Dwa 500-letnie ziemniaki odnaleziono w Tambo Viejo w Peru

Oryginalny artykuł: Desentierran dos papas de 500 años en un yacimiento inca de Perú: el dato que sorprendió a científicos

Dwa liofilizowane ziemniaki, liczące około 500 lat, odkryto w Tambo Viejo, na południowym wybrzeżu Peru, zgodnie z najnowszymi badaniami opublikowanymi w czasopiśmie Journal of Field Archaeology. Znalezisko jest nietypowe, te zachowane bulwy rzadko znajdują się w nienaruszonym stanie poza wysokimi Andami. Odkrycie dawnych ziemniaków potwierdza, że Imperium Inków transportowało podstawowe produkty żywnościowe z gór do regionów nadmorskich, korzystając z rozległych sieci logistycznych. Naukowcy podkreślają, że ten typ konserwacji żywności poprzez suszenie dostarcza bezpośrednich danych na temat mobilności kluczowych zasobów w czasach prekolumbijskich i pomaga lepiej zrozumieć organizację zaopatrzenia Inków.

Ziemniaki (chuños) znalezione podczas wykopalisk w Tambo Viejo (źródło ilustracji: artykuł Lidio M. Valdez i  Katrina J. Bettcher, Journal of Field Archeology)

Chuño to odmiana ziemniaka typowa dla Andów, poddawana procesowi liofilizacji, który całkowicie ją odwadnia. Proces ten polega na przeplataniu nocy z silnym mrozem i dni rozmrażania na słońcu, powtarzając go aż do całkowitego wysuszenia. Według Journal of Field Archaeology istnieją dwa główne rodzaje chuño: czarne, wytwarzane przez prasowanie i suszenie ziemniaków, oraz białe, które powstaje w wyniku moczenia toksycznych bulw przez tygodnie przed suszeniem. Rezultatem jest lekki, trwały produkt, który można łatwo przechowywać przez lata. Chuño było niezbędne w diecie Inków. Pozwalało Inkom na gromadzenie długotrwałych zapasów żywności oraz zaopatrywanie robotników i karawan na całym terytorium, zarówno w górach, jak i na wybrzeżu. Wykopaliska prowadzone pod przewodnictwem głównego archeologa Lidio Valdeza z Uniwersytetu w Calgary ujawniły chuños podczas prac przeprowadzonych w 2024 roku. Bulwy, o białawym kolorze i wciąż z resztkami skórki, znaleziono wewnątrz ceramicznego naczynia osadzonego w ziemi, wraz z fragmentami ceramiki Inków i uszkodzonym wrzecionem. Jak przekazał Lidio Valdez, było oczywiste, że nie jest to zwykłe znalezisko, ale coś wyjątkowego. Obecność tych przedmiotów codziennego użytku pozwoliła Valdezowi umiejscowić znalezisko w okresie Inków, datując ziemniaki na XV lub XVI wiek. Ich dobry stan zachowania przypisuje się zarówno suchym warunkom stanowiska, jak i przechowywaniu w naczyniu ceramicznym. Dawne kroniki opowiadają, jak karawany lam transportowały chuño z Andów do ośrodków takich jak Tambo Viejo, zapewniając zaopatrzenie w żywność. Ta lekka i odporna odmiana ziemniaka pozostała podstawowym pożywieniem nawet po upadku Imperium Inków.

Znalezisko w Tambo Viejo (źródło ilustracji: artykuł Lidio M. Valdez i Katrina J. Bettcher, Journal of Field Archeology)

Podobne odkrycia archeologiczne na wybrzeżu peruwiańskim są rzadkością. Według Valdeza, od czasu udokumentowania podobnego przypadku w Pachacamac minęło ponad sto lat. Dokładne pochodzenie tych ziemniaków pozostaje nieznane. Archeolog zadeklarował zamiar prześledzenia go za pomocą przyszłych analiz chemicznych, które pozwolą ustalić region Andów, z którego pochodzą te bulwy, znalezione w pobliżu oceanu. W czasopiśmie Journal of Field Archaeology, podkreślono niezwykły charakter znalezisk chuño w kontekstach archeologicznych, ponieważ częściej znajdują się w nich suszone resztki mięsa niż liofilizowane bulwy. Odkrycie w Tambo Viejo dostarcza rzadkiego, materialnego dowodu na to, w jaki sposób Imperium Inków włączyło południowe wybrzeże dzisiejszego Peru do systemu zaopatrzenia opartego na żywności o długim terminie przydatności, takiej jak chuño. Dzięki przechowywaniu liofilizowanych bulw w szczelnie zamkniętym i dobrze zachowanym naczyniu, archeolodzy zyskują bezpośrednie dowody na przepływ zasobów andyjskich do środowisk przybrzeżnych, a także na strategie przechowywania, które służyły do utrzymania robotników, karawan i osad. Kolejne analizy chemiczne zespołu będą miały na celu ustalenie dokładnego pochodzenia tych ziemniaków i udoskonalenie rekonstrukcji szlaków i węzłów logistycznych łączących wyżyny z wybrzeżem. Archeolog podkreśla, że wspaniale byłoby poznać pochodzenie tych ziemniaków, nie jest też pewien, czy istnieje inne stanowisko archeologiczne Inków, które mogłoby się z tym równać.