2000 lat temu religia i polityka doprowadziły do konfliktu społecznego w Dolinie Oaxaca

Oryginalny artykuł: Religion and politics led to social tension and conflict 2000 years ago

Przez wiele lat uważano, że religia odgrywała znaczącą rolę w łączeniu się wczesnych społeczeństw w większe państewka. Jednak Arthur A. Joyce (profesor antropologii z University of Colorado) i dr Sarah Barber (z University of Central Florida), prowadzący badania na terenie kilku meksykańskich stanowisk archeologicznych, znaleźli dowody, które zaprzeczają tym przekonaniom i pokazują, że często wpływ religii dawał wprost przeciwne efekty. Zdaniem Sarah Barber, chociaż obecnie nie dzielimy wspólnych przekonań religijnych, to w przeszłości ludzie postępowali zgodnie ze swymi wierzeniami i owe działania pociągały za sobą konkretne konsekwencje. Rozważając procesy polityczne, należy uwzględniać wierzenia religijne. Nawet we współczesnych czasach znajdujemy liczne przykłady powiązań polityki i religii, które prowadzą do konfliktów.

Monte Alban, stan Oaxaca, Meksyk

Kompleks w Seibal: czy religia była katalizatorem rozwoju cywilizacji Majów?

Oryginalny artykuł: Bruce Bower Maya civilization's roots may lie in ritual. Science News. 25.04.2013.

W Science z 25 kwietnia ukazał się raport z wykopalisk w Seibal (Ceibal) - wczesnomajańskiego stanowiska w Gwatemali, gdzie znaleziono najstarsze budowle ceremonialne w tym regionie. Liczący 3 tysiące lat kompleks obejmuje pozostałości dwóch platform - kwadratowej i podłużnej, oddzielonych od siebie placem i położonych na linii wschód-zachód, co - zdaniem archeologa Takeshi Inomata z University of Arizona wTucson i jego współpracowników - jest niezwykle istotne.

Kwadratowa platforma była przebudowywana i około 2700 lat temu stanowiła już piramidę o wysokości 6-8 metrów. W tym samym czasie przebudowana została także platforma podłużna. Taki układ architektoniczny - obejmujący piramidę i platformę na linii wschód-zachód - w wielu późniejszych majańskich miastach stanowił główny element kompleksu rytualnego. Zdaniem badaczy budowle ceremonialne w Seibal i innych pobliskich ośrodkach zapoczątkowały zmiany kulturowe, które doprowadziły do rozwoju złożonego społeczeństwa, mogącego poszczycić się pismem, skomplikowanym kalendarzem i ogromnymi świątyniami.

Datowanie radiowęglowe Seibal podważa poprzednie teorie, że cywilizacja Majów powstała albo sama z siebie, albo na skutek bezpośrednich wpływów południowomeksykańskiej cywilizacji Olmeków, datowanej na około 3500-2400 lat temu. Niektórzy archeolodzy utrzymują, że olmeckie stanowisko na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej o nazwie La Venta miało decydujący wpływ na kształtowanie starożytnej kultury Majów.

Natomiast zespół Inomaty stwierdził, że budowle ceremonialne w Seibal zostały wzniesione koło 200 lat wcześniej niż porównywalne obiekty w La Venta. Ponadto podobnie skonfigurowane budynki rytualne już niecałe 3000 lat temu pojawiają się na stanowiskach w promieniu 400 km od Seibal.

Zdaniem Inomaty wymiana kulturowa na dużym obszarze stanowiła klucz do rozwoju cywilizacji Majów. W Seibal i na pobliskich stanowiskach znaleziono jadeit, obsydian i inne cenne kamienie, używane do produkcji przedmiotów ofiarnych składanych bogom, a następnie grzebane na placach ceremonialnych. Inomata sugeruje także, że handlarze cennymi kamieniami z różnych ośrodków obserwowali, a nawet uczestniczyli w rytuałach innych grup. 

Jego zdanie podziela Francisco Estrada-Belli, archeolog z Tulane University w Nowym Orleanie, który uważa, że wymiana kulturalna między Olmekami a Majami rozpoczęła się ponad 3000 lat temu. Estrada-Belli kieruje wykopaliskami w Cival, majańskim stanowisku w pobliżu Seibal, gdzie około 2800 lat temu wokół centralnego placu także wzniesiona została piramida i platforma.

Okrycia Inomaty w Seibal przeczą popularnemu poglądowi, że rytuały i przestrzenie publiczne pojawiły się dopiero po tym, jak wczesne cywilizacje rozwinęły systemy gospodarcze i podziały klasowe. Estrada-Belli uważa, że religia i rytuały publiczne mogły być kluczowym czynnikiem w rozwoju cywilizacji Majów.

Badacze kultury Olmeków doceniają nowe odkrycia w Seibal, ale twierdzą, że nie wyjaśniają one korzeni cywilizacji Majów. Archeolog John Clark z Brigham Young University w Provo w Utah zauważa, że być może budowle ceremonialne w Seibal są wcześniejsze niż w La Venta, ale mieszkańcy olmeckiego stanowiska San Lorenzo, którzy rozwinęli złożoną i nadal mało poznaną kulturę, mogli jeszcze wcześniej wznosić takie budowle. Okres świetności San Lorenzo zakończył się około 3150 lat temu.

Michael Coe - archeolog z Yale University - uważa, że sztuka i religia kwitły w San Lorenzo, kiedy Majowie na wschodzie dopiero uczyli się wyrabiać ceramikę. Zdaniem Coe, nawet jeśli Olmekowie nie wynaleźli konfiguracji architektonicznej odkrytej w Seibal, to jednak nadal są prekursorami kultury Majów i innych starożytnych społeczeństw w tym regionie.

Zespół Inomaty nie zna jeszcze długości podłużnej platformy w Seibal, więc nie wiadomo, czy tamtejsze budowle rytualne przypominają te na późniejszych stanowiskach majańskich - zwraca uwagę archeolog Rebecca González Lauck z Centro INAH w Tabasco w Meksyku, kierująca wykopaliskami w La Venta. Dodaje także, że obok piramidy i platformy w La Venta znajdują się dwie ogromne, kamienne rzeźby, niespotykane na stanowiskach majańskich, co wskazuje na to, że olmeckie praktyki rytualne były inne niż w Seibal i innych ośrodkach majańskich. Zdaniem González Lauck tylko dalsze wykopaliska mogą wyjaśnić więzi kulturowe między stanowiskami olmeckimi a majańskimi, a pewne jest jedynie to, że kontakty między Olmekami znad Zatoki Meksykańskiej a Majańskimi Nizinami istniały.

Publikacja: Takeshi Inomata, Daniela Triadan, Kazuo Aoyama, Victor Castillo, and Hitoshi Yonenobu. “Early Maya Ceremonial Constructions at Ceibal, Guatemala, and the Origins of Lowland Maya Civilization”. Science, Vol. 340, no. 6131, pp. 467-471.

Seibal Budowla A-3 (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Kofeinowy drink na wymioty

Oryginalny artykuł: Charles Choi. Caffeinated 'Vomit Drink' Nauseated North America's First City. Live Science 6.08.2012

Czarny kofeinowy napój był znany w Ameryce wcześniej niż dotychczas sądzono: nie kawa, nie cola, ale napój parzony z liści ostrokrzewu. Po zbadaniu artefaktów ze stanowiska Cahokia - "pierwszego miasta Ameryki Północnej" – badacze doszli do wniosku, że starożytni pili ten napój przed rytualnym wymiotowaniem będącym elementem ceremonii oczyszczających.

Kopiec Mnichów w Cahokia. Wysokość 30 m, współczesne betonowe schody wzniesione na miejscu oryginalnych drewnianych (fot. Wikimedia Commons)

Fotogaleria: Kadzielnice

Kadzidło, nazywane w języku Majów pom, a w języku nahuatl copalli, odgrywało ogromną rolę w życiu dawnych mieszkańców Mezoameryki. Żywica drzewa Protium copal była stosowana w celach leczniczych i podczas puryfikacji poprzedzających najróżniejsze ceremonie. Przede wszystkim była jednak palona jako ofiara dla bogów. Paląc kadzidło, niekiedy z dodanymi do niego kawałkami papieru amate skropionego krwią z rytuałów samoofiary lub – jak podaje Diego de Landa w Relación de las cosas de Yucatan – zmielonymi ziarnami kukurydzy, dostarczano bogom pokarm i kontaktowano się z nimi. Kadzielnice symbolizowały więc drogę komunikacji pomiędzy światem zamieszkałym przez ludzi a światem nadprzyrodzonym. Uczeni zauważyli, że wiele kadzielnic zostało ozdobionych po bokach charakterystycznie uformowanymi ostrymi końcówkami, przypominającymi kolce, które można dostrzec na pniu młodej ceiby (drzewa kapokowego). Kadzielnice mogły zatem odzwierciedlać ceibę, święte drzewo Majów, stanowiące w ich kosmologii axis mundi. Unoszący się gęsty, aromatyczny dym docierał do świata bogów.

Podczas wykopalisk na terenie Mezoameryki, archeolodzy znaleźli najróżniejsze kadzielnice. Były wśród nich niewielkie naczynia, w których prawdopodobnie palono kopal na dziedzińcach domostw, a zatem przeznaczone bardziej do prywatnego użytku. W okresie postklasycznym, na Wyżynach Majów pojawiły się kadzielnice w formie chochli, których uchwyty mają dekoracje zoomorficzne. Najwspanialsze i największe kadzielnice, ozdobione wizerunkami bóstw lub otaczanych czcią przodków, stawiano przed ołtarzami, na schodach prowadzących na szczyty piramid i w świątyniach. Artystycznym kunsztem wyróżniają się szczególnie kadzielnice z Teotihuacan i z Palenque. Kadzielnice w stylu Teotihuacan (znajdujące się obecnie w kolekcji Narodowego Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala) były też wyrabiane przez Majów zamieszkujących Wyżyny Gwatemali, zwłaszcza Kaminaljuyu i Amatitlán.

Niestety w wielu przypadkach nie zachowały się całe kadzielnice. Na przykład kadzielnice z Palenque są w rzeczywistości jedynie podstawami, gdyż osobne, niewielkie naczynia na kopal, umieszczane w ich górnej części, w większości uległy zniszczeniu. Niekiedy archeologom udało się znaleźć jedynie przykrywki kadzielnic, choć i one zasługują na uwagę.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on a photo to enlarge

KADZIELINICE  Z  TEOTIHUACAN

Museo de la Cultura Teotihuacana (Teotihuacán, Meksyk)

   

  

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

   

   

  

  

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

     

  

Museo de América (Madryt, Hiszpania)

 

Museo Amparo (Puebla, Meksyk)

Museo Regional de Puebla (Puebla, Meksyk)

   

KADZIELNICE  AZTEKÓW

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

Kadzielnice zostały znalezione na terenie Tenochtitlan i Tlatelolco. Cztery ostatnie odkrył meksykański archeolog Jesus Galindo Ortega w miejscowości San Pedro Tlahuac w 1995 roku.

  

       

    

    

              

    

Museo del Sitio del Templo Mayor (miasto Meksyk)

Wszystkie kadzielnice znaleziono na terenie świątyni Templo Mayor, wzniesionej w samym sercu Tenochtitlan (a obecnie miasta Meksyk)

   

    

       

  

 

Museo Anahuacalli (miasto Meksyk)

  

Museo Regional de Puebla (Puebla, Meksyk)

 

KADZIELNICE  MAJÓW

Museo Nacional de Arqueología y Etnología (miasto Gwatemala)

Kadzielnice zostały odnalezione w różnych ośrodkach na Wyżynach Gwatemali i na Wybrzeżu Południowym. Pochodzą, między innymi, z Nebaj, Chimaltenango, Kaminaljuyu, La Joyanca i San Andres Sajcabaja

     

   

   

            

Museo Popol Vuh (miasto Gwatemala)

Większość kadzielnic znaleziono w wodach jeziora Amatitlan. Niektóre pochodzą też z Płaskowyżu Gwatemali i z Wybrzeża Południowego.

                  

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

Kadzielnice zostały znalezione w różnych miastach Majów na terenie Meksyku

   

                  

Museo de Sitio de Palenque "Alberto Ruz Lhuillier (Palenque, Meksyk)

Wszystkie kadzielnice odkryto na terenie Palenque

                            

Museo Regional de Arqueología w Copán Ruinas (Honduras)

Siedem pierwszych fotografii przedstawia słynne przykrywki kadzielnic z wizerunkami władców, odnalezione w Copán,  w piramidzie Chorcha, w grobowcu króla K’ahk’ Uti’ Witz’ K’awiil.

       

El Museo Maya de Cancún (Cancún, Meksyk)

Kadzielnice znaleziono na terenie stanowisk archeologicznych Majów w stanie Quintana Roo (Meksyk)

                    

El Gran Museo del Mundo Maya de Mérida (Mérida, Meksyk)

Kadzielnice pochodzą z różnych stanowisk archeologicznych Majów na Półwyspie Jukatan

        

       

Centro de Visitantes, Tazumal (Salwador)

     

        

Wystawa czasowa “El tiempo y la sociedad maya” w Museo Nacional de Antropología 

(miasto Meksyk) (luty 2013)

      

Museo Regional de Antropología “Carlos Pellicer Cámara” (Villahermosa, Meksyk)

  

Museo Arqueológico Santa Barbara (Flores, Gwatemala)

  

Museo Juan Pedro Laporte (Dolores, Gwatemala)

Kadzielnice zostały znalezione na terenie stanowisk archeologicznych: Sacul, Ucanal, Ixtonton, Limones, Balam Na, Los Reyes - Xan i El Tucan - Xan

             

Museo Regional de Chiapas (Tuxtla Gutierrez, Meksyk)

   

     

  

Museo Amparo (Puebla, Meksyk)

    

Museo de Cerámica (Tikal, Gwatemala)

  

Didrichsen Art Museum w Helsinkach (Finlandia)

 

Centro de Visitantes, Zaculeu (Gwatemala)

  

Centro de Visitantes, Caracol (Belize)

   

 Museo de la Escultura w Copan (Honduras)

Centro de Visitantes, Joya de Ceren (Salwador)

 

Centro de Visitantes, San Andres (Salwador)

 

Museo de América (Madryt, Hiszpania)



Archeologické Múzeum Bratislava (Bratysława, Slowacja)

Inne kadzielnice z Salwadoru

Pięć poniższych fotografii zostało zamieszczonych dzięki uprzejmości prof. Karen Olsen Bruhns z Narodowej Fundacji Archeologii w Salwadorze (FUNDAR). Autorem zdjęć jest Paul E. Amaroli

    

KADZIELNICE MISTEKÓW

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

      

Museo de las Culturas de Oaxaca “Santo Domingo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

      

Museo Anahuacalli (miasto Meksyk)

     

Museo Regional de Puebla (Puebla, Meksyk)

  

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

  

KADZIELNICE  ZAPOTEKÓW

Museo de las Culturas de Oaxaca “Santo Domingo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

       

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

   

Museo del Sitio de Monte Albán (stan Oaxaca, Meksyk)

   

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

KADZIELNICE Z REJONU VERACRUZ

Museo de Antropología de Xalapa (Xalapa, stan Veracruz, Meksyk)

         

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

  

Museo Dolores Olmedo (Miasto Meksyk)

  

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

 

KADZIELNICE Z XOCHICALCO 

Museo del sitio de Xochicalco (Meksyk)

    

        

Museo Nacional de Antropología, miasto Meksyk)

 

KADZIELNICE Z REJONU SIERRA GORDA

Kadzielnice pochodzące z ziem Sierra Gorda (Meksyk) znajdujące się w kolekcji Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk) 

     

KADZIELNICE TOLTEKÓW

Kadzielnice Tolteków (Tula, stan Hidalgo, Meksyk) znajdujące się w kolekcji Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

   

KADZIELNICE Z REJONU GUERRERO

Kadzielnice znalezione na terenie stanu Guerrero (Meksyk) znajdujące się kolekcji Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

  

KADZIELNICE Z ZIEM ZACHODNIEGO MEKSYKU

Kadzielnice Tarasków znajdujące się w kolekcji Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

  

Kadzielnice znalezione na terenie stanu Colima (Meksyk). Pierwsza znajduje się w Museo de América (Madryt, Hiszpania), a druga w Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

  

Dwie kadzielnice znalezione na ziemiach zachodniego Meksyku. Pierwsza znajduje się w kolekcji Museo Anahuacalli (miasto Meksyk), a druga w Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

  

KADZIELNICE ZOQUE

Museo Regional de Chiapas (Tuxtla Gutierrez, Meksyk)

             

Museo Regional de los Altos de Chiapas (San Cristóbal de Las Casas, Meksyk)

    

Museo Regional de Antropología “Carlos Pellicer Cámara” (Villahermosa, Meksyk)

  

KADZIELNICE Z CHOLULI

Museo del sitio de Cholula (Meksyk)

    

Museo Regional de Cholula (Cholula, Meksyk)

     

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

 

KADZIELNICE Z INNYCH REJONÓW MEZOAMERYKI

Poniższe fotografie przedstawiają kadzielnice pochodzące z Cuicuilco, Tlaxcala i Xico 

(Museo Nacional de Antropología, miasto Meksyk)

  

Kadzielnica z Cacaxtli (Museo del sitio de Cacaxtla, Meksyk)

Kadzielnice z Doliny Meksyku (Museo Amparo, Puebla, Meksyk)