyrafinowanie tych kultur i bezpośrednio łączy rytuały prekolumbijskie z obchodami karnawału, które do dziś kultywowane są w społecznościach Tarabuco i Jalqa, gdzie tancerze przywiązują dzwonki do piersi, aby „obudzić” ziemię i powitać żniwa. Stanowisko archeologiczne Yoroma, położone w dolinie Oroncota (Boliwia), było w okresie Inków (1400–1532 n.e.) ośrodkiem zamieszkiwanym przez elitę ludu Yampara, znanego w kronikach jako „Indianie łuku i strzał”. Naukowcy przeprowadzili wykopaliska na tym terenie, obejmujące 22 jednostki i znaleźli w jednej z okrągłych kamiennych budowli służących do przechowywania kukurydzy i ziemniaków (tzw. qollqas) niewielki, starannie ułożony depozyt rytualny. W centrum ofiary spoczywało sześć miedzianych dzwonków, ułożonych w trzy muzyczne grupy. Obok nich archeolodzy znaleźli rzeźbioną kamienną figurkę w kształcie kolby zboża – amulet płodności znany jako konopa, muszlę z gatunku Megalobulimus oblongus, polerowany kamień bazaltowy oraz kilka grzechotek wykonanych z miedzi, kamieni półszlachetnych i muszli.

Położenie centrum Yampara Yorona (źródło ilustracji czasopismo: Cambridge Archeological Journal 2026)

INAH zarejestrował 179 pozostałości archeologicznych w jaskini w Cintalapa w stanie Chiapas

Oryginlany artykuł: El INAH registra 179 piezas arqueológicas en una cueva de Cintalapa, Chiapas 

W pobliżu Arco del Tiempo, jednego z największych naturalnych sklepień na świecie, znajdującego się w kanionie rzeki La Venta, w gminie Cintalapa w stanie Chiapas, eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) udokumentowali jaskinię z 13 prekolumbijskimi depozytami rytualnymi, w których znajdowało się 179 prekolumbijskich eksponatów. Jest to jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich dziesięcioleci w tym regionie. Jaskinię, zwaną Mundo Zoque, odkrył lokalny przewodnik Jairo Díaz Barreiro, członek Sojuszu Przedsiębiorców Segmentu Przyrody AC, który w styczniu 2026 r. niezwłocznie powiadomił Centrum INAH w Chiapas w celu przeprowadzenia weryfikacji, która odbyła się między lutym a czerwcem. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że ochrona dziedzictwa zaczyna się od relacji zaufania między społecznościami a instytucjami odpowiedzialnymi za jego badanie i konserwację. Odkrycie jaskini Mundo Zoque pokazuje, że ta współpraca pozwala nam zachować wyjątkowe konteksty archeologiczne i poszerzyć naszą wiedzę o kulturach, które ukształtowały historię Meksyku.

Artefakty odkryte podczas wykopalisk (fot. Josuhé Lozada, INAH) 

Nowe odkrycia pokazały, że cywilizacja Aquiry zamieszkiwała południowo-zachodnią Amazonię przez miliony lat

Oryginlany artykuł: Descubren que la civilización Aquiry habitó la Amazonia suroccidental con millones de personas durante 1500 años y colapsó al mismo tiempo que los mayas 

Międzynarodowy zespół badaczy udokumentował za pomocą lotniczego skanowania laserowego istnienie ogromnej wielokulturowej cywilizacji, która rozwijała się w południowo-zachodniej Amazonii, między 600 r. p.n.e. a 850 r. n.e. W szczytowym okresie istnienia zamieszkiwały ją miliony ludzi. Wyniki badań, opublikowane po żmudnych badaniach terenowych obejmujących obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, zmieniają obecną wiedzę na temat obecności człowieka w lesie deszczowym Amazonii przed przybyciem Europejczyków. Terytorium zajmowane przez cywilizację Aquiry obejmowało około 183 000 kilometrów kwadratowych, obszar porównywalny z obecnym terytorium Syrii. Na jego terenie zidentyfikowano pozostałości ponad 400 dobrze zachowanych stanowisk z monumentalną architekturą ceremonialną, a także późniejsze osady. Badania, którymi kierował Martti Pärssinen, emerytowany profesor Uniwersytetu Helsińskiego, polegały na wykorzystaniu technologii LiDAR (detekcji i pomiaru odległości światłem) w celu odwzorowania ukształtowania terenu pod gęstą roślinnością. W ten sposób odkryto tysiące śladów tej starożytnej cywilizacji na dotychczas niezbadanych obszarach lasu deszczowego. Jak stwierdza Martti Pärssinen, uzyskane wyniki podważają nasze rozumienie przeszłości regionu Amazonii. Badania pokazują, że wpływ człowieka na środowisko Amazonii był znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Technologia LiDAR, wdrożona pod kierownictwem technicznym profesora Juhy Hyyppä z Instytutu Badań Geograficznych Finlandii (Narodowy Dyrektoriat Topografii Finlandii), objęła obszar około 4500 kilometrów kwadratowych, z czego ponad połowę wykorzystano do systematycznej oceny ruchów Ziemi.

Stanowisko archeologiczne Tequinho w Brazylii (fot. Uniwersytet w Helsinkach)

W Peñico odkryto ofiarę rytualną sprzed 3800 lat

Oryginalny artykuł: Fabuloso hallazgo en Peñico: descubren una ofrenda ritual de 3 800 años de antigüedad

Naukowcy z Ministerstwa Kultury prowincji Huaura w regionie Lima odkryli rytualną ofiarę mającą około 3800 lat, związaną z budową platformy Głównego Budynku Publicznego w centrum miasta Peñico. Odkrycie dostarcza nowych dowodów na ciągłość tradycji kulturowej cywilizacji Caral w Peñico, po upadku jej głównych miast. Odkrycia dokonali specjaliści ze Strefy Archeologicznej Caral Ministerstwa Kultury, pod kierownictwem archeolog Ruth Shady Solís. Dar odnaleziono podczas wykopalisk w podsektorach B1-B3 Głównego Budynku Publicznego i uważa się, że został złożony w ramach rytuału konsekracji związanego z budową nowej platformy. Archeolodzy odnaleźli kolekcję 43 przedmiotów wykonanych z drewna i kości, z których kilka nosi ślady grawerowania i działania ognia. Wśród nich znajdują się wizerunki postaci mitycznych, antropomorficznych – w tym postaci kobiecej i prawdopodobnie bóstw – a także ptaki, węże, kijanki oraz różnorodne motywy geometryczne i abstrakcyjne.

Przedmioty rytualne znalezione w Peñico (fot. © ANDINA / Editora Perú).  

Badania w Calakmul ujawniły wczesny zapis kalendarzowy na prekolumbijskim muralu

Oryginlany artykuł: Estudios en Calakmul identifican escritura calendárica temprana en un mural prehispánico

Duża część inskrypcji z miasta Majów Calakmul pochodzi z Okresu Klasycznego (250–900 r.), ale ostatnie zapisy, rekonstrukcja i analiza malowidła ściennego znajdującego się wewnątrz Budowli II, datowanej na 400 r. p.n.e., ujawniły datę kalendarzową, która pochodzi ze znacznie wcześniejszego okresu, więc to dawne miasto położone w centralnej części Niziny Majów ma znacznie dłuższą historię. Jak podaje Daniel Salazar Lama, specjalista w dziedzinie ikonografii i historii sztuki Majów, który koordynuje interdyscyplinarny i prowadzony z archeologami z Francji projekt badawczy na stanowisku archeologicznym. Do istotnych postępów należy analiza muralu, przedstawiającego mitycznego bohatera Juun Ajaw polującego na stworzenie w wodzie, oraz symbol odpowiadający znacznikowi dnia w 260-dniowym cyklu kalendarzowym.

Mural znaleziono we wnętrzu jaskini (fot. Daniel Salazar Lama)

W świętym mieście Pacatnamú odkryto dowody na rytualne uczty i nieznaną wcześniej ceramikę

Oryginalny artykuł: Descubren evidencias de banquetes rituales y cerámica inédita en ciudad sagrada Pacatnamú

W ciągu zaledwie tygodnia wykopalisk w kompleksie archeologicznym Pacatnamú, położonym w dolinie Jequetepeque, projekt archeologiczny Pacatnamú udokumentował pozostałości żywności pochodzące z różnych stref ekologicznych, święty owoc używany w rytuałach krwi, fragmenty ceramiki w różnych stylach oraz procesy rytualnego pochówku w świątyniach, a także warstwy świadczące o ponownym zajęciu tego miejsca przez kultury Moche i Lambayeque. Ujawniła to archeolożka Carito Tavera, współdyrektorka Projektu Archeologicznego Pacatnamú, w oświadczeniu dla agencji Andina. podkreśliła, że odkrycia te pozwalają na rekonstrukcję życia rytualnego pielgrzymów, którzy na przestrzeni wieków przybywali do świętego miasta Pacatnamú. Badania prowadzi peruwiańsko-kanadyjski zespół pod kierownictwem profesora Edwarda Swensona z Uniwersytetu w Toronto i archeolożki Carito Tavery Mediny z Peruwiańskiego Instytutu Studiów Archeologicznych (IPEA). Oprócz pozostałości żywności i ceramiki w stylach nigdy wcześniej nieodnotowanych w dolinie Jequetepeque, badacze zidentyfikowali owoc o silnym znaczeniu rytualnym i ślady ceremonialnych zamknięć przed wzniesieniem na nim nowych budowli.      

Stanowisko archeologiczne Pacatnamú (fot. © ANDINA / Editora Perú)

                                     

Elitarna budowla i kamienne płyty Tolteków odkryte podczas prac archeologicznych w Hidalgo

Oryginalny artykuł: Descubren estructura de élite y lápidas toltecas grabadas en salvamento arqueológico, en Hidalgo

Prawie tysiąc lat temu, w XII wieku, miasto Tollan Xicocotitlan było dalekie od swojej świetności, która przypadła na lata 900–1100, jednak wokół niego osiedliły się liczne grupy, które poprzez architekturę, przedmioty codziennego użytku, praktyki rytualne, a nawet swoje ciała, pragnęły pokazać się jako spadkobiercy tej przemijającej świetności. Świadczy o tym odkrycie pozostałości budowli o wymiarach 40 na 80 metrów, której dekoracja obejmowała przedstawienia chalchihuites (zielonych kamiennych paciorków kojarzonych z władzą i bogactwem), a także dwa nagrobki, które prawdopodobnie zostały oderwane od Piramidy B, w której znajdowały się ikoniczne postacie Atlantów w Strefie Archeologicznej Tula, w stanie Hidalgo. 

Pozostałości dawnej budowli (fot. Gerardo Peńa, INAH)

Archeolodzy odczytali inskrypcję z VIII wieku w Gwatemali i odkryli imię pierwszego znanego astronoma Majów

Oryginlalny artykuł: Arqueólogos descifran una inscripción del siglo VIII en Guatemala y descubren el nombre del primer astrónomo maya conocido 

Zespołowi badaczy udało się rozszyfrować inskrypcję na stanowisku archeologicznym Xultun, która ujawnia tożsamość matematyka-astronoma z VIII wieku. Jest to jak dotąd jedyny znany przykład podpisu w tekście obliczeniowym cywilizacji Majów. Starożytne cywilizacje na całym świecie opracowały zaawansowane systemy obliczeń astronomicznych, ale o ile w Grecji, Indiach, Chinach czy Iraku można przypisać te osiągnięcia konkretnym myślicielom, o tyle naukowa tradycja Majów pozostała anonimowa w odniesieniu do poszczególnych autorów.

Położenie Xultun (źródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Ivan Šprajc prowadzi prace w El Yesal, jednym z największych miast Majów na Centralnych Nizinach

Oryginalny artykuł: Exploran el Yesal, una de las ciudades mayas más grandes de las tierras bajas centrales 

Gęsta roślinność Rezerwatu Biosfery Balam Kú kryje pozostałości El Yesal, jednego z największych miast w Centralnej Nizinie Majów, które po raz pierwszy stało się przedmiotem inspekcji w ramach projektu kierowanego przez profesora Ivana Šprajca z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk, mającego na celu uznanie tego obszaru mało zbadanego przez archeologię. Po wstępnym etapie, który doprowadził do odkrycia Minanbé, jego zespół przeniósł się na miejsce, aby zrealizować kolejny cel sezonu terenowego, zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Rady Archeologicznej Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH).

Jedna z budowli w El Yesal (fot. Daniel Santaella, INAH)

Zmumifikowane psy odkryte w Tiahuanaco, które żyły jako towarzysze rodzin andyjskich

Oryginalny artykuł: Descubren perros momificados en Tiahuanaco que vivieron como compañeros de familias andinas

Naukowcy znaleźli szczątki psów pochowane w prekolumbijskich osadach w południowym Peru. Świadczy to o współistnieniu i szczególnym traktowaniu tych zwierząt w codziennym życiu kultury Tiahuanaco. Najnowsze badania w południowym Peru ujawniły, że ponad tysiąc lat temu mieszkańcy kultury Tiwanaku (Tiahuanaco) chowali swoje psy w pobliżu domów, jako symbol bliskiej, codziennej więzi, na długo zanim zwierzęta te stały się symbolami statusu społecznego. Dwa zmumifikowane psy znaleziono w domostwach, co rzuca nowe światło na relacje między ludźmi a zwierzętami w dawnym świecie andyjskim. Zespół kierowany przez archeolog Susan deFrance z University of Florida przeanalizował szczątki samicy w wieku poniżej roku i około trzymiesięcznego szczeniaka. Odkrycia, opublikowane w czasopiśmie Latin American Antiquity,  wskazują, że zwierzęta umieszczano w małych jamach obok plecionych mat i prawdopodobnie owinięto liną, co sugeruje specjalne traktowanie po ich śmierci. 

Zmumifikowany pies znaleziony w Tiwanaku (fot. Susan deFrance)

Odkrycie szczątków kostnych w Kuélap ujawnia złożone praktyki pogrzebowe kultury Chachapoyas

Oryginalny artykuł: Hallazgo de restos óseos en Kuélap revela complejas prácticas funerarias de los Chachapoya 

W połowie maja w kompleksie archeologicznym Kuélap w Amazonii odkryto budowlę grobową zawierającą szczątki szkieletów pięciu osób oraz przedmioty ceremonialne. Jest to pierwsze tego typu odkrycie, świadczące o wysokiej wartości kultury Chachapoyas, która rozkwitła w Późnym Okresie Przejściowym. Agencja Andina rozmawiała z dyrektorką ds. kultury regionu Amazonas, Rocío Sánchez Chávez, która ujawniła szczegóły tego ważnego odkrycia archeologicznego (szczątki pięciu osób, fitomorficzna paccha w stylu Inków, fragmenty muszli Spondylusa i figury wyrzeźbione w Strefie 12), którego położenie w Kuélap, u zbiegu dwóch głównych wejść, świadczy o jego znaczeniu. 

Szczątki jednej z osób znalezionych w Kuelap (żródło fot. © ANDINA / Editora Perú)

W Veracruz INAH odkrywa prekolumbijskie budowle i rzeźby o unikalnych cechach

Oryginalny artykuł: En Veracruz, el INAH descubre estructura y escultura prehispánicas con características únicas 

W ramach projektu badań archeologicznych prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) w San Lucas, w Coatepec w stanie Veracruz, odkryto pozostałości kulturowe z czasów prekolumbijskich, w tym pozostałości budowli o charakterze miejsko-ceremonialnym, które prawdopodobnie pochodzą z Wczesnego Okresu Klasycznego (lata 200–600) i wykazują cechy niespotykane dotąd w tym regionie. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że każda budowla, obiekt i symbol odkryte w wyniku badań archeologicznych przypomina nam, że Meksyk posiada jedno z najgłębszych i najbardziej różnorodnych dziedzictw kulturowych na świecie. To odkrycie dostarcza nowej wiedzy o jego przeszłości i potwierdza wagę ochrony dziedzictwa jako dobra wspólnego.

Rzeźba znaleziona w San Lucas, stan Veracruz (fot. INAH)

Nowo odkryte miasto Majów nazwano Minanbé (które to słowo w języku jukateckim oznacza "nie ma tu drogi")

Oryginalny artykuł: Bautizan como Minanbé, “no hay camino”, a ciudad maya virgen al norte de la Biosfera de Calakmul

Zrujnowane i nietknięte, z echem swojej historii zawieszonym od ponad tysiąca lat, Minanbé czekało na zespół meksykańskich i słoweńskich specjalistów pod przewodnictwem archeologa Ivana Šprajca. Zakamuflowane w gąszczu dżungli Rezerwatu Biosfery Calakmul w Campeche, dawne miasto mogło zostać nazwane jedynie zwrotem w języku Majów z Jukatanu: „nie ma tu drogi”. Tym odkryciem ekspert związany z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Sztuk i Nauk kończy trzy dekady swojego projektu poświęconego rozpoznaniu Centralnej Niziny Majów, skamieniałego krajobrazu archeologicznego, który był siedliskiem od 9 do 11 milionów ludzi w późnym okresie klasycznym (lata 600–900). 

Na terenie miasta znaleziono 14 stel i ołtarzy (fot. Quintín Hernández)  

W El Tigre (Petén) odkryto okrągłą budowlę, którą nazwano Okox („Grzyb”)

Oryginalny artykuł: Descubren estructura circular única en El Tigre, Petén, en buen estado de conservación 

Według badań przeprowadzonych przez członków projektu Lechugal Norte - El Tigre, stanowisko, położone 14 km od Nakbé i 16 km od Naachtún, nie posiada monumentalnej architektury, typowej dla miast Majów w północnej części Petén. Jest to jednak osada z terenami mieszkalnymi rozciągającymi się na przestrzeni kilku kilometrów kwadratowych. Mogła pełnić funkcję ośrodka administracyjnego lub gospodarczego. Znajdują się tam również skromne obiekty architektoniczne, wokół których toczyło się życie polityczne i religijne tego miejsca, zamieszkanego przez kilka tysięcy osób. Archeolodzy z Gwatemali, Francji, Meksyku i Kanady odkryli, że w tym miejscu znajdują się dwa akropole oddalone od siebie o zaledwie 50 metrów; jeden zajmowany był w Okresie Preklasycznym, a drugi w Okresie Klasycznym, ma to ogromne znaczenie dla udokumentowania przejścia między tymi dwoma okresami około 150 r. n.e.

Budowla nazwana Okox (źródło ilustracji Prensa Libre, dzięki uprzejmości Juliena Hiqueta)

Stela 46 z El Palmar w Campeche ujawnia najstarszą datę Długiej Rachuby Majów

Oryginalny artykuł: Monumento de El Palmar, en Campeche, revela la fecha de cuenta larga más antigua en las tierras bajas mayas 

W badaniu rzeźbionych zabytków, archeolodzy wykorzystali modelowanie trójwymiarowe z tradycyjnymi technikami. W sezonach terenowych 2007 i 2009 fotografowali Stele 45 i 46 w zróżnicowanych warunkach oświetleniowych za pomocą cyfrowej lustrzanki Nikon D70. Badania archeologiczne i epigraficzne przeprowadzone na stanowisku archeologicznym El Palmar w Campeche ujawniły, że Stela 46, odkryta w kompleksie architektonicznym na południowy zachód od Grupy Głównej, zawiera najwcześniejszy udokumentowany do tej pory ślad Długiego Rachuby na Nizinie Majów. Odkrycie jest efektem dwóch dekad badań prowadzonych przez Proyecto Arqueológico El Palmar (PAEP), pod kierownictwem archeologów Kenichiro Tsukamoto z University of California w Riverside w Stanach Zjednoczonych oraz Javiera Lópeza Camacho z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH).

Mapa przedstawiająca Niziny Majów z zaznaczeniem El Palmar i innych miast Majów leżących w pobliżu (Projekt PAEP) 

Dwa 500-letnie ziemniaki odnaleziono w Tambo Viejo w Peru

Oryginalny artykuł: Desentierran dos papas de 500 años en un yacimiento inca de Perú: el dato que sorprendió a científicos

Dwa liofilizowane ziemniaki, liczące około 500 lat, odkryto w Tambo Viejo, na południowym wybrzeżu Peru, zgodnie z najnowszymi badaniami opublikowanymi w czasopiśmie Journal of Field Archaeology. Znalezisko jest nietypowe, te zachowane bulwy rzadko znajdują się w nienaruszonym stanie poza wysokimi Andami. Odkrycie dawnych ziemniaków potwierdza, że Imperium Inków transportowało podstawowe produkty żywnościowe z gór do regionów nadmorskich, korzystając z rozległych sieci logistycznych. Naukowcy podkreślają, że ten typ konserwacji żywności poprzez suszenie dostarcza bezpośrednich danych na temat mobilności kluczowych zasobów w czasach prekolumbijskich i pomaga lepiej zrozumieć organizację zaopatrzenia Inków.

Ziemniaki (chuños) znalezione podczas wykopalisk w Tambo Viejo (źródło ilustracji: artykuł Lidio M. Valdez i  Katrina J. Bettcher, Journal of Field Archeology)

Ołtarz Majów i ofiary w opuszczonych miejscach w Belize podkreślają trwałość rytuałów

Oryginalny artykuł: Maya altar and offerings at abandoned Belize sites highlight enduring ritual activities 

Archeolodzy prowadzący wykopaliska na stanowiskach Majów w Kaxil Uinic i Ayiin Winik w Belize odkryli pierwszy udokumentowany ołtarz z Późnego Okresu Postklasycznego w tym regionie, a także dodatkowe dowody na to, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali opuszczone miejsca. Badanie, opublikowane w czasopiśmie Latin American Antiquity, wskazuje, że działania te wpisują się w szeroki schemat kultu, jakim otaczano wcześniejszą cywilizację Majów w Okresie Postklasycznym, po jej upadku. Znaczący upadek klasycznej cywilizacji Majów nastąpił między około 750 a 900 rokiem, a wiele miast w północno-zachodnim Belize zostało opuszczonych około 900 roku. Jednak dowody z różnych stanowisk archeologicznych sugerują, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali te miejsca w celach rytualnych.

Mapa przedstawiająca stanowiska archeologiczne wspominane w publikacji (autor mapy: Amy Thompson, źródło ilustracji: Latin American Antiquity) 

W Cuzco odkryto kolejną zaginioną cytadelę Inków

Oryginalny artykuł: Descubren en Cusco otra ciudadela perdida inca cuatro veces más grande que Machu Picchu 

Zaskakujące odkrycie archeologiczne, dokonane 225 kilometrów na północny zachód od Machu Picchu, w regionie Cuzco, ujawniło światu istnienie osady Inków znanej jako T'aqrachullo lub Ancocagua, która była cztery razy większa od słynnej na całym świecie cytadeli Inków w Machu Picchu i pełniła funkcję ośrodka politycznego, gospodarczego i religijnego aż do podboju Tahuantinsuyo. Ujawnił to prestiżowy magazyn National Geographic w artykule zatytułowanym Dentro de la búsqueda de la ciudadela perdida de los incas, autorstwa Alejandro Muñoza, w którym wskazano, że pozostałości T'aqrachullo znajdują się na płaskowyżu stanowiącym część kanionu nad rzeką Apurímac. Alejandro Muñoz wyjaśnia, że ruiny rozciągają się na powierzchni 17,40 hektara, obejmując obszar u podnóża płaskowyżu, co sprawia, że T'aqrachullo jest około cztery razy większe od Machu Picchu, położonego 225 kilometrów na północny zachód. 

Pozostałości dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Naukowcy odkryli, że księżycowy kalendarz Zapoteków jest starszy niż do tej pory sądzono

Oryginalny artykuł: A Lunar Day Count at Monte Alban and the Chronology of Early and Middle Preclassic Zapotec Hieroglyphic Texts (ca. 496–221 BCE)

Naukowcy z Uniwersytetu w Albany (SUNY) i SUNY Plattsburgh rozszyfrowali dawny księżycowy system liczenia z hieroglificznych inskrypcji w Monte Albán w stanie Oaxaca w Meksyku. Praca, opublikowana w czasopiśmie Latin American Antiquity, dowodzi, że tzw. Glif W, powtarzający się symbol kalendarzowy na stelach i kamiennych tablicach, wskazuje, ile wieczorów od nowiu w dniu odnotowanego wydarzenia widoczny był sierp Księżyca. Dzięki temu odkryciu autorzy, John Justeson i Justin Patrick Lowry, byli w stanie określić bezwzględne odległości między siedmioma pełnymi datami za pomocą Glifu W i umieścić je w czasie rzeczywistym. Jedyna sekwencja zgodna z kalendarzem Zapoteków udokumentowana w XVII wieku obejmuje okres od 496 do 221 r. p.n.e. Monte Albán posiada najstarszy korpus tekstów hieroglificznych w Mezoameryce, zauważają autorzy w swojej publikacji. Artykuł ten pokazuje, że Glif W określa, ile wieczorów Księżyc był widoczny od nowiu w dacie, w której się znajduje, ustala odległości bezwzględne między siedmioma w pełni zachowanymi datami z zapisami Glifu W oraz identyfikuje wszystkie możliwe lokalizacje tej serii dat w czasie absolutnym. Glif W został zidentyfikowany przez meksykańskiego archeologa Alfonso Caso w 1928 roku, ale jego znaczenie pozostawało zagadką przez dziesięciolecia. Zaproponowano trzy główne hipotezy: że wskazywał on dzień w 20-dniowym miesiącu, że oznaczał numer treceny (okresu 13 dni) lub że odliczał miesiące w roku. Autorzy, przedstawiając konkretne dane, dowodzą, że wszystkie te interpretacje są błędne. Zamiast tego, po przeanalizowaniu odstępów między datami na dwóch kluczowych zabytkach, doszli do wniosku, że liczba towarzysząca Glifowi W rośnie i maleje zgodnie z cyklem trwającym około 29,53 dnia, co odpowiada dokładnej długości lunacji (czasu między dwoma nowiami). Innymi słowy, Zapotekowie zapisywali wiek księżyca w momencie każdego wydarzenia. 

Mapa stanu Oaxaca i stanowiska Monte Albán, (oparte na badaniach Urcida publikacja z 2001 roku, rysunek 4.25), położenie budowli w południowej części placu (oparte na badaniach Levine i współautorów 2021, rysunek 10) i wczesna konstrukcja Budowli J (oparte na badaniach Urcida i Joyce 2014, rysunek 9.6) (źródło ilustracji: Latin American Antiquity)

Dawne DNA zmienia historię Peru, odkryto migrację na dystansie ponad 700 kilometrów na kilka wieków przed Inkami

Oryginalny artykuł: ADN antiguo reescribe la historia del Perú: descubren migración de más de 700 kilómetros siglos antes de los Incas 

Międzynarodowe badanie oparte na szczątkach ludzkich znalezionych w Chincha wykazało, że dawne społeczności nadbrzeżne przez stulecia zachowały swoje rytuały pogrzebowe i praktyki kulturowe, pomimo mieszania się z innymi grupami zamieszkującymi terytorium Peru. Na długo przed powstaniem Imperium Inków, grupy ludzi przemierzały już rozległe terytoria wzdłuż peruwiańskiego wybrzeża, niosąc ze sobą swoje zwyczaje, rytuały i formy organizacji rodziny. Niedawne międzynarodowe badanie oparte na analizie dawnego DNA wykazało, że całe społeczności migrowały z północnego wybrzeża Peru na południe co najmniej 800 lat temu, podważając historyczne teorie dotyczące mobilności społeczeństw preinkaskich. Badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Nature Communications, dostarczyły dowodów na migracje ludzi na odległość ponad 700 kilometrów do dzisiejszej Doliny Chincha w regionie Ica. Odkrycia nie tylko ujawniają skalę tych migracji, ale także to, w jaki sposób populacje te zachowały swoje tradycje kulturowe przez pokolenia pomimo mieszania się z innymi grupami na wybrzeżu Peru.

Mapa obszaru badań. A. Lokalizacja Doliny Chincha i innych stanowisk andyjskich wymienionych w niniejszym badaniu, które dostarczyły danych o starożytnym DNA. B. Stanowiska archeologiczne objęte badaniem ( Źródło: Mapy bazowe dla paneli A i B uzyskano z zestawu danych World Imagery i utworzono w oprogramowaniu ArcGIS Pro w wersji 3.6.2. Źródła: ESRI, Michael Bauer Research GmbH 2022, National Institute of Statistics and Informatics (INEI), Earthstar Geographics, Vantor) 

Najstarszy pochówek w Patagonii ujawnia wczesną osadę wzdłuż atlantyckiego wybrzeża Ameryki Południowej

Oryginalny artykuł: Oldest burial in Patagonia reveals early human settlement along South America's Atlantic coast 

Zaludnienie Ameryki Południowej od dawna jest przedmiotem debaty i proponowane są drogi jego rozprzestrzeniania się na subkontynencie. Jednak szlaki wzdłuż wybrzeża Atlantyku były zazwyczaj znacznie młodsze niż ich odpowiedniki na Pacyfiku, co pozostawia istotną lukę w naszej wiedzy na temat tego, kiedy i jak pierwsi łowcy-zbieracze podróżowali wzdłuż atlantyckiego wybrzeża Ameryki Południowej. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports przedstawia i omawia najwcześniejsze miejsce pochówku w Patagonii, a także jeden z najwcześniejszych dowodów osadnictwa człowieka we wczesnym holocenie na atlantyckim wybrzeżu Ameryki Południowej. W Ameryce Południowej toczy się wiele dyskusji na temat czasu i szlaków, którymi pierwsi łowcy-zbieracze docierali na kontynent. Wśród hipotez wymienia się trzy główne szlaki rozprzestrzeniania się wzdłuż korytarza wewnętrznego: wybrzeża Pacyfiku lub Atlantyku. Szlaki przybrzeżne byłyby szczególnie korzystne ze względu na mniejsze ryzyko przetrwania, połączenie z głównymi rzekami, którymi można było podróżować i zapuszczać się w głąb lądu oraz dostęp do słodkiej wody. Choć wzdłuż wybrzeża Pacyfiku istnieją liczne dowody na osadnictwo z wczesnego holocenu i późnego plejstocenu, wybrzeże Atlantyku jest stosunkowo znacznie młodsze. Co więcej, szczególnie w Patagonii, najwcześniejsze stanowiska datowane są na około 7000–8000 lat p.n.e., a najwcześniejszy pochówek, w La Arcillosa 2, datowany jest na około 5205 lat p.n.e. Większość tych pochówków wskazuje na to, że łowcy-zbieracze żywili się głównie pokarmem lądowym i mieszanym, w przeciwieństwie do mieszkańców Pacyfiku, gdzie wcześni łowcy-zbieracze opierali swoją dietę głównie na produktach morskich. Brak danych archeologicznych wynika częściowo ze wzrostu poziomu morza w okresie przejścia z plejstocenu do holocenu (około 11 700 lat temu), który prawdopodobnie doprowadził do zatopienia wielu wcześniejszych stanowisk łowców-zbieraczy.

Znaleziska z trzeciego sezonu wykopaliskowego pokazujący szczątki Osoby 1 i Osoby 2. Diagram Raúl González Dubox (źródło ilustracji: Journal of Archeological Science: Reports) 

W Tuli archeolodzy z INAH odkryli serię pochówków z okresu Teotihuacan

Oryginalny artykuł: En Tula, Hidalgo, el INAH descubre serie de enterramientos de época teotihuacana 

Eksploracja różnych kontekstów pogrzebowych, w tym pięciu grobowców szybowych, odkrytych podczas wykopalisk prekolumbijskiego kompleksu mieszkalnego w pobliżu miejscowości Ignacio Zaragoza, będzie miała kluczowe znaczenie dla zrozumienia wierzeń, struktury społecznej i kultury miejsc w regionie, które kwitły w okresie świetności Teotihuacan. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, stwierdziła, że odkrycia w Tuli dowodzą znaczenia badań archeologicznych dla zrozumienia, zachowania i badania głęboko zakorzenionej pamięci tych terytoriów. Każdy pochówek, każda ofiara i każdy kontekst odnaleziony przez INAH (Narodowy Instytut Antropologii i Historii) dostarcza informacji o sposobach życia, wierzeniach i organizacji społecznej mieszkańców tego regionu ponad tysiąc lat temu i potwierdza, że rozwojowi infrastruktury mogą towarzyszyć rzetelne badania i ochrona dziedzictwa.

Jeden z grobów odkrytych na terenie Ignacio Zaragoza (fot. Victor Heredia)

Odkryto dowody na istnienie dawnego sanktuarium w Cerro de la Horca

Oryginalny artykuł: Hallazgo arqueológico: descubren evidencias de un antiguo santuario en Cerro de la Horca 

Zespół kamiennych i glinianych platform, murów, placów ceremonialnych i licznych materiałów archeologicznych znalezionych na stanowisku Cerro de la Horca wzmacnia hipotezę, że kompleks ten mógł być jednym z głównych ośrodków religijnych i politycznych w dolinie Fortaleza między 900 a 1400 rokiem, na terenie obecnej prowincji Barranca w regionie Lima. Stwierdził to archeolog José Luis Fuentes, dyrektor projektu badawczego realizowanego obecnie w tej ważnej osadzie położonej około czterech kilometrów na północ od Paramongi, na 513 kilometrze autostrady Panamerykańskiej Północ. W wywiadzie dla agencji Andina José Luis  Fuentes wyjaśnił, że Cerro de la Horca jest jednym z największych i najbardziej złożonych obiektów w Dolinie Fortaleza, ze względu na dużą liczbę znajdujących się tam struktur architektonicznych, otoczonych przez 20 kopców, a także platformy, mury i wewnętrzne ścieżki. To bardzo złożone miejsce, niespotykane w tej konkretnej części doliny. 

Pozostałości jednej z budowli odkrytych w Cerro de la Horca (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Badania w Chavín de Huántar mogą zrewolucjonizować światową archeologię

Oryginlany artykuł: Investigación en el Monumento Chavín de Huántar puede revolucionar la arqueología mundial 

Znany amerykański archeolog John Rick ogłosił nowy etap prac w monumentalnym kompleksie Chavín de Huántar, skoncentrowany na eksploracji głównych budynków, wykorzystaniu zaawansowanych technologii i pogłębianiu wiedzy o złożonym życiu rytualnym jednej z najbardziej wpływowych kultur starożytnych Andów. Chavín de Huántar stało się poważnym wyzwaniem dla badacza Uniwersytetu Stanforda i dyrektora Programu Badań Archeologicznych i Konserwacji Chavín (PRIACCH). W obszernej rozmowie z agencją prasową Andina, John Rick przedstawił plany nowego etapu prac archeologicznych, opisał technologie, które zostaną wykorzystane i podzielił się najnowszymi odkryciami, które na nowo piszą historię tej kultury.

Przygotowania do prac na terenie Chavín de Huántar (fot.© ANDINA / Editora Perú)

Podczas prac na linii kolejowej odkryto ołtarz Majów

Oryginalny artykuł: Preservan posible altar maya descubierto en salvamento arqueológico del Tren Maya de carga 

Budowla Majów, która mogła sprawować funkcje religijne została odkryta podczas prac prowadzonych w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Obwodnicy Kolejowej na Jukatanie. Obiekt ten stanowił część jednostki zamieszkiwanej ponad 1500 lat temu przez grupę Majów i stanowi obecnie przedmiot badań i prac konserwatorskich. Kompleks mieszkaniowy został zbadany w ramach wsparcia, jakiego Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), organ Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, udziela przy budowie linii kolejowej Tren Maya, który będzie kursował między miastami Poxilá i Paraíso, na południe od Progreso. 

Pozostałości dawnego ołtarza Majów (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga) 

W Virú odkryto dwie 4500-letnie świątynie ognia

Oryginalny artykuł: Fabuloso hallazgo: descubren dos templos de culto al fuego de hace 4,500 años en Virú 

4500 lat temu społeczności zamieszkujące rozległą dolinę Virú, na terenie dzisiejszego regionu La Libertad, uważały ogień za żywioł święty, który pozwalał na połączenie ze światem realnym oraz duchowym i boskim. Z tego powodu konieczne było budowanie świątyń i ołtarzy w celu odprawiania ważnych ceremonii kultu tego żywiołu. Pozostałości, które potwierdzają tę hipotezę, zostały niedawno odkryte przez zespół archeologiczny Projektu Archeologicznego Dolina Virú (PAVI) pod kierownictwem badacza Ferena Castillo Lujána. Są to dwie świątynie poświęcone kultowi ognia, pochodzące z późnego okresu archaicznego. Znaleziono je na stanowiskach archeologicznych huacas Cerrito 2 i Cerrito 3, udokumentowanych przez Gordona Willeya (1953) i w ramach projektu CHAVIMOCHIC; jednak wcześniej nie przeprowadzono tam żadnych wykopalisk. 

Grupa peruwiańskich archeologów odkryła w Viru dwie świątynie ognia (fot.© ANDINA / Editora Perú) 

INAH rejestruje nowe miasto Majów w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: El INAH registra sitio arqueológico de arquitectura monumental, en Quintana Roo 

Architektura Majów w stylu Petén jaśnieje wśród pozostałości stanowiska archeologicznego zarejestrowanego przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), agencję Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, w odpowiedzi na raport obywatelski z gminy Othón P. Blanco w Quintana Roo. Dawne miasto z czasów prekolumbijskich, nazwano El Jefeciño, ze względu na monumentalny charakter kompleksu, na który składa się 80 budynków. Zostało odkryte przez mieszkańców regionu podczas prac w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Tren Maya, koordynowanego przez archeologa Manuela Péreza Rivasa, na froncie 1 Sekcji 7. W tym kontekście Sekretarz Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśla, że rejestracja wzmacnia ochronę dziedzictwa archeologicznego i poszerza wiedzę na temat obecności Majów w południowej części Quintana Roo. Włączenie tego miejsca do prac INAH jest również wyrazem uznania dla wartości społeczności w ochronie pamięci historycznej, która należy do wszystkich. 

Pozostałości jednej z nowo odkrytych budowli Majów (fot. Karina Blancas i Sonny Ojeda)

W Sacsayhuamán odkryto ukryty system miejski dróg, tarasów i budowli

Oryginalny artykuł: Descubren en Sacsayhuamán un sistema urbano oculto de vías, terrazas y estructuras, que replantea el origen de la capital del imperio Inca 

Szeroko zakrojony program teledetekcji, przeprowadzony na gęstej roślinności Parku Archeologicznego Sacsayhuamán, pozwolił na odkrycie sieci układów dróg, systemów tarasowych i budowli architektonicznych, które wcześniej pozostawały niewidoczne, co zmusza do ponownego rozważenia faz kształtowania się stolicy Imperium Inków. Dane, uzyskane w ramach międzynarodowego projektu Początki stolicy Inków, finansowanego przez program OPUS Narodowego Centrum Nauki w Polsce i koordynowanego przez Aleksieja Vranicha z Centrum Studiów Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego, zostały opracowane przez misję ITACA Instytutu Nauk o Dziedzictwie Kulturowym Włoskiej Narodowej Rady Badań Naukowych (CNR ISPC) pod kierownictwem Nicoli Masiniego. 

Mury poligonalne w Sacsayhuamán. Detal imponujących murów kamiennych perfekcyjnie obrobionych, stanowiących świadectwo zaawansowanych technik Inków (Fot. CNR ISPC - Missione ITACA)

W Peru odkryto budowlę do obserwacji astronomicznych, która umożliwiła przewidywanie zmian pływów i klimatu 5000 lat temu

Oryginalny artykuł: Hallan en Perú una estructura de observación astronómica que permitía prever cambios de mareas y clima hace 5.000 años 

Wykopaliska koncentrowały się na Sektorze J1, obszarze strategicznie położonym w pobliżu głównych piramidalnych budowli osady Áspero. Z tego punktu można obserwować zarówno linię brzegową, jak i dolną część Doliny Supe, co umożliwiłoby systematyczny monitoring zjawisk naturalnych i astronomicznych podobnych do tych zidentyfikowanych już w Caral. Archeolodzy ustalili, że miejsce to przeszło cztery fazy budowy, z widocznymi zmianami w jego architekturze i funkcji na przestrzeni lat. W pierwszej fazie służyło jako publiczny budynek ceremonialny. Później zostało przebudowane i dodano owalną platformę o średnicy 3,18 metra i wysokości 63 centymetrów, z pionowym kamieniem, zwanym huancą, pośrodku, andyjskim elementem symbolicznym związanym z rytuałami i odniesieniami przestrzennymi.

Widok nowo odkrytej budowli o charakterze astronomicznym w Aspero (fot. Andina)

Rdzenni Amerykanie stworzyli najstarszą znaną grę w kości na świecie

Oryginalny artykuł: Los nativos americanos crearon los dados de juego más antiguos de la historia, 6000 años anteriores a los de las civilizaciones del Viejo Mundo 

Badanie opublikowane w American Antiquity, najważniejszym czasopiśmie poświęconym archeologii Ameryki Północnej, przedstawia dowody na to, że najwcześniejsze znane kości do gry w historii ludzkości były wytwarzane i używane przez indiańskie grupy łowców-zbieraczy na zachodnich Wielkich Równinach ponad 12 000 lat temu, pod koniec ostatniej epoki lodowcowej, na długo przed pojawieniem się najstarszych udokumentowanych kości do gry w społeczeństwach epoki brązu w Starym Świecie. Badanie przeprowadzone przez Roberta J. Maddena, doktoranta Uniwersytetu Stanowego Kolorado, wskazuje, że kości, hazard i gry były trwałym elementem kultury rdzennych Amerykanów przez co najmniej ostatnie 12 000 lat, a najwcześniejsze okazy pojawiają się na stanowiskach archeologicznych z okresu Folsom w późnym plejstocenie, w Wyoming, Kolorado i Nowym Meksyku. Artefakty te są starsze o ponad 6000 lat od najstarszych znanych kości do gry w Starym Świecie.

Późny plejstocen (13 000–11 700 lat temu), wczesny holocen (11 700–8000 lat temu), środkowy holocen (8000–2000 lat temu) i późny holocen (2000–450 lat temu) – diagnostyczne i prawdopodobne prehistoryczne kości rdzennych Amerykanów: (a, d) Signal Butte, Nebraska (środkowy holocen), NMNH-A437076, NMNH-550791; (b) Agate Basin, Wyoming (wczesny holocen), UW-11327; (c, f) Agate Basin, Wyoming (późny plejstocen), UW-OA111, UW-OA448; (e, g) Lindenmeier, Kolorado (późny plejstocen), NMNH-A442165, NMNH-A440429; (h) Irvine, Wyoming (późny holocen). (Rysunki 1a, d, e i g dzięki uprzejmości Wydziału Antropologii, Smithsonian Institution, Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej. Rysunki 1b, c, f i h dzięki uprzejmości Wydziału Antropologii Uniwersytetu Wyoming fot. autora publikacji) (źródło ilustracji: czasopismo American Antiquity)