Podczas prac na linii kolejowej odkryto ołtarz Majów

Oryginalny artykuł: Preservan posible altar maya descubierto en salvamento arqueológico del Tren Maya de carga 

Budowla Majów, która mogła sprawować funkcje religijne została odkryta podczas prac prowadzonych w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Obwodnicy Kolejowej na Jukatanie. Obiekt ten stanowił część jednostki zamieszkiwanej ponad 1500 lat temu przez grupę Majów i stanowi obecnie przedmiot badań i prac konserwatorskich. Kompleks mieszkaniowy został zbadany w ramach wsparcia, jakiego Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), organ Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, udziela przy budowie linii kolejowej Tren Maya, który będzie kursował między miastami Poxilá i Paraíso, na południe od Progreso. 

Pozostałości dawnego ołtarza Majów (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga) 

Susana Echeverría Castillo, koordynatorka prac archeologicznych na froncie 1, rozciągającym się od Texán de Palomeque do połączenia z frontem 2 w rejonie Sierra Papacal informuje, że projekt umożliwił odkrycie osad, które rozwinęły się w północno-zachodniej części Jukatanu, w korytarzu o długości około 50 kilometrów na zachód od miasta Mérida. Wzdłuż tego szlaku znajduje się udokumentowana osada na północ od miejscowości Yaxché de Peón, w gminie Ucú, gdzie zespół archeologów i 150 robotników dokonał rozpoznania zespołu budynków mieszkalnych otaczających patia.

Widok stanowiska odkrytego przez archeologów (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga) 

Wykorzystując nisko położone tereny, dawni Majowie budowali domy z grubo ciosanego wapienia, po którym pozostały jedynie ślady ścian, fundamenty, punkty dostępu i otwory, świadczące o ich obecności. Wstępne ustalenia, oparte na odkryciu ofiary składającej się z naczynia i sznurka paciorków z muszli i zielonego kamienia, odnalezionych w jednej z budowli domowych, wskazują, że miejsce to musiało być zamieszkane w Okresie Klasycznym (lata 400–750).

Pozostałości jednej z dawnych budowli (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga)  

Archeolog José Luis Díaz Cruz zbadał czworokątną konstrukcję (6 metrów długości i 6 metrów szerokości), której układ architektoniczny różnił się od wspomnianych wcześniej przestrzeni mieszkalnych. Składa się ona z trzech nałożonych na siebie poziomów z ławką od strony południowej, z której rozciąga się widok na cały kompleks. Układ ścian na drugim poziomie wskazuje, że kiedyś znajdowało się tam małe pomieszczenie na górze, zbudowane z materiałów nietrwałych. W centrum tej budowli, niemal na samej płycie, odnotowano panucho – mały wapienny krążek używany jako boczna osłona jobón (wydrążonego pnia drzewa, który służył jako ul); natomiast na południe od tego samego obszaru znajdował się układ trzech płaskich kamieni. Chociaż fotogrametria wykazała, że wnęka została wykuta w podłożu skalnym, na głębokości 80 centymetrów, nie znaleziono żadnych materiałów.

Wykopaliska prowadzone na terenie miasta (fot. José Luis Diaz) 

Jednakże, jak wskazuje archeolożka Susana Echeverría Castillo, biorąc pod uwagę kształt, wymiary i położenie w obrębie kompleksu, sugeruje się, że budowla musiała być przeznaczona do pełnienia funkcji związanych z ideologią i wierzeniami grupy, która tam zamieszkiwała, dlatego proponuje się zachowanie go przy drodze dojazdowej poprzez zastosowanie środka technicznego polegającego na pokryciu go geowłókniną. Specjalistka wyjaśnia, że współczesne osady o podobnych cechach odnotowano na terenie Parku Naukowo-Technologicznego Jukatanu, przy drodze Sierra Papacal, gdzie tego typu konstrukcje, okrągłe i małe, na czworokątnych podstawach, zostały zidentyfikowane jako prawdopodobne ołtarze. Archeolodzy zamierzają przeanalizować, czy istnieje związek tego ośrodka z Chunchucmil, gdzie pozyskiwano sól i ryby, z mniejszymi osadami, które zajmowały północną równinę, a tym samym z wiodącymi stanowiskami, takimi jak Oxkintok. Sprawdzą, czy tamtejsi mieszkańcy starali się pozyskać zasoby z morza, aby w zamian zbliżyć się do miejsc w głębi lądu, za produkty z milpy, ponieważ znajdują się one na obszarach o żyznej ziemi.

Pozostałości dawnego ołtarza (fot. Susana Echeverría Castillo)

W eksplorację jednostki krajowej zaangażowani byli archeolodzy Luis Hernández, Daniel Torres, Abraham Alarcón, Nataly Pucheta, Emmanuel Dimas, Carmen Cuevas, Darwin Velázquez, Eréndira Campos, Alexei Hernández, Ilse Aguirre, Andrea Avendaño, Luis Zúñiga, Eduardo Pech, Jorge Carrillo, Gabriela Adame, Armida Bolaños, a także specjaliści Iván Sosa, Elizabeth Gutiérrez, Gustavo Aguas, Manuel Sumuano i Eliud Reyes.