Cenote Yaakun w Playa del Carmen kryje szczątki prawdopodobnie dawnej kobiety

Oryginalny artykuł: Cenote Yaakun, en Playa del Carmen, resguarda los restos de una posible mujer antigua: Yatzil 

W przejrzystych głębinach cenoty Yaakun spoczywają szczątki prawdopodobnie dawnej kobiety. Zgodnie z majańskim słowem oznaczającym ten zbiornik wodny, które oznacza „kochać”, nadano jej imię Yatzil, czyli „ukochana osoba”. Nowo rozpoczęty projekt badawczy ma na celu zachowanie jej szczątków i innych artefaktów zanurzonych w cenocie. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że każde znalezisko archeologiczne, które udaje nam się chronić dzięki współpracy społeczności, wzmacnia naszą wiedzę o kulturach zamieszkujących to terytorium i potwierdza, że dziedzictwo jest wspólną odpowiedzialnością. Badania naukowe i zaangażowanie społeczne mają fundamentalne znaczenie dla zachowania tych kontekstów w nienaruszonym stanie i przekazania ich przyszłym pokoleniom.

Cenote Yaakun (fot.Gustavo García SAS-INAH)

Prace archeologiczne na terenie miasta Majów K’oxol Ja’ II na Jukatanie

Oryginlany artykuł: Salvamento arqueológico del Tren Maya de Carga localiza y preserva in situ el sitio K’oxol ja’ II, en Yucatán 

Oprócz władców i kapłanów zamieszkujących wielkie świątynie i pałace, starożytni Majowie, czyli ci, którzy nie należeli do elity, „przemawiali” również za pośrednictwem ofiar, studni i przestrzeni życiowych, takich jak te, które stanowiły K'oxol Ja' II, osadę archeologiczną położoną na Jukatanie, odkrytą, zarejestrowaną i zachowaną in situ przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH). Kompleks, składający się z 21 zabytków i towarzyszących im elementów naturalnych, odnaleziono w połowie 2025 r. podczas prac archeologicznych prowadzonych przez instytut na terenie terminalu multimodalnego Progreso (TMM), wzniesionego w ramach projektu Tren Maya de Carga (TDC).

Pozostałości dawnego miasta Majów (fot. Equipo de droneros de la TMM Progreso)

Podczas prac na linii kolejowej odkryto ołtarz Majów

Oryginalny artykuł: Preservan posible altar maya descubierto en salvamento arqueológico del Tren Maya de carga 

Budowla Majów, która mogła sprawować funkcje religijne została odkryta podczas prac prowadzonych w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Obwodnicy Kolejowej na Jukatanie. Obiekt ten stanowił część jednostki zamieszkiwanej ponad 1500 lat temu przez grupę Majów i stanowi obecnie przedmiot badań i prac konserwatorskich. Kompleks mieszkaniowy został zbadany w ramach wsparcia, jakiego Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), organ Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, udziela przy budowie linii kolejowej Tren Maya, który będzie kursował między miastami Poxilá i Paraíso, na południe od Progreso. 

Pozostałości dawnego ołtarza Majów (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga) 

Trwają prace na terenie X'baatún, stanowiska archeologicznego Majów

Oryginalny artykuł: Avanza el reconocimiento de X’baatún, sitio maya al interior del Parque Oxwatz, en Yucatán 

W 2024 roku archeolodzy z Meksyku i Hiszpanii prowadzili prace na terenie miasta Majów X'baatún (post: „X'baatún, dobrze zachowane miasto Majów na Jukatanie”). W ostatnich tygodniach 2025 roku ponownie udali się do parku Oxwatz w Tekal de Venegas na Jukatanie, aby kontynuować badania tego stanowiska, które na podstawie postępów prac w każdym sezonie terenowym ujawnia rozległość, jaką osiągnęło w ciągu pięciu wieków zamieszkiwania, między 700 a 1200. Jak przekazał Juan García Targa, okazało się, że teren jest znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Na tym obszarze, otoczonym murem, znajduje się około 60 budowli. Począwszy od Budowli 1, konstrukcje znajdują się we wszystkich czterech kierunkach, a Kukulá, która prawdopodobnie była częścią miasta, znajduje się kilometr dalej i ma co najmniej pięćdziesiąt budowli.

Plan X'baatun przygotowany przez Xaviera Sicart Chavarria (Projekt X'baatun 2025) 

Jak sztuczna inteligencja pomaga odkrywać zagubione miasta Majów

Oryginalna publikacja: Evaluating Broadscale Deep Learning for Maya Settlement Detection in G-LiHT Lidar.

Przez dziesiątki lat z maczetami w dłoniach i kompasem w kieszeni archeolodzy przemierzali dżunglę szukając dawnych miast Majów, mierząc się z upałem, komarami i gęstą roślinnością. W ostatnich latach na scenę wkroczyły lidary – lasery zamontowane na samolotach, które potrafią „zajrzeć” przez korony drzew - i mapa ukrytych budowli zaczęła się zapełniać szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Teraz do repertuaru nowoczesnych technologii dołącza sztuczna inteligencja. 

W niniejszym badaniu przeanalizowano transekty z pomiarów satelitarnych G-LiHT Yucatan Regions Aerial Lidar Survey, południe i północ 2; transekty dwóch regionów połączono, aby stworzyć model Q2000: A (południe) i C (północ 2) (żródło ilustracji: czasopismo Journal of Archaeological Method and Theory)

Rzeźba Majów przedstawiająca starca odkryta w Sierra Papacal na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Descubren en ejido de Sierra Papacal, Yucatán, escultura maya con representación de un “señor anciano” 

W ramach projektu ratownictwa archeologicznego związanego z pracami budowlanymi na odcinku  Mérida-Progreso na Jukatanie, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) znaleźli rzeźbę, którą uznano za prawdopodobny znacznik przy wejściu do miejsca spotkań w dolinie Sierra Papacal. Jest to wapienna rzeźba w kształcie antropomorficznej twarzy, ukazująca takie cechy, jak głębokie oczodoły, płaski nos i usta zaznaczone rozszczepem, który z kolei podkreśla podbródek, co sugeruje, że jest to przedstawienie starca. 

Rzeźba z wizerunkiem starca znaleziona w Sierra Papacal (fot. INAH)

Analizy archeologiczne i epigraficzne ujawniają nowe dane na temat wspaniałości Ek' Balam

Oryginalny artykuł: Análisis arqueológicos y epigráficos revelan nuevos datos sobre el esplendor de Ek’ Balam 

Badanie i konsolidacja Wschodniego Wyniesionego Placu Akropolu w Ek' Balam na Jukatanie pozwoliły na odkrycie nowych danych archeologicznych i epigraficznych na temat jego historii, a także jego władcy Ukit Kan Lek Took', wiązanego z okresem jego największego rozkwitu, przypadającym na późny okres klasyczny (lata 770-890). Inicjatywa, której przewodzi Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), była związana z Programem Promeza i realizowana od grudnia 2022 r. do stycznia 2024 r. pod kierownictwem archeologów Leticii Vargas de la Peña i Víctora Rogerio Castillo Borgesa. 

Akropol w Ek’ Balam (fot. Isidro Ché Méndez)

Epigraficy identyfikują Ix Ch'ak Ch'een, która rządziła Cobá

Oryginalny artykuł: Epigrafistas identifican a Ix Ch’ak Ch’een, mujer que gobernó Cobá

Skała Fundacyjna, pierwszy zabytek związany ze zbiornikiem wodnym w Cobá i jeden z największych odkrytych na tym stanowisku archeologicznym w Quintana Roo, wciąż odkrywa sekrety swojej inskrypcji. Najnowszy odczyt hieroglifów wskazuje, że Ix Ch'ak Ch'een, sprawowała rządy w Cobá w VI wieku n.e. Inskrypcja ta została odkryta nieco ponad rok temu (post: „W Cobá odkryto panel z długą inskrypcją glificzną”).

Fotogrametryczny model Skały Fundacyjnej autorstwa Salvadora Mediny i Francisco Luny (członków Promeza).

Projekt renowacji kamiennych mozaik w Kabah

Oryginalny artykuł: Reconocen proyecto de restauración de los mosaicos de piedra de la Zona Arqueológica de Kabah, con Premio INAH 

Projekt renowacji i konserwacji kamiennych masek na Budowli 2C6, znanej jako Codz Pop w mieście Majów Kabah został wyróżniony specjalną nagrodą przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii. Jak podaje kierująca projektem Natalia Hernández Tangarife (z Centrum INAH Yucatán), w pracach brało udział 37 osób, w okresie od lipca 2022 roku do czerwca 2023 roku. Prace te stanowiły część szerzej zakrojonych działań, które obejmowały stanowiska Kabah, Sayil, Labna, Xlapak, Oxkintok, Chacmultun i jaskinię Loltun, w ramach programu Promeza, związanego z budową trasy pociągu przez ziemie Majów. 

Wygląd pałacu Codz Pop po zakończeniu renowacji (fot. Cuauhtemoc Moreno Cabrero)

Badania genomów wykazały, że w Chichén Itzá składano w ofierze dzieci i bliźnięta

Oryginalny artykuł: Niños y gemelos eran sacrificados en Chichén Itzá, revela estudio de genomas antiguos 

Dzięki analizie genetycznej odkryto, że w Chichén Itzá praktykowano rytualne składanie ofiar z dzieci, skupiając się wyłącznie na chłopcach. Badania przeprowadził interdyscyplinarny zespół pod przewodnictwem Rodrigo Barquera Lozano z Instytutu Maxa Plancka w Lipsku (Niemcy) i brało w nich udział czterech specjalistów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH). Wyniki prac opublikowane w czasopiśmie naukowym Nature dowodzą bliskich powiązań rodzinnych dzieci złożonych w ofierze, w tym bliźniąt. W badaniach wykorzystano kolekcję kości znajdującą się pod ochroną Centrum INAH Jukatan.  

Kolekcja kości w Centrum INAH Jukatan (źródło fot. INAH)

Ślady pszczelarstwa Majów znalezione w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: Hallan vestigios de antigua apicultura maya en Quintana Roo 

Podczas prac na odcinku 6. (Tulum-Chetumal) trasy pociągu przez ziemie Majów archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na trzy zatyczki dawnych uli Majów. Pszczelarstwo było częścią życia codziennego Majów na Półwyspie Jukatan już od czasów prekolumbijskich, co potwierdzają sceny przedstawione w kodeksach Majów i zapiski hiszpańskich kronikarzy. Majowie wykonywali ule z wydrążonych pni, które były zamykane na końcach zatyczkami, z małym otworem w części centralnej i nazywali je jobόn. Czasami zdarzały się też ule z ceramiki, gdyż jeden z nich został znaleziony przez polskich archeologów z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Nakum, mieście Majów na terenie Gwatemali. 

Jedna z zatyczek ula znaleziona przez archeologów (fot. INAH)

Digitalizacja zabytków w Uxmal

Oryginalny artykuł: Con el Promeza, el INAH emprende estudios de digitalización inéditos en la Zona Arqueológica de Uxmal, en Yucatán

W 2023 r. eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zgłosili realizację projektu, który ma na celu wykorzystanie nowych technologii do zbadania drogi sacbé o długości 18 km, łączącej miasta Majów Uxmal i Kabah w latach 700-950. Prace już trwają, a ich zakres został znacznie poszerzony i obejmuje również rejestr wszystkich zabytków znajdujących się w centralnej części Uxmal, co pozwoli na poznanie ich stanu zachowania. 

Wizualizacja Uxmal (źródło ilustracji: INAH)

Na terenie Tulum natrafiono na jaskinię ze szczątkami zmarłych

Oryginalny artykuł: Localizan cueva con depósitos mortuorios al interior del recinto amurallado de Tulum, en Quintana Roo

Na terenie otoczonego murem miasta Majów Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na wejście do jaskini, które było zamknięte dużym kamieniem. Odkrycia dokonano podczas prac nad utworzeniem nowej ścieżki pomiędzy Budowlami 21 (Świątynią Kolumn) i 25 (Świątynią Halach Uinic). Jak podaje kierujący projektem José Antonio Reyes Solís, w górnej części przedniej ściany jaskini znaleziono muszlę morską przyklejoną do podłoża skalnego jako część dekoracji wykonanej przez dawnych Majów. 

Wnętrze jaskini (fot. Jeronimo Aviles Olguin, INAH)

Znaleziska na ziemiach Majów

Oryginalne artykuły: En Ek’ Balam, Yucatán, descubren antiguo chultún reutilizado como cámara funeraria, El INAH indaga en una gruta descubierta en el Tramo 5 sur del Tren Maya

W pewnym momencie historii dawny zbiornik na wodę (tak zwany chultún), znajdujący się na południowym krańcu Podwyższonego Placu Wschodniego na Akropolu w Ek' Balam, mieście Majów na Jukatanie, został ponownie wykorzystany jako przestrzeń grobowa, w której złożono szczątki dwóch osób. Zbiornik jest ograniczony niskim kamiennym murem i posiada małe schody z dwoma stopniami. Chultún ma kształt dzwonu o głębokości 2,98 metra, a jego średnica w dolnej części wynosi 2,10 metra. Samo wejście ma natomiast średnicę 54 cm.

Szczątki kostne złożone na dnie chultuna w Ek' Balam (fot. INAH)

Grupa El Palomar w Uxmal udostępniona zwiedzającym

Oryginalny artykuł: Aumenta en 20% el recorrido por la Zona Arqueológica de Uxmal, en Yucatán, con la apertura del Grupo El Palomar

17 listopada Grupa El Palomar („Gołębnik”) w Uxmal, mieście Majów na Jukatanie, została otwarta dla zwiedzających. Specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) i okoliczni mieszkańcy, których pracami kierował archeolog José Huchim Herrera przeprowadzili badania i odrestaurowali Patio Hundido („Zagłębiony Dziedziniec”) oraz Grupo Tardío („Grupę Późną”) tego kompleksu, który jest fundamentalny dla zrozumienia rozwoju Uxmal, miasta liczącego niegdyś prawie 25 000 mieszkańców.

Grupa El Palomar (fot. INAH)

W Chichén Itzá odkryto znacznik boiska do gry w piłkę

Oryginalny artykuł: Con su texto jeroglífico maya completo, descubren en Chichén Itzá un marcador de Juego de Pelota

Na terenie Chichén Itzá, miasta Majów na Jukatanie, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli okrągły kamienny znacznik boiska do gry w piłkę. Przedstawia on dwie postacie w strojach graczy otoczone inskrypcją glificzną, która zachowała się w stanie kompletnym. Znacznik ma średnicę 32,5 cm, grubość 9,5 cm i waży 40 kg. Natrafiono na niego podczas prac prowadzonych w ramach programu Promeza, związanego z budową trasy pociągu przez ziemie Majów.

Znacznik boiska do gry w piłkę odkryty w Chichen Itza (fot. INAH)

Nowe znaleziska w Ek' Balam, mieście Majów na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Especialistas del INAH avanzan en el análisis de los recientes hallazgos en la Zona Arqueológica de Ek’ Balam

Na Akropolu w Ek' Balam archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli dziewięć pomieszczeń zamieszkiwanych przez tamtejszą elitę, w których zachowały się fasady z modelowanymi w stiuku dekoracjami. Wyróżniają się wśród nich postacie władców z pojmanymi przez nich jeńcami. 

Fragment modelowanej w stiuku postaci władcy i jeńca (fot. Centrum INAH Jukatan)

INAH zapowiada otwarcie dla zwiedzających Grupy Serii Początkowej w Chichén Itzá

Oryginalny artykuł: Serie Inicial, un grupo residencial clave para comprender la evolución de Chichén Itzá

Jeszcze w latach 90. ubiegłego wieku w Chichén Itzá archeolodzy musieli przedzierać się przez zarośla aby dotrzeć do kompleksu budowli zwanego Grupą Serii Początkowej (nazwa pochodzi od inskrypcji z zachowaną datą zapisaną jako „Seria Początkowa” zwana też „Długą Rachubą”, podającą ile dni upłynęło od daty bazowej w kalendarzu Majów, czyli od roku 3114 p.n.e. i będącą jedyną znalezioną w Chichén Itzá), położonego w południowej części miasta, na terenie Chichén Viejo (Stare Chichén). Po 30 latach badań i prac wykopaliskowych Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) nareszcie zamierza w drugiej połowie bieżącego roku otworzyć ten kompleks dla zwiedzających.

Rampa prowadząca do Grupy Serii Początkowej (fot. Jose Osorio Leon, INAH)

W Oxkintok archeolodzy INAH znaleźli kamienną rzeźbę

Oryginalny artykuł: Encuentran escultura de piedra caliza en la Zona Arqueológica de Oxkintok, Yucatán

Na terenie Oxkintok, dawnego miasta Majów położonego na Jukatanie, przy granicy ze stanem Campeche, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli naturalnej wielkości wapienną rzeźbę. Ma ona 1,68 metra wysokości i przedstawia postać nagiego mężczyzny. Rzeźba została pozbawiona głowy, części rąk i nóg.

Rzeźba odkryta w Oxkintok (fot. Alejandra Vargas)

W Uxmal odkryto rzeźbioną stelę Majów

Oryginalny artykuł: El INAH descubre una estela maya dual en la Zona Arqueológica de Uxmal, Yucatán

Na terenie Uxmal, miasta Majów na Jukatanie (Meksyk), archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli rzeźbioną z obu stron kamienną stelę. Na podkreślenie zasługuje fakt, że zabytek znajdował się in situ, w tak zwanym Patio Hundido („Zagłębionym Dziedzińcu”), gdzie w czasach prekolumbijskich umieścili go dawni Majowie. Jak podaje kierujący pracami José Huchim Herrera, zwrócona w kierunku północnym strona steli przedstawia bóstwo żeńskie z dużymi oczami i z odsłoniętymi piersiami. Bogini ma pektorał z trzema sznurami pereł, bransolety również ozdobione perłami oraz sięgającą stóp siatkową spódnicę. W lewej dłoni trzyma kwezala.

  

Obie strony nowo odkrytej steli (fot. INAH)