Ołtarz Majów i ofiary w opuszczonych miejscach w Belize podkreślają trwałość rytuałów

Oryginalny artykuł: Maya altar and offerings at abandoned Belize sites highlight enduring ritual activities 

Archeolodzy prowadzący wykopaliska na stanowiskach Majów w Kaxil Uinic i Ayiin Winik w Belize odkryli pierwszy udokumentowany ołtarz z Późnego Okresu Postklasycznego w tym regionie, a także dodatkowe dowody na to, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali opuszczone miejsca. Badanie, opublikowane w czasopiśmie Latin American Antiquity, wskazuje, że działania te wpisują się w szeroki schemat kultu, jakim otaczano wcześniejszą cywilizację Majów w Okresie Postklasycznym, po jej upadku. Znaczący upadek klasycznej cywilizacji Majów nastąpił między około 750 a 900 rokiem, a wiele miast w północno-zachodnim Belize zostało opuszczonych około 900 roku. Jednak dowody z różnych stanowisk archeologicznych sugerują, że Majowie z Okresu Postklasycznego nadal odwiedzali te miejsca w celach rytualnych.

Mapa przedstawiająca stanowiska archeologiczne wspominane w publikacji (autor mapy: Amy Thompson, źródło ilustracji: Latin American Antiquity) 

Podczas prac na linii kolejowej odkryto ołtarz Majów

Oryginalny artykuł: Preservan posible altar maya descubierto en salvamento arqueológico del Tren Maya de carga 

Budowla Majów, która mogła sprawować funkcje religijne została odkryta podczas prac prowadzonych w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Obwodnicy Kolejowej na Jukatanie. Obiekt ten stanowił część jednostki zamieszkiwanej ponad 1500 lat temu przez grupę Majów i stanowi obecnie przedmiot badań i prac konserwatorskich. Kompleks mieszkaniowy został zbadany w ramach wsparcia, jakiego Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), organ Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, udziela przy budowie linii kolejowej Tren Maya, który będzie kursował między miastami Poxilá i Paraíso, na południe od Progreso. 

Pozostałości dawnego ołtarza Majów (fot. Elizabeth Gutiérrez, Proyecto Tren de Carga) 

INAH rejestruje nowe miasto Majów w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: El INAH registra sitio arqueológico de arquitectura monumental, en Quintana Roo 

Architektura Majów w stylu Petén jaśnieje wśród pozostałości stanowiska archeologicznego zarejestrowanego przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), agencję Ministerstwa Kultury Rządu Meksyku, w odpowiedzi na raport obywatelski z gminy Othón P. Blanco w Quintana Roo. Dawne miasto z czasów prekolumbijskich, nazwano El Jefeciño, ze względu na monumentalny charakter kompleksu, na który składa się 80 budynków. Zostało odkryte przez mieszkańców regionu podczas prac w ramach Projektu Ratownictwa Archeologicznego Tren Maya, koordynowanego przez archeologa Manuela Péreza Rivasa, na froncie 1 Sekcji 7. W tym kontekście Sekretarz Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśla, że rejestracja wzmacnia ochronę dziedzictwa archeologicznego i poszerza wiedzę na temat obecności Majów w południowej części Quintana Roo. Włączenie tego miejsca do prac INAH jest również wyrazem uznania dla wartości społeczności w ochronie pamięci historycznej, która należy do wszystkich. 

Pozostałości jednej z nowo odkrytych budowli Majów (fot. Karina Blancas i Sonny Ojeda)

Budowla z kolumnami w Gwatemali ukazuje moment, w którym Majowie zaczęli dzielić się władzą

Oryginalny artykuł: Un edificio con columnas en Guatemala revela el momento en que los mayas empezaron a compartir el poder 

Głęboko w gwatemalskiej dżungli Petén zespół archeologów odkrył pozostałości budowli, która zmienia naszą wiedzę o rządach dawnych Majów. Jest to budowla K-1 na stanowisku archeologicznym Ucanal, kolumnowa konstrukcja datowana na lata około 810-950/1000. Jej otwarta struktura, dostępna z placu publicznego, sugeruje, że Majowie zaczęli eksperymentować z bardziej kolaboracyjnymi formami rządów, mniej skupionymi na osobie boskiego króla. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie Antiquity przez badaczki Christinę T. Halperin, Carmen Ramos Hernandez i Laurianne Gauthier, sugeruje, że budynek ten pełnił funkcję „domu rady”, czyli popol nah w języku Majów. Było to miejsce, w którym przywódcy z różnych linii spotykali się, aby omawiać sprawy polityczne, rozwiązywać konflikty, przygotowywać ceremonie i podejmować wspólne decyzje, a wszystko to pod czujnym okiem mieszkańców zgromadzonych na placu.

Budowla K-1 w Ucanal (fot. Cristina Halperin)

Archeolodzy odkryli sieć dawnych targowisk Majów ukrytą w dżungli Campeche

Oryginalny artykuł: Arqueólogos descubren una red de antiguos mercados mayas oculta en la selva de Campeche 

Głęboko w dżungli południowo-wschodniego Meksyku zespół archeologów odkrył pięćdziesiąt kompleksów architektonicznych o zaskakującej właściwości: składają się z koncentrycznych rzędów niskich, wydłużonych platform, które – według wszelkich dowodów – stanowią pozostałości dawnych targowisk Majów. Odkrycie, niedawno opublikowane przez badacza Ivana Šprajca z Centrum Badań Naukowych Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk, rzuca nowe światło na organizację gospodarczą i handlową tej cywilizacji w Okresie Klasycznym (lata 250-900). Identyfikacja tych zespołów nie byłaby możliwa bez zastosowania rewolucyjnej technologii w archeologii: LiDAR. System ten, montowany na pokładach samolotów i zdolny do skanowania terenu przez gęstą roślinność, zrewolucjonizował sposób eksploracji terenów porośniętych dżunglą.

Mapa obszaru z zagnieżdżonymi strukturami (źródło ilustracji: Ancient Mesoamerica)

Pozostałości dawnego rytuału Majów odkryte w Yaxché de Peón

Oryginalny artykuł: Descubren milenario contexto ritual Maya, en Yaxché de Peón, Yucatán

W miejscowości Yaxché de Peón, w gminie Ucú na Jukatanie, natrafiono na depozyt rytualny, który rzuca nowe światło na myśl symboliczną i strukturę społeczno-polityczną Majów ze Środkowego i Późnego Okresu Preklasycznego (lata 1000 p.n.e. – 250 n.e.). Odkrycie, którego dokonano 21 stycznia 2026 r., jest efektem projektu ratownictwa archeologicznego obwodnicy kolejowej Mérida-Progreso, połączonej z linią Tren Maya. Prace, które rozpoczęły się w czerwcu 2025 r. i zakończą się w połowie 2026 r., prowadzone są przez zespół specjalistów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) pod kierownictwem archeologa Manuela Péreza Rivasa. 

Pozostałości dawnego depozytu znalezione w Yaxche de Peon (fot. Susana Echeverria)

Naukowcy rozszyfrowali tajemnicę Tablicy Zaćmień Majów.

Oryginalny artykuł: Científicos descifran el misterio milenario de la Tabla de Eclipses de los antiguos Mayas 

Przełomowe badanie ujawnia, w jaki sposób astronomowie Majów opracowali i udoskonalili system przewidywania zaćmień Słońca z niezwykłą dokładnością, obalając tym samym stulecie błędnych interpretacji na temat Kodeksu Drezdeńskiego. Na jego kartach znajdowała się skomplikowana tabela liczb i glifów, która została zidentyfikowana jako mechanizm przewidywania zaćmień. Artykuł opublikowany w czasopiśmie Science Advances przez badaczy Johna Justesona i Justina Lowry’ego oferuje jak dotąd najbardziej kompleksowe i przekonujące wyjaśnienie. Ich badania rozszyfrowują wewnętrzne mechanizmy tej tabeli i rekonstruują jej historię ewolucji, ujawniając zaawansowane rozumienie cykli księżycowych, które pozostaje aktualne od ponad 700 lat.

Tabela zaćmień z Kodeksu Drezdeńskiego. Pierwsze dwie stacje, w lewym górnym rogu, nie mają pionowej linii przerywanej po lewej stronie, ponieważ cztery stacje zamierzone poprzedzałyby pierwszą stację zaćmienia z tabeli; ostatnie cztery stacje, w prawym dolnym rogu, nie mają pionowej linii przerywanej po prawej stronie, ponieważ dwie stacje zamierzone następowałyby po nich. Linie przerywane tworzą prostokąty otaczające każdą serię kolejnych stacji zamierzonych; rysunek, powyżej niekalendarzowych fragmentów glificznych, które nie zawierają cyfr, zwykle występuje między kolejnymi prostokątami, a w przeciwnym razie bezpośrednio przed ostatnią kolumną kalendarzową w prostokącie (źródło ilustracji: czasopismo Science Advances)

Nowe badania wskazują, że do upadku miast Majów przyczyniły się korelacje między konfliktami, zmianami klimatu, a cyklami rozwoju

Oryginalny artykuł: ¿Qué les sucedió a las ciudades mayas?: una investigación revela que sorprendentemente la mejora del clima fue uno de los factores de su colapso 

Interdyscyplinarne badanie łączy w sobie dane archeologiczne, epigraficzne i paleoklimatyczne, aby rozwikłać schematy powstawania i upadku ośrodków miejskich Majów, podważając tym samym uproszczone narracje o ich upadku. Wyludnianie się dużych ośrodków miejskich, zjawisko, które wielokrotnie kształtowało bieg historii, często przypisuje się natychmiastowym i niszczycielskim katastrofom. Wśród tych przykładów, upadek klasycznych miast Majów, który osiągnął apogeum między 600 a 750 rokiem, jest często przytaczany jako paradygmat załamania spowodowanego zmianami klimatu. 

(A) Skumulowany szereg czasowy. (B) Mapa badanego obszaru z wybranymi ośrodkami Majów przedstawionymi jako zielone kropki. (C) Zdjęcie zabytku Majów z okresu klasycznego (po lewej) i zdjęcie ośrodka miejskiego Majów z okresu klasycznego na nizinach (Palenque) (po prawej) (źródło: Ymblanter / Alfred Diem)

Monumentalna Stela 46 z El Palmar została po raz pierwszy wystawiona w Muzeum Architektury Majów

Oryginalny artykuł: Tras restauración, exhiben por primera vez la monumental Estela 46 de El Palmar, en el Museo de Arquitectura Maya 

Stela 46 z El Palmar została wystawiona po raz pierwszy w Muzeum Architektury Majów, Baluarte de la Soledad, w mieście Campeche, po zakończeniu procesu konserwacji i restauracji. Jest to wynik interdyscyplinarnej pracy specjalistów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) oraz z Narodowej Szkoły Konserwacji, Restauracji i Muzeografii (ENCRyM). Zabytek pochodzi z późnego okresu preklasycznego (I wiek n.e.) został znaleziony w El Palmar, stanowisku archeologicznym położonym w południowej części stanu. W celu zachowania Steli 46, w latach 80. XX wieku, została ona przeniesiona do miasta Campeche.

Muzeum Architektury Majów w Mieście Campeche (fot. INAH)

Trwają prace na terenie X'baatún, stanowiska archeologicznego Majów

Oryginalny artykuł: Avanza el reconocimiento de X’baatún, sitio maya al interior del Parque Oxwatz, en Yucatán 

W 2024 roku archeolodzy z Meksyku i Hiszpanii prowadzili prace na terenie miasta Majów X'baatún (post: „X'baatún, dobrze zachowane miasto Majów na Jukatanie”). W ostatnich tygodniach 2025 roku ponownie udali się do parku Oxwatz w Tekal de Venegas na Jukatanie, aby kontynuować badania tego stanowiska, które na podstawie postępów prac w każdym sezonie terenowym ujawnia rozległość, jaką osiągnęło w ciągu pięciu wieków zamieszkiwania, między 700 a 1200. Jak przekazał Juan García Targa, okazało się, że teren jest znacznie większy, niż wcześniej sądzono. Na tym obszarze, otoczonym murem, znajduje się około 60 budowli. Począwszy od Budowli 1, konstrukcje znajdują się we wszystkich czterech kierunkach, a Kukulá, która prawdopodobnie była częścią miasta, znajduje się kilometr dalej i ma co najmniej pięćdziesiąt budowli.

Plan X'baatun przygotowany przez Xaviera Sicart Chavarria (Projekt X'baatun 2025) 

Uczeni przygotowują muografię w celu wykrycia struktur wewnętrznych w El Castillo w Chichen Itza

Oryginalny artykuł: Alistan muografía para detectar estructuras interiores en El Castillo de Chichén Itzá

Zespół meksykańskich i amerykańskich naukowców finalizuje przygotowania do wykonania tomografii komputerowej głównego budynku Chichén Itzá, El Castillo („Zamek”). Poprzez wykrycie mionów, cząstek subatomowych wytwarzanych przez promieniowanie kosmiczne, naukowcy zbadają wnętrze tej piramidy, która mierzy prawie 55,5 metra z każdej strony i ma 30 metrów wysokości. Jest to największa pod względem objętości piramida w Chichén Itzá. Ta interdyscyplinarna inicjatywa łączy wiedzę i wysiłki specjalistów, w tym z różnych wydziałów Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (UNAM) i Uniwersytetu Stanowego w Chicago, a także Narodowego Laboratorium Fermiego. 

Piramida El Castillo w Chichen Itza (fot. INAH)

Archeolodzy odkryli w Naachtun (Gwatemala) unikalną mozaikową planszę do gry patolli

Oryginalny artykuł: Arqueólogos descubren un tablero de Patolli de mosaico único en Guatemala, redefiniendo las antiguas tradiciones de juegos mayas 

Wykopaliska w dawnym mieście Majów Naachtun w północnej Gwatemali ujawniły unikatowy artefakt: planszę do gry patolli, która zamiast być wykonana poprzez rzeźbienie w gipsie, jak wszystkie inne znane przykłady, powstała poprzez osadzenie setek fragmentów czerwonej ceramiki w świeżej zaprawie, niczym mozaika. Znalezisko, opublikowane przez Juliena Hiqueta i Rémiego Méreuze z francuskiego CNRS w czasopiśmie Latin American Antiquity, rzuca nowe światło na to, jak Majowie włączali gry do swoich przestrzeni architektonicznych i codziennego życia. Naachtun było potężnym miastem okresu klasycznego (lata 250–900), położonym między Tikal a Calakmul. Wykopaliska w jednym z jego okazałych kompleksów mieszkalnych, Grupie 6L13, odsłoniły mozaikową tablicę wmurowaną w posadzkę budowli 6L-19. Otaczająca architektura wskazuje, że budynek ten należał niegdyś do bogatej lub wpływowej rodziny.

Mapa Naachtun z zaznaczoną Grupą 6L13 (źródło ilustracji: czasopismo Latin American Antiquity)

Rzeźba Majów przedstawiająca starca odkryta w Sierra Papacal na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Descubren en ejido de Sierra Papacal, Yucatán, escultura maya con representación de un “señor anciano” 

W ramach projektu ratownictwa archeologicznego związanego z pracami budowlanymi na odcinku  Mérida-Progreso na Jukatanie, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) znaleźli rzeźbę, którą uznano za prawdopodobny znacznik przy wejściu do miejsca spotkań w dolinie Sierra Papacal. Jest to wapienna rzeźba w kształcie antropomorficznej twarzy, ukazująca takie cechy, jak głębokie oczodoły, płaski nos i usta zaznaczone rozszczepem, który z kolei podkreśla podbródek, co sugeruje, że jest to przedstawienie starca. 

Rzeźba z wizerunkiem starca znaleziona w Sierra Papacal (fot. INAH)

Analizy archeologiczne i epigraficzne ujawniają nowe dane na temat wspaniałości Ek' Balam

Oryginalny artykuł: Análisis arqueológicos y epigráficos revelan nuevos datos sobre el esplendor de Ek’ Balam 

Badanie i konsolidacja Wschodniego Wyniesionego Placu Akropolu w Ek' Balam na Jukatanie pozwoliły na odkrycie nowych danych archeologicznych i epigraficznych na temat jego historii, a także jego władcy Ukit Kan Lek Took', wiązanego z okresem jego największego rozkwitu, przypadającym na późny okres klasyczny (lata 770-890). Inicjatywa, której przewodzi Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), była związana z Programem Promeza i realizowana od grudnia 2022 r. do stycznia 2024 r. pod kierownictwem archeologów Leticii Vargas de la Peña i Víctora Rogerio Castillo Borgesa. 

Akropol w Ek’ Balam (fot. Isidro Ché Méndez)

Przeniesione budynki Majów dały początek Parkom Pamięci Balam Tun i K'awiil w Chetumal i Xpujil

Oryginalny artykuł: Edificios mayas reubicados dan origen a los parques de la Memoria Balam tun y K’awiil, en Chetumal y Xpujil 

Parki Pamięci Balam Tun i K'awiil powstały, aby ukazać architekturę i aspekty życia w dawnych miastach Majów. Oba parki mają być udostępnione zwiedzającym w ostatnim kwartale 2025 roku. Są one zlokalizowane w Chetumal (stan Quintana Roo) i w Xpujil (stan Campeche). W każdym z tych stanowisk interdyscyplinarne zespoły restaurują szereg prekolumbijskich konstrukcji, które zostały rozebrane, aby zapobiec ich zniszczeniu. Zastosowanie precyzyjnego sprzętu do rejestracji i pomiarów zabytków archeologicznych w terenie, takiego jak technologia LiDAR (Light Detection and Ranging) oraz fotogrametria, pozwala na ich wierną rekonstrukcję. W Parku Pamięci Balam Tun będzie można podziwiać 36 konstrukcji, a w Parku Pamięci K'awiil 12. 

Stacja Xpujil na trasie pociągu przez ziemie Majów (fot. Promeza)

Stalagmity w meksykańskich jaskiniach ukazują czas trwania i skalę suszy w okresie upadku cywilizacji Majów

Oryginalny artykuł: Stalagmites in Mexican caves reveal duration and severity of drought during the Maya collapse 

Szczegółowa analiza izotopów tlenu pozwoliła zespołowi naukowców pod kierownictwem Uniwersytetu Cambridge określić poziom opadów dla poszczególnych pór deszczowych i suchych między 871 a 1021 rokiem, przypadających na okres schyłkowy cywilizacji Majów. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Science Advances. W końcowym okresie klasycznym wiele miast Majów położonych na południu zostało opuszczonych, a tamtejsze dynastie królewskie już dobiegły końca. Majowie przenieśli się bardziej na północ i stracili znaczną część swej potęgi politycznej i gospodarczej. Dane zawarte w stalagmicie pochodzącym z jaskini Tzabnah na Jukatanie wykazały, że w tym okresie wystąpiło osiem okresów suszy w porze deszczowej, które trwały co najmniej trzy lata, przy czym najdłuższa susza trwała 13 kolejnych lat. Informacje klimatyczne pokrywają się z istniejącymi dowodami historycznymi i archeologicznymi: wznoszeniem zabytków i działalnością polityczną w kilku głównych ośrodkach kultury Majów, w tym w Chichén Itzá, gdzie zostały one wstrzymane w okresie stresu klimatycznego. Dokładnie i precyzyjnie datowane okresy suszy zapewniają nowe ramy do szczegółowej analizy czasu i dynamiki oddziaływań człowieka na klimat w regionie. Jak podaje główny autor badań, Daniel H. James, ten okres w historii Majów fascynuje uczonych od wieków. Istniało wiele teorii na temat przyczyn upadku Majów, takich jak zmiany szlaków handlowych, wojny i dotkliwe susze, opartych na świadectwach archeologicznych pozostawionych przez Majów. Jednak w ciągu ostatnich kilku dekad zaczęto lepiej poznawać zmiany klimatyczne i łączyć je z danymi archeologicznymi.

Mapa Nizin Majów. Ponumerowane kontury to modelowane średnie roczne opadów deszczu w latach 1979–2022, w milimetrach na rok.  Białe kwadraty oznaczają miejsca wcześniejszych badań paleoklimatycznych lub monitoringu jaskiń wspomniane w publikacji.
Białe kółka oznaczają stanowiska na północnych Nizinach Majów uwzględnione w kompilacji danych archeologicznych, a miejsce niniejszych badań, Jaskinia Tzabnah, jest oznaczona X
(źródło ilustracji: czasopismo Science Advances)

Odkrycie grobowca założyciela dynastii w mieście Majów Caracol

Oryginalny artykuł: El descubrimiento de la Tumba del Primer Gobernante de la Antigua Ciudad de Caracol reescribe la historia Maya 

Zespół archeologów z Uniwersytetu w Houston natrafił w ruinach majańskiego miasta Caracol (Belize) na pochówek Te' K'ab Chaaka, pierwszego władcy i założyciela jego dynastii królewskiej. To odkrycie grobowca, w ciągu ponad czterech dekad wykopalisk, rzuca nowe światło na kontakty Majów z odległym Teotihuacán. Caracol, w okresie swojej świetności, w latach 560-680 było potęgą polityczną, która dominowała nad południową częścią półwyspu Jukatan, zanim została opuszczona około 900 roku. Jednak korzenie królewskiego rodu Caracol sięgają znacznie wcześniejszego okresu, gdyż Te' K'ab Chaak wstąpił na tron w 331 roku. Jego imię wspominane jest w dwóch inskrypcjach z późnego okresu klasycznego, które niestety nie są czytelne. Archeolodzy Arlen i Diane Chase prowadzą wykopaliska w Caracol od 40 lat.

Diane Chase w nowo odkrytym grobowcu (źródło fot. Caracol Archeological Project/University of Houston)

Do Meksyku powróci fragment panelu Majów

Oryginalny artykuł: Recibe México fragmento de panel maya, en Estados Unidos 

W jakimś momencie w minionym wieku, bogato zdobiony panel Majów został wywieziony z Meksyku do USA, gdzie został nielegalnie sprzedany. Obecnie dzięki wysiłkom władz obu państw panel  powróci do Meksyku w przyszłym roku. Panel liczy ponad 1000 lat i jest możliwe, że pochodzi z regionu Puuc, obejmującego centralno-północną część stanu Campeche i południową część stanu Jukatan. Panel ma wymiary 119 na 53 na 9,5 cm, jest wykonany z wapienia i datowany na okres klasyczny (lata 600-900 n.e.).

Fragment panelu Majów (fot. Museo Nacional del Arte Mexicano)

W Petén odkryto trzy nieznane wcześniej miasta Majów

Oryginalny artykuł: Presentan hallazgos sobre nueva ciudad maya “Los Abuelos” y otros tesoros arqueológicos de Uaxactún 

Podczas prac Regionalnego Projektu Archeologicznego Uaxactún (PARU) odkryto trzy nieznane wcześniej miasta Majów, położone w Peten (Gwatemala). Wykopaliska w ramach tego projektu są prowadzone od 2009 roku, kiedy rozpoczęto prace w Uaxactun, obejmujące obszar niemal 1200 kilometrów kwadratowych. Do tej pory natrafiono tam na kilka mniejszych i większych ośrodków Majów. Kierownikiem projektu jest Milan Kovác (z Comenius University w Bratysławie), dotychczas odkryto 176 stanowisk, z czego na 20 przeprowadzono prace wykopaliskowe. Na badanym obszarze natrafiono na kolejne miasto Majów, nazwane Los Abuelos, które jest ważne ze względu na swoje cechy. Los Abuelos położone jest 21 km na północny wschód od Uaxactún i zostało odkryte w ramach projektu w 2023 roku, kiedy to prowadzono pierwsze prace. Zaplanowano kontynuację tych badań na sezon terenowy kwiecień-maj 2025 r. Nowe dane potwierdziły, że jest to jeden z najważniejszych ośrodków z okresu preklasycznego w Petén.

Stanowisko Los Abuelos (ilustracja: Projekt PARU)

Poćwiartowane czaszki znalezione w Cueva de Sangre w Dos Pilas stanowiły rytualną ofiarę

Oryginalny artykuł: Chopped-up skulls found in Maya 'blood cave' were a ritual offering for a good harvest, archaeologists suggest

Na początku lat 90. XX wieku badania przeprowadzone na terenie stanowiska archeologicznego Dos Pilas w Petén (Gwatemala) ujawniły ponad tuzin jaskiń, z których korzystali Majowie w latach 400 p.n.e.–250 n.e. Jedną z nich była Cueva de Sangre, w której archeolodzy natrafili na setki połamanych ludzkich kości ze śladami obrażeń. Mogły one stanowić świadectwo dawnego rytuału Majów. Wszystko wskazuje na to, że szczątki należą do osób złożonych w ofierze w porze suchej, aby udobruchać boga deszczu. Jak podaje Michele Bleuze (z California State University w Los Angeles), obecnie przeprowadzana jest analiza kości, która może dostarczyć ważnych informacji.

Po prawej stronie: fragment kości czaszki, który został usunięty za pomocą ostrego narzędzia.
Po lewej stronie: rysunek ludzkiej czaszki pokazujący miejsce, z którego pochodzi fragment kości znalezionej w Cueva de Sangre (fotografia i ilustracja: Michele M. Bleuze)