Wyjątkowe narzędzie z jadeitu odkryte w Belize

Oryginalny artykuł: High-quality jadeite tool discovered in underwater ancient salt works in Belize

Heather McKillop (z Louisiana State University) i jej współpracownicy opublikowali w czasopiśmie Antiquity artykuł na temat wykonanego z jadeitu narzędzia z zachowanym drewnianym uchwytem. Odkrycia dokonano w Ek Way Nal, położonym w południowym Belize, w miejscu, gdzie Majowie pozyskiwali sól, która jako uzupełnienie diety i  środek do konserwacji ryb i mięsa, stanowiła ważny produkt wymiany handlowej.

Wykonane z jadeitu narzędzie odkryte w Ek Way Nal (fot. Heather McKillop)

Turkus i jadeit - kamienie ognia i wody

Oryginalny artykuł: Museo del Templo Mayor presenta "Piedras de fuego y agua. Turquesas y jades entre los nahuas"

W Muzeum Templo Mayor w Mieście Meksyk zorganizowano wystawę poświęconą turkusowi i jadeitowi, które były uważane przez ludność Nahua z Centralnego Meksyku za kamienie ognia i wody. Na wystawie zaprezentowano 137 artefaktów (m.in. paciorki, ozdoby uszu i nosa, mozaiki, pektorały, noże i sceptry), z których niemal 100 pochodzi z depozytów ofiarnych w ceremonialnym centrum dawnego Tenochtitlan, a pozostałe – z ośrodków Huasteków, Misteków, Tarasków i kultury Chalchihuites. Jak podkreśla kurator wystawy, dr Emiliano Melgar Tisoc, chociaż do tej pory uważano, że ludy Nahua określały słowem chalchihuitl wszystkie kamienie o niebieskim i zielonym kolorze, to jednak nowe interpretacje dowodzą, że społeczności Mezoameryki wyraźnie je odróżniały. O ile turkus był związany z bóstwami ognia, o tyle jadeit – z bóstwami deszczu i żyzności.

Sceptr Xiuhcoatl, wykonany z krzemienia, pirytu i mozaiki turkusowej (fot. Héctor Montaño, INAH)

Zgodnie z kosmowizją ludów Nahua, turkus i jadeit wzajemnie się uzupełniają, symbolizują przeciwstawne bieguny i oba wykorzystywano do wyrobu ozdób i różnych artefaktów o przeznaczeniu religijnym i ceremonialnym. Te cenne kamienie docierały na drodze wymiany towarowej, w formie danin lub jako zdobycze wojenne. Złoża turkusów znajdują się w północno-zachodniej części Meksyku i w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych, a złoża jadeitu – w rejonie rzeki Motagua w Gwatemali. W przypadku wielu kontekstów archeologicznych prawdziwy turkus i prawdziwy jadeit bywają jednak często wymieszane z innymi kamieniami w kolorach niebieskim i zielonym.

Wykonany z jadeitu wizerunek boga deszczu Tlaloka (fot. Héctor Montaño, INAH)

Chiapa de Corzo odgrywała ważną rolę w wymianie handlowej z Olmekami i Majami

Oryginalny artykuł: Ricas ofrendas revelan a Chiapa de Corzo como un sitio de gran intercambio siete siglos antes de Cristo

Chiapa de Corzo (stan Chiapas, Meksyk) była jednym z głównych ośrodków regionalnych kultury zoque, którego rozkwit zaznaczył się wyraźnie począwszy od około 700 r. p.n.e. Jak wskazują nowe badania, Chiapa de Corzo odgrywała ważną rolę w wymianie handlowej z Olmekami i Majami. W 2010 roku, w Budowli 11 na terenie tego stanowiska archeologicznego odkryto wspaniały grobowiec, w którym złożono jednego z władców i prawdopodobnie jego małżonkę. Obie osoby zmarły w wieku około 50 lat, miały zęby inkrustowane masą perłową i pirytem, a ich wyprawa grobowa była wyjątkowo bogata, gdyż obejmowała ozdoby z jadeitu, szczególnie naszyjniki, bransolety i pierścienie, paciorki z bursztynu, zwierciadła z pirytu, naczynia ceramiczne oraz przedmioty z muszli i obsydianu. Obecnie, jak poinformowała archeolog Lynneth Susan Lowe Negrón z Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (UNAM), przeprowadzono dokładne analizy znalezionych w grobowcu artefaktów, skupiając się na ustaleniu pochodzenia materiałów, z których zostały wykonane. Wykorzystano w tym celu metody nieinwazyjne: spektroskopię podczerwieni, spektroskopię Ramana i fluorescencję rentgenowską.

Ozdoby z jadeitu pochodzące z grobowca w Budowli 11 w Chiapa de Corzo
(fot. Hector Montaño, INAH)

Wyjątkowe depozyty ofiarne w Ceibal (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Treasure trove of jade stones used in Mayan rituals discovered in Guatemala

Na terenie majańskiego miasta Ceibal (Gwatemala) natrafiono na wyjątkowe depozyty ofiarne z okresu preklasycznego, datowane na lata 1000-450 p.n.e. Odkrycia dokonał Kazuo Aoyama z Uniwersytetu Ibaraki (Japonia), a wyniki badań opisał w artykule opublikowanym w czasopiśmie Antiquity. Osiemnaście depozytów ofiarnych zostało zakopanych przez Majów na centralnym placu miasta, w pobliżu dawnych budowli o charakterze ceremonialnym, co podkreśla ich rytualne znaczenie. Złożono w nich 72 polerowane siekierki wotywne, wykonane z kamieni o zielonej barwie, w tym z jadeitu i serpentynu. To największe tego typu znalezisko z okresu preklasycznego na ziemiach Majów.

Artefakty znalezione w depozytach ofiarnych w Ceibal (fot. Takeshi Inomata)

Jadeitowa maska z Calakmul powraca do Campeche

Oryginalny artykuł: La mascara de Calakmul regresa a Campeche

Przez ostatnie lata, słynna maska jadeitowa z Calakmul była wystawiana w różnych muzeach nie tylko w samym Meksyku, ale również poza granicami kraju. Teraz wraca do Muzeum Architektury Majów w Baluarte de la Soledad w mieście Campeche. Maskę odkrył William J. Folan, podczas prac wykopaliskowych prowadzonych na początku lat osiemdziesiątych XX wieku w majańskim mieście Calakmul (stan Campeche, Meksyk). Znaleziono ją w Budowli VII, w Grobowcu 1, pochodzącym z lat 660-750 n.e. i należącym do jednego z władców dynastii Kaan.

Jadeitowa maska odkryta w Grobowcu 1 w Budowli VII w Calakmul (fot. INAH)

Badania artefaktów z grobu "Czerwonej Królowej" w Palenque

Oryginalny artykuł: Nuevos estudios indagan en el origen del ajuar de la Reina Roja

W 1994 roku, w Świątyni XIII w Palenque odkryto grób “Czerwonej Królowej”, której przydomek pochodzi od warstwy cynobru pokrywającej jej szczątki. Ustalenie tożsamości kobiety przez lata stanowiło przedmiot badań. Arnoldo González Cruz, kierujący projektem archeologicznym w Palenque jest przekonany, że była to Ix Tz’akbu Ajaw, żona króla K’inich Janahb Pakal. Znaleziona w grobie ceramika datowana jest na lata 660-683 n.e., co pozostaje zgodne z informacją o śmierci Ix Tzk’akbu Ajaw w 672 r. n.e., upamiętnionej w tekście wyrzeźbionym na panelu w Świątyni Inskrypcji. Poza tym, szczególne nakrycie głowy pochowanej kobiety przypomina to, w którym została ona przedstawiona na zabytkach w Palenque. Zgodnie z inskrypcjami, Ix Tz’akbu Ajaw pochodziła z ośrodka sprzymierzonego z Palenque i znanego jako Uxte’k’uh, choć do dnia dzisiejszego nie udało się zidentyfikować tego miejsca na mapie archeologicznej ziem Majów. Być może do ustalenia miejsca pochodzenia „Czerwonej Królowej” przyczynią się najnowsze badania, oparte na technice mikroskopii elektronowej i archeologii eksperymentalnej, którym poddano wyprawę grobową, co pozwoliło odtworzyć proces wykonania poszczególnych artefaktów i porównania go z innymi przedmiotami z ziem Majów.

Maska z malachitu i diadem z jadeitu z grobu "Czerwonej Królowej"
(fot. Héctor Montaño, INAH) 

Kompleksowe badania artefaktów z Palenque

Oryginalny artykuł: La UNAM analizara restos arqueologicos en Palenque mediante espectroscopia Raman

Grupa uczonych z najróżniejszych instytucji meksykańskich takich, jak: Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), Uniwersyteckie Laboratorium Charakterystyki Spektroskopowej (LUCE) oraz Centrum Nauk Stosowanych i Rozwoju Technologii (CCADET) z UNAM (Universidad Nacional Autónoma de México) podjęła badania niektórych artefaktów, odkrytych podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w ramach Projektu Archeologicznego Palenque, Chiapas. Dzięki zastosowaniu najnowszych technologii, zostaną poddane analizie kamienie o zielonej barwie, w większości jadeit, znalezione w różnych kontekstach, zarówno w grobowcach, jak i w depozytach ofiarnych złożonych podczas poświęcania budowli. Badania obejmą artefakty pochodzące ze strefy rezydencjalnej Palenque, ze Świątyni XIII („Czerwonej Królowej”), Świątyni XX, Świątyni Krzyża i Świątyni Czaszki. 

Artefakty znalezione w Świątyni Krzyża w Palenque
(Muzeum "Alberto Ruz Lhuillier" w Palenque)

Nowe fotografie "Zielonego kamienia Olmeków"

Fotogaleria "Zielony kamień Olmeków" została powiększona o 80 nowych zdjęć przedstawiających najróżniejsze artefakty Olmeków, wykonane z jadeitu i innych kamieni w zielonym kolorze: maski, figurki, siekierki wotywne i ozdoby. Zaprezentowane przedmioty znajdują się w kolekcjach Museo de Antropología de Xalapa (Xalapa, stan Veracruz, Meksyk), Museo Anahuacalli (miasto Meksyk) i Museo Regional de Puebla (Puebla, Meksyk).

Rzeźba znana jako “Señor de Las Limas” (900-400 p.n.e.)

(Museo de Antropología de Xalapa (Xalapa, stan Veracruz, Meksyk)

Jadeitowa płytka z Nim Li Punit

Żródło: The Full Story Behind The Biggest Find Since The Jade Head. 7 News Belize News 4.06.2015. Film: Nim Li Punit Find. Seven News @ YouTube 5.06.2015.

Na stanowisku archeologicznym Nim Li Punit w Belize badacze odkryli dwa groby, w których znaleziono 26 naczyń ceramicznych i 8 przedmiotów z jadeitu, w tym dużą jadeitową płytkę z inskrypcją glificzną. Część ze znalezionych przedmiotów nie pochodzi z ziem Majów, ale została importowana z Meksyku, a konkretnie z Teotihuacan, natomiast płytka pochodzi z Caracol i dokumentuję wizytę tamtejszego króla. 

Z jednej strony na płytce znajduje się duży znak ik' oznaczający "wiatr, oddech" (fot. Seven News) 

Z drugiej strony jest dłuższy napis glificzny opisujący wizytę władcy Caracol z okazji końca okresu kalendarzowego dnia 10 Ajaw 8 Yaxk'in (fot. Seven News)

Niezwykły jadeitowy przedmiot z Arroyo Pesquero (stan Veracruz, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Mysterious jade artifact discovered in Mexico

W wodach w rejonie Arroyo Pesquero (stan Veracruz, Meksyk) odkryto tajemniczy przedmiot, wykonany z jadeitu w odcieniach brązowym i białym. Ma wysokość 8,7 cm, a w najszerszym miejscu osiąga zaledwie 2,5 cm. Jak twierdzą archeolodzy (w artykule niedawno opublikowanym w czasopiśmie Ancient Mesoamerica) forma niezwykłego przedmiotu jest trudna do zidentyfikowania. Kierujący projektem Carl Wendt, profesor z California State University (Fullerton), uważa, że jest to abstrakcyjne przedstawienie kolby kukurydzy, która to roślina wraz z fasolą i dynią stanowiły podstawę diety mieszkańców Mezoameryki.

Tajemniczy jadeitowy przedmiot w kształcie kolby kukurydzy znaleziony w Arroyo Pesquero
(fot. Carl Wendt)

Fotogaleria: Zielony kamień Olmeków

Olmekowie zasłynęli nie tylko z wielkich kamiennych rzeźb, ale również ze wspaniałych drobnych przedmiotów, wykonywanych z kamieni w kolorze zielonym. Szczególnie cenili jadeit, który w zależności od domieszek może przyjmować odcienie od niemal białego, poprzez szary, niebiesko-turkusowy, niebiesko-zielony po szmaragdową zieleń. Artyści wykorzystywali jednak również inne skały i wprowadzone przez uczonych określenie „zielony kamień” („greenstone” w języku angielskim i „piedra verde” w języku hiszpańskim) obejmuje również: serpentyn, chloryt, piroksen, plagiogranit, zoizyt, kordieryt, chromit, chryzopraz czy albit. Olmekowie byli prawdziwymi ekspertami w obróbce jadeitu, choć wymagało to wielu godzin pracy, poświęconych piłowaniu, wierceniu otworów, ścieraniu i polerowaniu. Poza tym na niektórych przedmiotach ryto wizerunki postaci lub wzory, które dla podkreślenia detali pokrywano hematytem lub cynobrem. W depozytach ofiarnych i grobowcach najczęściej znajdowano polerowane siekierki wotywne, które zdaniem archeologów wyrabiano już około 1500 roku p.n.e. Karl Taube, w swym artykule poświęconym jadeitowi i kosmowizji Olmeków pisze, że jadeitowe siekierki były związane z żyznością, a ich kształt i kolor przypominały wyglądem kolby kukurydzy. Siekierki ozdabiano niekiedy wizerunkiem boga kukurydzy, który przez Olmeków był przedstawiany z charakterystycznym pęknięciem na czubku głowy lub otoczony czterema kolbami kukurydzy, symbolizując jednocześnie axis mundi, centrum kosmogramu, będącego metaforą świata stworzonego na podobieństwo poletka kukurydzianego. Z zielonych kamieni wyrabiano także: okrągłe i podłużne paciorki, ozdoby uszu, naszyjniki, bransolety, zawieszki, plakietki, pektorały, perforatory, maski, figurki przedstawiające ludzi i zwierzęta bądź istoty o cechach jaguara. Zachowało się też wiele dość tajemniczych przedmiotów, na przykład tak zwane „łyżki”, z zagłębieniem i otworkami do zawieszenia, służące zdaniem niektórych uczonych do przyjmowania środków halucynogennych.

kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

Museo Regional de Antropología “Carlos Pellicer Cámara” (Villahermosa, Meksyk)

                        

Nowe fotografie majańskich artefaktów z jadeitu

Fotogaleria "Jadeit Majów"  została powiększona o około 100 nowych zdjęć. Jest kilka jadeitowych masek, a przede wszystkim dużo najróżniejszych drobnych przedmiotów (m.in. zawieszki, plakietki, paciorki, naszyjniki), znalezionych w grobowcach i depozytach ofiarnych na terenie stanowisk archeologicznych Majów w Meksyku.

  

Jadeitowe ozdoby Majów

(El Gran Museo del Mundo Maya de Mérida (Mérida, Meksyk)

Nowinki z Meksyku i Gwatemali

Z okazji 50-lecia Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk, badacze INAH podjęli prace konserwatorskie ogromnego, prekolumbijskiego monolitu znanego jako Tlalok z Coatlinchán, który ustawiony jest przed wejściem do Muzeum. Rzeźba waży 165 ton, ma wysokość siedmiu metrów i zajmuje piąte miejsce na światowej liście największych monolitów. Pracami kieruje Sergio González García. Posąg Tlaloka, pomimo iż stoi pod gołym niebem od półwiecza i jest narażony na bezpośrednie działanie czynników atmosferycznych, zachowany jest w dobrym stanie. Niewielkie uszkodzenia, rysy i plamy zostały spowodowane zanieczyszczeniami powietrza, gdyż ulica Paseo de la Reforma, przy której wznosi się posąg, stanowi jedną z największych arterii komunikacyjnych miasta Meksyk. Rzeźba została znaleziona w miejscowości Coatlinchán (stan Meksyk), w tamtejszych kamieniołomach, prawdopodobnie wykorzystywanych w czasach prekolumbijskich przez Teotihuacan. Przypuszczalnie rzeźba nigdy nie została ukończona. Monolit został przewieziony do Narodowego Muzeum Antropologii 16 kwietnia 1964 roku. Dzień tej okazał się wyjątkowy dla mieszkańców stolicy Meksyku, gdyż pomimo pory suchej, podczas transportu posągu boga deszczu, z nieba nagle spłynęły strumienie wody. Ogromna ulewa ustała dopiero wówczas, gdy kamienny wizerunek Tlaloka stanął dumnie przed Narodowym Muzeum Antropologii.

Posąg Tlaloka (fot. Laboratorio de Conservación del MNA)

Karły w świecie Majów

W sztuce Majów z późnego okresu klasycznego (600 – 900 n.e.) często pojawiają się wizerunki karłów, zarówno na zabytkach kamiennych, jak i na rzeźbionych plakietkach jadeitowych czy też w scenach wymalowanych na naczyniach ceramicznych. Nic zatem dziwnego, że uczeni – przede wszystkim Virginia E. Miller i Christian Prager – postanowili zwrócić na nie uwagę i poświęcili im sporo miejsca w swych publikacjach.

Jadeitowa plakietka z Nebaj (Gwatemala) przedstawiająca władcę (po prawej) i karła (po lewej)
 (Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Chociaż postacie karłów różnią się niekiedy, to zdecydowana większość wykazuje cechy typowe dla achondroplazji, a mianowicie: niewielki wzrost, nieproporcjonalnie krótkie kończyny, zapadniętą nasadę nosa i wydatne czoło. Virginia Miller uznała zatem, że skoro Majowie zdołali tak dokładnie ukazać w sztuce te cechy fizyczne, to karły musiały rzeczywiście stanowić część populacji i odgrywać szczególną rolę w świecie Majów.

  

Figurki Majów z wizerunkami karłów

(pierwsza i trzecia - Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk;

druga - El Gran Museo del Mundo Maya w Meridzie, stan Jukatan, Meksyk)

Nowe badania olmeckich figurek z La Venta

 Oryginalny artykuł:  La expansion territorial olmeca llego hasta Guatemala

Dokładne badania olmeckich figurek pochodzących z Depozytu Ofiarnego 4 w La Venta (stan Tabasco, Meksyk) świadczą, że cywilizacja Olmeków, która kwitła na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, utrzymywała kontakty handlowe z ludnością zamieszkującą rejony obecnego stanu Guerrero i Oaxaca oraz odległe ziemie Gwatemali, a jej zasięg terytorialny był znacznie większy niż do tej pory sądzono. Depozyt ofiarny, pochodzący sprzed trzech tysięcy lat, został odkryty w 1955 roku w Północnej Platformie na terenie stanowiska archeologicznego La Venta, podczas prac wykopaliskowych, w których brali udział Eduardo Contreras z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii w Meksyku oraz Philip Drucker i Robert Helzer, prowadzący badania pod patronatem Smithsonian Institution, National Geographic Society i Uniwersytetu Berkeley w Kalifornii. W depozycie znajdowało się 16 figurek wyrzeźbionych z kamieni w różnych odcieniach zieleni.

Figurki z depozytu ofiarnego w La Venta (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Skały, minerały i metale prekolumbijskiego Meksyku

Mieszkańcy prekolumbijskiego Meksyku potrafili wykorzystać bogactwo skał i minerałów. Doświadczenie, zebrane podczas setek lat wytrwałej obserwacji cech tych minerałów, pozwoliło na rozwój metod ich otrzymywania i wykorzystania zgodnie z osiągnięciami technologicznymi i zapotrzebowaniem ludności. 

Do najważniejszych skał znanych na ziemiach dawnego Meksyku można zaliczyć:

1) bazalt i andezyt (wykorzystywany w rzeźbiarstwie oraz na elementy architektoniczne, do wyrobu przyrządów służących polerowaniu, a także moździerzy, naczyń, tłuczków i kruszarek); 

2) riolit (wykorzystywany w rzeźbiarstwie oraz na elementy wykończeniowe w architekturze); 

3) wapień (na wykończenia budowli, wypełnienia i podpory oraz w rzeźbiarstwie); 

4) łupki, serpentyn, kwarcyt (w rzeźbiarstwie oraz w produkcji broni i narzędzi); 

5) granit i dioryt (na groty strzał i włóczni, rylce, toporki, noże, cieślice, moździerze, iglice); 

6) krzemień (na groty strzał i włóczni, rylce, skrobaczki, igły i noże); 

7) obsydian (na elementy zdobnicze, noże, groty strzał i włóczni, ozdoby i zwierciadła); 

8) magnetyt (na korale i kolczyki); 

9) syderyt (do wyrobu zwierciadeł).

Olmecka rzeźba z bazaltu
(Park-Muzeum La Venta, Villahermosa, Meksyk)

Olmecka łyżka z jadeitu w Ka'Kabish

Oryginalny artykuł: Trent University Archaeologists Find Ancient Jade Spoon in Belize. Trent University 24.01.2013.
Zdjęcia "olmeckich łyżek" na stronie Latin American Studies.
Zdjęcia stanowiska na stronie Projektu Archeologicznego Ka'Kabish

W trakcie wykopalisk w starożytnym majańskim mieście Ka’Kabish w Belize archeolodzy z Uniwersytetu Trent odkryli rzadki jadeitowy artefakt: 6-cm przedmiot z jadeitu - tzw. "olmecka łyżka" - został  w czerwcu 2012  odkryty razem z 16 innymi artefaktami z jadeitu w grobowcu sprzed 2700 lat pod głównym placem Ka’Kabish. 

Podobne przedmioty były już znajdowane w Mezoameryce, ale ten jest cenny, ponieważ został znaleziony na swoim oryginalnym stanowisku archeologicznym. "Mamy przykłady takich przedmiotów w muzeach, ale pochodzą one głównie z prywatnych kolekcji, co oznacza, że brakuje im kontekstu archeologicznego, koniecznego do zrozumienia, jak i kiedy były używane" - mówi Dr Helen Haines, adiunkt na wydziale antropologii Uniwersytetu Trent i dyrektor projektu badawczego Ka’Kabish. "Te przedmioty są niezwykle rzadkie; jest to jeden z zaledwie dwóch artefaktów tego typu, które zostały znalezione w stanie nienaruszonym."

Jadeitowa "olmecka łyżka" z Guerrero w Meksyku, Snite Museum of Art (fot. Wikimedia Commons)

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część II

Czytaj też: Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Mistrzowskim dziełem K'inich Janahb Pakal I jest słynna Świątynia Inskrypcji, wznosząca się na wysokość około 22 metrów i będąca najwyższą budowlą w Palenque. Fasada świątyni skierowana jest na północ, którą to stronę świata Majowie wiązali z krainą zmarłych. Dziewięć platform symbolizuje dziewięć poziomów świata podziemnego. 

Świątynia Inskrypcji

Meksykański archeolog Alberto Ruz Lhuillier, prowadzący w latach pięćdziesiątych XX wieku prace na terenie Palenque, zwrócił uwagę na kamienne pokrywy znajdujące się w płycie podłogowej sanktuarium na szczycie Świątyni Inskrypcji. Okazało się, że pod płytą znajdowały się schody wiodące w głąb piramidy. Oczyszczanie schodów z gruzu zajęło archeologom aż trzy lata, ale zostało uwieńczone sukcesem. 

Schody prowadzące do grobowca w Świątyni Inskrypcji

Handel na ziemiach Majów

Ogromne zróżnicowanie ziem Majów pod względem geograficznym sprzyjało rozwojowi handlu, stanowiącego integralną część gospodarki i uzależniało od siebie poszczególne rejony. Już od późnego okresu preklasycznego szlaki handlowe wiodły głównie drogą rzeczną lub morską. Najlepszą sieć rzeczną miała strefa centralna, gdzie rzeki Pasión i Chixoy wpadają do wielkiej rzeki Usumacinta, tworząc najdłuższą trasę komunikacyjną w zachodniej części świata Majów. Umożliwiała ona bezpośredni kontakt pomiędzy wyżynnymi terenami Gwatemali a rejonami Petén oraz wybrzeżem Zatoki Meksykańskiej. Z kolei na wschodzie rzeka Motagua (w pobliżu obecnej granicy pomiędzy Gwatemalą i Hondurasem) i jej dopływy stanowiły najważniejszy szlak handlowy prowadzący do Morza Karaibskiego, podczas gdy rzeki Belize i New River wiodły w głąb lądu.



Wody Morza Karaibskiego stanowily jeden z ważnych szlaków handlowych Majów