Stela 46 z El Palmar w Campeche ujawnia najstarszą datę Długiej Rachuby Majów

Oryginalny artykuł: Monumento de El Palmar, en Campeche, revela la fecha de cuenta larga más antigua en las tierras bajas mayas 

W badaniu rzeźbionych zabytków, archeolodzy wykorzystali modelowanie trójwymiarowe z tradycyjnymi technikami. W sezonach terenowych 2007 i 2009 fotografowali Stele 45 i 46 w zróżnicowanych warunkach oświetleniowych za pomocą cyfrowej lustrzanki Nikon D70. Badania archeologiczne i epigraficzne przeprowadzone na stanowisku archeologicznym El Palmar w Campeche ujawniły, że Stela 46, odkryta w kompleksie architektonicznym na południowy zachód od Grupy Głównej, zawiera najwcześniejszy udokumentowany do tej pory ślad Długiego Rachuby na Nizinie Majów. Odkrycie jest efektem dwóch dekad badań prowadzonych przez Proyecto Arqueológico El Palmar (PAEP), pod kierownictwem archeologów Kenichiro Tsukamoto z University of California w Riverside w Stanach Zjednoczonych oraz Javiera Lópeza Camacho z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH).

Mapa przedstawiająca Niziny Majów z zaznaczeniem El Palmar i innych miast Majów leżących w pobliżu (Projekt PAEP) 

Stela 46 ma wymiary 2,96 x 0,78 m na przedniej stronie i 2,96 x 0,62 m na bokach. Przednia strona Steli 46 przedstawia wizerunek władcy, a boczne ściany zawierają inskrypcje, w tym wczesną Długą Rachubę i związane z nim wydarzenia królewskie (kolumny A i B). Pod spodem znajdują się dwa dodatkowe glify. Władca trzyma głowę bóstwa, najprawdopodobniej Boga Jaguara Świata Podziemnego, który uosabia nocny i koci aspekt słońca. Tekst rozpoczyna się po prawej stronie (kolumna A), która mogła zawierać dziewięć glifów (Ap1–Ap9) charakteryzujących się archaicznymi formami. Pięć kolejnych glifów (Ap2–Ap6) przedstawia Długą Rachubę, ale wyraźnie rozpoznawalne są tylko cyfry okresów bak’tun (8) i k’atun (7). Po 7 k’atun pozostałe cyfry są mocno zniszczone, co utrudnia precyzyjną identyfikację konkretnej daty. Niemniej jednak, dobrze zachowany glif Ap7 reprezentuje 260-dniowy kalendarz wróżbiarski, czyli datę tzolk’in, dla 4 Ajaw. Podczas wstępnego badania steli w 2009 roku Esparza Olguín i Tsukamoto zaobserwowali, że kształty współczynników dla tun, winal i k’in przypominają kwiat, który zazwyczaj reprezentuje wariant liczby 0. Dlatego jest prawdopodobne, że Długa Rachuba na Steli 46 to 8.7.1.0.0 4 Ajaw 8 Sotz (31 sierpnia 180 r. n.e.). Data ta jest o 112 lat starsza od daty zapisanej na Steli 29 w Tikal w Gwatemali i odpowiada rokowi 292 n.e., którą do tej pory uważano za najstarszą na ziemiach Majów. Informacje te wskazują, że ród rządzący tym miejscem należał do najdłużej żyjących w regionie, a jego historia sięga Końcowego Okresu Preklasycznego (300 p.n.e.–250 n.e.) do Końcowego Okresu Klasycznego (800–950 n.e.).

Mapa przedstawiająca położenie Grupy Głównej i Grupy Arcos, utworzona przez Kenichiro Tsukamoto (Projekt PAEP)

Oprócz Długiej Rachuby widocznej po bokach oraz inskrypcji związanych z wydarzeniami intronizacji, monolit przedstawia wizerunek władcy, który nosi pierzaste nakrycie głowy. Badania opublikowane w czasopiśmie Ancient Mesoamerica  wyjaśniają, że wskutek erozji materiału imię władcy wydaje się niekompletne, dlatego tymczasowo nazwano go Ajaw K'al Ubaah, który objął władzę w 131 r. n.e. Naukowcy zauważają, że na innym hieroglifie znajduje się upamiętnienie prośby monarchy, złożonej 49 lat po jego intronizacji, o wzniesienie steli. Wydarzeniu temu prawdopodobnie towarzyszył rytuał. Dane z kontekstu archeologicznego i innych wczesnych stel potwierdzają wiek Steli 46. Podobnie materiały zebrane z wykopów badawczych w Grupie Arcos wskazują na osadnictwo w Okresie Preklasycznym (300 p.n.e.–250 n.e.), czyli w tym samym czasie, co odsłonięcie steli.

Stela 46. Trójwymiarowy model opracowany przez Kenichiro Tsukamoto, epigraficzny rysunek wykonany przez Octavia Q. Esparza Olguín i Kenichiro Tsukamoto, ikonograficzny rysunek wykonany przez Daniela Salazar Lama (Projekt PAEP)

W ramach projektu PAEP przeanalizowano również Stelę 20, monument wzniesiony około VI w. n.e., który zawiera kluczowe informacje o pochodzeniu rodu rządzącego, pokrywające się z datą wyrytą na Steli 46.  Potencjalna data pierwotnie wyryta na Kolumnie pA waha się od 9.0.10.0.0 (445 r. n.e.) do 9.4.0.0.0 (514 r. n.e.). Ten zakres dat jest również zgodny z kaligrafią glifów, a zwłaszcza z wariantem dnia Ajaw zapisanym w kartuszu pC.

Stela 20. Epigraficzny rysunek wykonany przez Octavia Q. Esparza Olguín i Kenichiro Tsukamoto, ikonograficzny rysunek wykonany przez Daniela Salazar Lama (Projekt PAEP)

Z kolei Stela 45, znajdująca się w Muzeum Archeologii Majów w Fuerte de San Miguel, zawierająca długi zapis 8.15.5.8.11 13 Chuwen 9 Mol (12 października 342 r. n.e.), zawiera dane dotyczące sukcesji panującej w IV w. n.e. Dowody te wskazują, że pierwsi władcy El Palmar mieli środki na założenie dynastii, o czym świadczy nie tylko rzeźbienie stel i ołtarzy, ale także wznoszenie różnych dzieł architektonicznych, z którymi wiązały się te zabytki. Podobnie jak Stela 46, monolit ten wykazuje oznaki erozji, przez co niektóre teksty są trudne do odczytania lub niekompletne; dotyczy to glifów Cp2 do Cp6, na których zapisano treść mogącą odpowiadać imieniu władcy Tz'u Chak Ahk.

Stela 45. Trójwymiarowy model opracowany przez Kenichiro Tsukamoto, epigraficzny rysunek wykonany przez Octavia Q. Esparza Olguín i Kenichiro Tsukamoto, ikonograficzny rysunek wykonany przez Daniela Salazar Lama (Projekt PAEP)

W projekcie PAEP uczestniczą również archeolog Adriana Velázquez Morlet, dyrektor Centrum INAH Campeche; Octavio Esparza Olguín, epigrafik z Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku; Daniel Salazar, ikonograf z francuskiego stowarzyszenia Archaeology, Culture and Heritage Archaïos; oraz niezależna archeolog Luz Evelia Campaña. Obecnie stanowisko archeologiczne El Palmar jest nadal eksplorowane i nie jest dostępne dla zwiedzających. Po renowacji, w styczniu 2026 roku, Stela 46 została przeniesiona do Muzeum Architektury Majów, Baluarte de la Soledad, gdzie jest obecnie eksponowana.