Co szczątki zwierząt mówią o zmianach w diecie mieszkańców Ceibal (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Buried with snails

Ceibal (Petexbatun, Gwatemala), jedno z najstarszych miast Majów, było zamieszkiwane przez ponad 2000 lat, od około 1000 r. p.n.e. Chociaż ośrodek został opuszczony w 950 r., to grupy ludności powróciły tam w latach 1000-1200. Prowadzone na terenie Ceibal i w jego okolicy prace archeologiczne objęły znaczny obszar związany z różnymi okresami rozwoju miasta. Obecnie Ashley Sharpe (z Smithsonian Tropical Research Institute, Panama) oraz współpracujący z nią uczeni z USA i Gwatemali opublikowali wyniki analiz ponad 35 000 szczątków kostnych zwierząt i fragmentów muszli znalezionych podczas wykopalisk. Otrzymane rezultaty pozwalają zaobserwować, jak wykorzystywano w Ceibal zwierzęta i jak wraz z upływem lat zmieniała się dieta tamtejszych mieszkańców.

Stanowisko archeologiczne Ceibal (Petexbatun, Gwatemala)

Wyjątkowe depozyty ofiarne w Ceibal (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Treasure trove of jade stones used in Mayan rituals discovered in Guatemala

Na terenie majańskiego miasta Ceibal (Gwatemala) natrafiono na wyjątkowe depozyty ofiarne z okresu preklasycznego, datowane na lata 1000-450 p.n.e. Odkrycia dokonał Kazuo Aoyama z Uniwersytetu Ibaraki (Japonia), a wyniki badań opisał w artykule opublikowanym w czasopiśmie Antiquity. Osiemnaście depozytów ofiarnych zostało zakopanych przez Majów na centralnym placu miasta, w pobliżu dawnych budowli o charakterze ceremonialnym, co podkreśla ich rytualne znaczenie. Złożono w nich 72 polerowane siekierki wotywne, wykonane z kamieni o zielonej barwie, w tym z jadeitu i serpentynu. To największe tego typu znalezisko z okresu preklasycznego na ziemiach Majów.

Artefakty znalezione w depozytach ofiarnych w Ceibal (fot. Takeshi Inomata)

Prace w Ceibal (Gwatemala) rzucają nowe światło na problem upadku cywilizacji Majów

Oryginalny artykuł: Archaeologists uncover new clues to Maya collapse

Archeolodzy od dawna zastanawiali się nad przyczynami upadku cywilizacji Majów w IX w. n.e., kiedy to znaczna liczba miast została opuszczona. Nowe badania wykazują, że Majowie przeżyli podobne załamanie już znacznie wcześniej, w II w. n.e. Archeolog Takeshi Inomata z University of Arizona i jego współpracownicy od ponad dziesięciu lat prowadzą prace wykopaliskowe na terenie majańskiego miasta Ceibal w Gwatemali. Dzięki bardzo precyzyjnemu datowaniu radiowęglowemu zdołali zebrać 154 daty, na podstawie których można było przygotować wyjątkowo dokładną chronologię, jakiej nigdy wcześniej nie udało się opracować dla żadnego innego miasta Majów.

Prace na terenie Ceibal (fot. Takeshi Inomata)

Odkrycia w Ceibal (Gwatemala) rzucają nowe światło na formowanie się społeczeństwa Majów

Oryginalny artykuł: Archaeologists discover maya melting pot

Prace wykopaliskowe, prowadzone na terenie majańskiego miasta Ceibal (Gwatemala) dostarczają nowych dowodów, wskazujących na koegzystencję wędrownych i osiadłych grup ludności. Badaniami kierowali Takeshi Inomata i Daniela Triadan, antropolodzy z University of Arizona, a uzyskane rezultaty zostały opublikowane w tym tygodniu w Proceedings of the National Academy of Sciences.

Pozostałości budowli rezydencjalnej w Ceibal, wzniesionej około 750 r. p.n.e. (fot. Takeshi Inomata)

Takeshi Inomata wyjaśnia, że pomimo informacji o koegzystencji osiadłych i wędrownych grup ludności w różnych częściach świata, zazwyczaj sądzono, iż istniały one niezależnie od siebie, nawet w sytuacji, gdy ludzie ci przebywali przez jakiś czas na stosunkowo bliskich obszarach. Nowe badania na terenie Ceibal poddają w wątpliwość owo powszechne założenie i po raz pierwszy ukazują, że tamtejsze centrum ceremonialne zostało wzniesione wspólnie przez ludność prowadzącą wędrowny i osiadły tryb życia. Jednocześnie do tej pory przyjmowano, że najpierw pojawia się rozwinięte społeczeństwo, które już głęboko zapuściło korzenie, a dopiero potem budowle publiczne. Zdaniem Inomaty w wielu przypadkach dzieje się jednak inaczej.

Okrągła budowla w Ceibal, wzniesiona około 500 r. p.n.e. (fot. Takeshi Inomata)

Miasta Majów: Ceibal (Gwatemala)

Ruiny Ceibal leżą nad Río de la Pasión, które to tereny stanowią od 1985 roku Park Archeologiczny. Najdawniejsze informacje o tym majańskim mieście pochodzą już z 1892 roku, kiedy to odkrył je Federico Arthés i nazwał Saxtanquiqui. Nieco później, w latach 1895 i 1905 dotarł tam badacz Teobert Maler, który przygotował raport, wykonał fotografie i zmienił nazwę miasta na Ceibal – Miejsce ceib – w związku z wielką ilością napotkanych tam owych gatunków drzew. Po Malerze przyjeżdżało do Ceibal wielu uczonych, między innymi Sylvanus Morley i Herbert Spinden, zainteresowanych zachowanymi inskrypcjami, a systematyczne prace badawcze prowadziło w latach 1963-1969 Muzeum Peabody Uniwersytetu Harvarda. W 1964 roku Ian Graham wykonał fotografie i rysunki stel. W 2009 roku natomiast podjęto wykopaliska w ramach Projektu Archeologicznego Ceibal Petexbatún

Park Archeologiczny Ceibal

Miasto rozpościera się na trzech wzgórzach, a poszczególne grupy budowli połączone są drogami sacbé. Wykopaliska archeologiczne pozwoliły ustalić, że Ceibal mogło być zamieszkane nawet już kilkaset lat przed naszą erą. Niektóre budowle i grobowce, w których znaleziono ceramikę oraz wyroby z jadeitu, muszli i obsydianu, pochodzą z lat 300-200 p.n.e. Na początku okresu klasycznego zmalała jednak liczba ludności i miasto pozostawało niemal opuszczone aż do polowy VII wieku n.e. Być może sytuacja taka została spowodowana wojnami. Ceibal, podobnie jak Aguateca, leżało nad brzegiem Río de la Pasión, łączącej się w swym biegu z Usumacintą, najpotężniejszą rzeką na ziemiach Majów, a co za tym idzie najważniejszą trasą handlową i komunikacyjną. Walka pomiędzy miastami o hegemonię była więc w pełni uzasadniona.

Pozostałości jednej z budowli mieszkalnych w Ceibal

Kompleks w Seibal: czy religia była katalizatorem rozwoju cywilizacji Majów?

Oryginalny artykuł: Bruce Bower Maya civilization's roots may lie in ritual. Science News. 25.04.2013.

W Science z 25 kwietnia ukazał się raport z wykopalisk w Seibal (Ceibal) - wczesnomajańskiego stanowiska w Gwatemali, gdzie znaleziono najstarsze budowle ceremonialne w tym regionie. Liczący 3 tysiące lat kompleks obejmuje pozostałości dwóch platform - kwadratowej i podłużnej, oddzielonych od siebie placem i położonych na linii wschód-zachód, co - zdaniem archeologa Takeshi Inomata z University of Arizona wTucson i jego współpracowników - jest niezwykle istotne.

Kwadratowa platforma była przebudowywana i około 2700 lat temu stanowiła już piramidę o wysokości 6-8 metrów. W tym samym czasie przebudowana została także platforma podłużna. Taki układ architektoniczny - obejmujący piramidę i platformę na linii wschód-zachód - w wielu późniejszych majańskich miastach stanowił główny element kompleksu rytualnego. Zdaniem badaczy budowle ceremonialne w Seibal i innych pobliskich ośrodkach zapoczątkowały zmiany kulturowe, które doprowadziły do rozwoju złożonego społeczeństwa, mogącego poszczycić się pismem, skomplikowanym kalendarzem i ogromnymi świątyniami.

Datowanie radiowęglowe Seibal podważa poprzednie teorie, że cywilizacja Majów powstała albo sama z siebie, albo na skutek bezpośrednich wpływów południowomeksykańskiej cywilizacji Olmeków, datowanej na około 3500-2400 lat temu. Niektórzy archeolodzy utrzymują, że olmeckie stanowisko na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej o nazwie La Venta miało decydujący wpływ na kształtowanie starożytnej kultury Majów.

Natomiast zespół Inomaty stwierdził, że budowle ceremonialne w Seibal zostały wzniesione koło 200 lat wcześniej niż porównywalne obiekty w La Venta. Ponadto podobnie skonfigurowane budynki rytualne już niecałe 3000 lat temu pojawiają się na stanowiskach w promieniu 400 km od Seibal.

Zdaniem Inomaty wymiana kulturowa na dużym obszarze stanowiła klucz do rozwoju cywilizacji Majów. W Seibal i na pobliskich stanowiskach znaleziono jadeit, obsydian i inne cenne kamienie, używane do produkcji przedmiotów ofiarnych składanych bogom, a następnie grzebane na placach ceremonialnych. Inomata sugeruje także, że handlarze cennymi kamieniami z różnych ośrodków obserwowali, a nawet uczestniczyli w rytuałach innych grup. 

Jego zdanie podziela Francisco Estrada-Belli, archeolog z Tulane University w Nowym Orleanie, który uważa, że wymiana kulturalna między Olmekami a Majami rozpoczęła się ponad 3000 lat temu. Estrada-Belli kieruje wykopaliskami w Cival, majańskim stanowisku w pobliżu Seibal, gdzie około 2800 lat temu wokół centralnego placu także wzniesiona została piramida i platforma.

Okrycia Inomaty w Seibal przeczą popularnemu poglądowi, że rytuały i przestrzenie publiczne pojawiły się dopiero po tym, jak wczesne cywilizacje rozwinęły systemy gospodarcze i podziały klasowe. Estrada-Belli uważa, że religia i rytuały publiczne mogły być kluczowym czynnikiem w rozwoju cywilizacji Majów.

Badacze kultury Olmeków doceniają nowe odkrycia w Seibal, ale twierdzą, że nie wyjaśniają one korzeni cywilizacji Majów. Archeolog John Clark z Brigham Young University w Provo w Utah zauważa, że być może budowle ceremonialne w Seibal są wcześniejsze niż w La Venta, ale mieszkańcy olmeckiego stanowiska San Lorenzo, którzy rozwinęli złożoną i nadal mało poznaną kulturę, mogli jeszcze wcześniej wznosić takie budowle. Okres świetności San Lorenzo zakończył się około 3150 lat temu.

Michael Coe - archeolog z Yale University - uważa, że sztuka i religia kwitły w San Lorenzo, kiedy Majowie na wschodzie dopiero uczyli się wyrabiać ceramikę. Zdaniem Coe, nawet jeśli Olmekowie nie wynaleźli konfiguracji architektonicznej odkrytej w Seibal, to jednak nadal są prekursorami kultury Majów i innych starożytnych społeczeństw w tym regionie.

Zespół Inomaty nie zna jeszcze długości podłużnej platformy w Seibal, więc nie wiadomo, czy tamtejsze budowle rytualne przypominają te na późniejszych stanowiskach majańskich - zwraca uwagę archeolog Rebecca González Lauck z Centro INAH w Tabasco w Meksyku, kierująca wykopaliskami w La Venta. Dodaje także, że obok piramidy i platformy w La Venta znajdują się dwie ogromne, kamienne rzeźby, niespotykane na stanowiskach majańskich, co wskazuje na to, że olmeckie praktyki rytualne były inne niż w Seibal i innych ośrodkach majańskich. Zdaniem González Lauck tylko dalsze wykopaliska mogą wyjaśnić więzi kulturowe między stanowiskami olmeckimi a majańskimi, a pewne jest jedynie to, że kontakty między Olmekami znad Zatoki Meksykańskiej a Majańskimi Nizinami istniały.

Publikacja: Takeshi Inomata, Daniela Triadan, Kazuo Aoyama, Victor Castillo, and Hitoshi Yonenobu. “Early Maya Ceremonial Constructions at Ceibal, Guatemala, and the Origins of Lowland Maya Civilization”. Science, Vol. 340, no. 6131, pp. 467-471.

Seibal Budowla A-3 (fot. Boguchwała Tuszyńska)