Nowo odkryte miasto Majów nazwano Minanbé (które to słowo w języku jukateckim oznacza "nie ma tu drogi")

Oryginalny artykuł: Bautizan como Minanbé, “no hay camino”, a ciudad maya virgen al norte de la Biosfera de Calakmul

Zrujnowane i nietknięte, z echem swojej historii zawieszonym od ponad tysiąca lat, Minanbé czekało na zespół meksykańskich i słoweńskich specjalistów pod przewodnictwem archeologa Ivana Šprajca. Zakamuflowane w gąszczu dżungli Rezerwatu Biosfery Calakmul w Campeche, dawne miasto mogło zostać nazwane jedynie zwrotem w języku Majów z Jukatanu: „nie ma tu drogi”. Tym odkryciem ekspert związany z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Sztuk i Nauk kończy trzy dekady swojego projektu poświęconego rozpoznaniu Centralnej Niziny Majów, skamieniałego krajobrazu archeologicznego, który był siedliskiem od 9 do 11 milionów ludzi w późnym okresie klasycznym (lata 600–900). 

Na terenie miasta znaleziono 14 stel i ołtarzy (fot. Quintín Hernández)  

Valeriana – miasto Majów, na które natrafiono w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Dan a conocer Valeriana, un nuevo sitio arqueológico descubierto en la selva de Campeche 

Nowe stanowisko archeologiczne, które rzuca światło na gęstość zaludnienia na terenie stanu Campeche w czasach prekolumbijskich pokazuje, że nadal jest jeszcze wiele do odkrycia. Uczeni z Tulane University, Northern Arizona University, University of Houston (USA) i z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku przeanalizowali dane uzyskane dzięki technologii LiDAR w 2013 roku na potrzeby monitoringu lasów jako część projektu znanego jako Alianza M-REDD+. Był to zupełnie niezbadany do tej pory obszar Majów w stanie Campeche (Meksyk). Zebrany materiał obejmuje trzy transekty i trzy bloki. Transekty mają około 275 m szerokości i około 213 km długości, a całkowity obszar to 58,30 kilometrów kwadratowych. Bloki badawcze obejmowały łącznie 64,10 kilometrów kwadratowych i zostały przeprowadzone w trzech miejscach: 1) na południe od miasta Xpuhil, w pobliżu Río Bec, 2) obok wioski Dos Lagunas i Bel Ha oraz 3) w pobliżu miasta Ucum w najbardziej na północ wysuniętej części stanu Campeche. W sumie odkryto 6674 nieznane dotąd budowle Majów. 

Mapka przedstawiająca trzy transekty i trzy badane bloki (źródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Przenoszenie kompleksu pałacowego Majów

Oryginalny artykuł: Reubican milenario conjunto palaciego en inmediaciones de la estación Calakmul del Tren Maya

Już niedługo osoby podróżujące pociągiem przez ziemie Majów, dojeżdżające do stacji Calakmul będą mogły podziwiać dawny kompleks pałacowy, na który natrafiono w odległości 3,5 km podczas badań archeologicznych towarzyszących budowie 7. odcinka linii kolejowej. Zespół specjalistów podejmuje się żmudnego zadania renowacji czterech zabytków, kamień po kamieniu. Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) oraz Centrum INAH Campeche uznały za konieczne zabezpieczenie tego kompleksu architektonicznego, zarejestrowanego przy drodze biegnącej z Escárcega do Chetumal, w Nuevo Conhuás, w gminie Calakmul.

Kompleks pałacowy odkryty podczas prac przy budowie pociągu
(fot. Proyecto de Salvamento Arqueologico del Tren Maya)

Nowe wieści z ziem Majów

Oryginalny artykuł: Área inexplorada brinda claves sobre el desplazamiento humano en las Tierras Bajas Mayas centrales 

W ostatnim sezonie terenowym grupa badaczy, którą kieruje archeolog Ivan Šprajc (ze Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk) prowadziła prace na rozległym, niezamieszkanym obszarze w środkowej części meksykańskiego stanu Campeche, charakteryzującym się obecnością terenów podmokłych i wzniesień, co przyczyniło się do poszerzenia wiedzy na temat różnorodności kultury Majów i jej specyfiki regionalnej. W ramach specjalnego projektu w okresie od kwietnia do maja 2024 r. przeprowadzono eksplorację obszaru porośniętego średniej wielkości dżunglą, należącego do gminy Calakmul, która rozciąga się pomiędzy regionem Chenes (na północy) a miastami Conhuás i Constitución (na południu), wzdłuż autostrady Escárcega-Chetumal. Ivan Šprajc poinformował, że prace skupiły się na kilku obszarach Rezerwatu Biosfery Balam Kú, które zajmują powierzchnię około 140 kilometrów kwadratowych. Przypomniał, że w 2023 r. dzięki zastosowaniu technologii LiDAR uzyskano dane dla niektórych niezbadanych do tej pory terenów. W przeciwieństwie do tamtego sezonu, kiedy to zlokalizowano dawne miasto, nazwane Ocomtún (posty: „W stanie Campeche (Meksyk) odkryto kolejne miasto Majów”, „Dalsze wieści z Ocomtún, nowo odkrytego miasta Majów”) tym razem nie natrafiono na większe ośrodki. Prace były możliwe dzięki finansowemu wsparciu Słoweńskiej Agencji Badań i Innowacji oraz Towarzystwa Milwaukee Audubon, a także innych firm i osób prywatnych. W skład zespołu badawczego wchodzą też archeolodzy Octavio Esparza Olguín, Atasta Flores Esquivel, Quintín Hernández Gómez, Vitan Vujanović i geodeta Aleš Marsetič.

Obraz uzyskany dzięki technologii LiDAR, pokazujący jedno z nowo odkrytych miejsc (źródło: INAH)

W stanie Campeche (Meksyk) odkryto kolejne miasto Majów

Oryginalny artykuł: Descubren antigua ciudad maya en Campeche; la nombran Ocomtún, “columna de piedra”

Grupa badaczy, którą kieruje Ivan Ṡprajc, przemierzając 60 kilometrów przez obszar porośnięty gęstą roślinnością, zlokalizowała pozostałości dawnego miasta Majów, położonego w rezerwacie ekologicznym Balamkú, na południe od stanowiska archeologicznego o tej samej nazwie. Nowo odkryte miasto zostało nazwane Ocomtún („Kamienna kolumna” w języku majańskim jukateckim) ze względu na liczne kamienne kolumny rozrzucone na terenie tego ośrodka. 

Obraz uzyskany dzięki technologii LiDAR pokazuje pozostałości dawnego miasta Majów
(fot. Ivan Sprajc)

Zlokalizowanie miasta jest rezultatem pierwszego sezonu prac prowadzonych w ramach projektu „Poszerzenie panoramy archeologicznej Centralnych Nizin Majów”, zatwierdzonego przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) i koordynowanego przez Ivana Ṡprajca z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki. Celem projektu jest lepsze poznanie rozległego obszaru praktycznie nieznanego archeologom. Zajmuje on centralną część stanu Campeche, granicząc od południa z autostradą Escárcega-Chetumal, od wschodu z północnym sektorem Rezerwatu Biosfery Calakmul, a od północy z regionem Chenes. To w sumie 3000 kilometrów kwadratowych niezamieszkanych i pokrytych dżunglą. 

            

Kamienne kolumny rozrzucone na terenie miasta (fot. Ivan Sprajc)

Rezultaty prac na terenie miasta Majów w stanie Campeche

Podczas budowy Odcinka 2 (prowadzącego z Escarcega do Calkiní) trasy pociągu przez ziemie Majów meksykańscy archeolodzy natrafili na pozostałości nieznanego do tej pory dawnego miasta Majów, które na razie określane jest jedynie jako S.C.R. W 105. numerze specjalnym czasopisma Arqueología Mexicana, badacze Manuel E. Pérez Rivas, Aurelio Lόpez Corral, Ángel Juventino García Uitz i Adriana Velázquez Morlet przedstawili wstępne rezultaty prac na terenie tego ośrodka, wyróżniającego się monumentalną architekturą i zapewne odgrywającego niegdyś znaczącą rolę społeczno-polityczną w regionie obecnego stanu Campeche. Odkrycie to skomplikowało nieco oryginalny projekt trasy pociągu, która miała przebiegać w miejscu gdzie zarejestrowano najważniejsze konstrukcje o przeznaczeniu ceremonialnym, szczególnie część centralną z zachowanymi platformami i budowlami o wysokości do 14 metrów, a także pozostałościami dawnych domostw i rezydencji. W tej sytuacji konieczna była niewielka zmiana trasy pociągu.

Po lewej teren, na którym odkryto miasto Majów.
Po prawej mapka przedstawiająca 2. odcinek trasy pociągu przez ziemie Majów
(źródło ilustracji: Arqueologia Mexicana)

Jak Majowie z Yaxnohcah gospodarowali swymi polami i lasami

Oryginalny artykuł: Ancient Maya used sustainable farming, forestry for millennia

Multidyscyplinarny zespół biologów, antropologów, genetyków i geografów (z University of Cincinnati, USA; University of Calgary, Kanada; Universidad Autónoma de Campeche i Universidad Nacional Autónoma de México, Meksyk) wykorzystał nowe metody oparte na analizie środowiskowego DNA do szczegółowego zbadania roślin dziko rosnących i uprawianych w Yaxnohcah, dawnym mieście Majów. Yaxnohcah położone jest na terenie meksykańskiego stanu Campeche, około 20 km od Calakmul i w okresie preklasycznym mogło być jednym z największych ośrodków na Nizinach Majów. Było zamieszkiwane przez ponad 2000 lat, a tamtejsze najstarsze budowle pochodzą z 900 r. p.n.e. Celem badań było zdobycie większej wiedzy na temat rolnictwa i wykorzystywania obszarów leśnych przez mieszkańców Yaxnohcah.  

Stanowisko archeologiczne Yaxnohcah (fot. Projekt Archeologiczny Yaxnohcah)

Efekt światła i cienia na piramidzie Majów w Santa Rosa Xtampak

Oryginalny artykuł: Hallan en Campeche fenómeno similar al descenso de Kukulcán de Chichén Itzá

Zgodnie z nowymi badaniami, które przeprowadził meksykański archeolog Florentino García Cruz w majańskim mieście Santa Rosa Xtampak (stan Campeche, Meksyk), na jednej z tamtejszych budowli można w dniach 14 marca i 20 września dostrzec spektakularne zjawisko archeoastronomiczne, podobne do słynnego zstępowania Kukulkana (Pierzastego Węża) na piramidzie w Chichen Itza, choć wcześniejsze o około 300 lat. Florentino García Cruz prowadził obserwacje przez sześć lat, weryfikował dane i przygotowywał dokumentację. W tych dwóch dniach na bocznej stronie schodów padające promienie słońca tworzą 13 trójkątów, chociaż obecnie – z powodu częściowego zniszczenia budowli – widoczne są jedynie cztery. Maksymalny efekt gry światła i cienia pojawia się o godzinie 16.40.

Budowla w Santa Rosa Xtampak, na której 14 marca i 20 września można zaobserwować
efekt światła i cienia (źródło fot.: Diario de Yucatan)

Renowacja i rekonstrukcja majańskiego "Reliefu z Placeres"

Oryginalny artykuł: Con nuevas tecnologias proponen caracteristicas y contexto original del "Relieve de Placeres" del Museo Nacional de Antropologia

Grupa specjalistów pod kierunkiem badaczy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przeprowadziła prace konserwatorskie rzeźby Majów znanej jako „Relief z Placeres” i znajdującej się w kolekcji Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk. Gilberto García Quintana z INAH przypomniał historię reliefu, który został zrabowany w 1968 roku i miał zostać nielegalnie wywieziony do Nowego Jorku. Na szczęście rok później zabytek  zwrócono narodowi meksykańskiemu.

"Relief z Placeres" w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk

W okolicy Candelaria (stan Campeche, Meksyk) natrafiono na dwa miasta Majów

Oryginalny artykuł: Con el empleo de tecnologia LIDAR y prospeccion en campo se registran areas con monumentos arqueologicos en el municipio de Candelaria, Campeche

W Meksyku kontynuowane są prace w ramach budowy linii kolejowej dla specjalnego pociągu przez ziemie Majów (zobacz post: "Turystyczny pociąg przez ziemie Majów"), a archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) prowadzą rozpoznanie terenu. Na Odcinku 1, prowadzącym z Palenque do Escarcega (223 km) przebadano do tej pory 131,19 km i dzięki wykorzystaniu technologii LiDAR zarejestrowano 553 pozostałości archeologiczne, z których część odpowiada położeniu miejsc już wcześniej zidentyfikowanych przez INAH, a inne zostały udokumentowane po raz pierwszy. Na szczególną uwagę zasługują dwa duże kompleksy architektoniczne Majów, znajdujące się w pobliżu miasteczka Candelaria w stanie Campeche.

Duży kompleks architektoniczny Majów odkryty w okolicy miasteczka Candelaria
(fot. INAH)

Wyniki analiz szczątków ofiar znalezionych w Uxul

Oryginalny artykuł: Isotope analysis points to Mayan prisoners of war

W 2013 roku, na terenie majańskiego miasta Uxul (stan Campeche, Meksyk) archeolodzy z Uniwersytetu w Bonn natrafili na dnie zbiornika wodnego na kości około 20 osób zabitych w VII w. n.e. (post: "Masowy grobowiec odkryty w Uxul"). W tym masowym grobie znajdowały się szczątki co najmniej 14 dorosłych mężczyzn i jednej kobiety, a także kilku młodzieńców i osiemnastomiesięcznego dziecka. Obecnie Nicolaus Seefeld (z Uniwersytetu w Bonn) we współpracy z badaczami z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu Meksyku (UNAM) zdołali ustalić pochodzenie ofiar.

Szczątki odkryte w 2013 roku na dnie zbiornika w Uxul (fot. Nicolaus Seefeld)

Zakończenie prac w Piramidzie Pięciu Pięter w Edzna

Oryginalny artykuł: Culmina liberacion del Edificio de los Cinco Pisos en la zona arqueologica de Edzna

Na terenie majańskiego stanowiska archeologicznego Edzna (stan Campeche, Meksyk), specjaliści  z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zakończyli oczyszczanie i odnawianie najsłynniejszej z tamtejszych budowli, znanej jako Piramida Pięciu Pięter, o podstawie 60 na 60 m i wysokości 31,5 m. Kierujący pracami archeolog Antonio Benavides Castillo, dyrektor Centrum INAH-Campeche, podkreśla, że w ten sposób dobiegło końca zadanie podjęte po raz pierwszy w 1959 roku, kiedy to ekipa, na której czele stali Alberto Ruz Lhuillier i Raúl Pavón Abreu zaczęła oczyszczanie zachodniej strony budowli. W późniejszych latach Antonio Benavides Castillo skupił się na północnej i wschodniej stronie budowli, a obecnie na stronie południowej.

Piramida Pięciu Pięter w Edzna (fot. Gibran Huerta, INAH)

W Campeche powstało Muzeum Archeologii Podwodnej

Oryginalny artykuł: Abrira en Campeche el primer museo de arqueologia subacuatica en America

W dniu wczorajszym, w dawnej twierdzy San José El Alto w mieście Campeche (Meksyk) zostało otwarte Muzeum Archeologii Podwodnej, będące pierwszym w całej Ameryce muzeum poświęconym tej dyscyplinie naukowej. Muzeum zajmuje powierzchnię 600 metrów kwadratowych, a jego kolekcja obejmuje 426 eksponatów zgromadzonych w sześciu salach.

Twierdza San José El Alto (miasto Campeche, Meksyk) (fot. Melitón Tapia, INAH)

Nowe informacje o miastach Majów w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Descubren en Campeche zona con densidad inusitada de construcciones mayas prehispanicas

W latach 2013-14, na terenie stanu Campeche (Meksyk) odkryto trzy duże miasta Majów: Chactún (z licznymi budowlami o charakterze świątynnym i pałacowym oraz z niemal 20 stelami pokrytymi inskrypcjami glificznymi), Lagunita (ze spektakularną fasadą zoomorficzną, zdobiącą jedną z budowli oraz z rzeźbionymi zabytkami) i Tamchén (z charakterystycznymi budowlami i licznymi zbiornikami zwanymi chultunami). Niedawno, w ramach projektu Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), grupa badaczy, którą kieruje Ivan Šprajc z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki, powróciła na ziemie północnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul, aby przekonać się, jak daleko sięgały strefy wpływów tych majańskich ośrodków. Podczas trwającego dwa miesiące sezonu badawczego, ekipa archeologów i geodetów, przy wsparciu miejscowej ludności, zdołała przemierzyć obszar o powierzchni ponad 100 km². 

Jeden z rzeźbionych zabytków odkrytych podczas sezonu badawczego w tym roku
(fot. Octavio Esparza, UNAM)

Jadeitowa maska z Calakmul powraca do Campeche

Oryginalny artykuł: La mascara de Calakmul regresa a Campeche

Przez ostatnie lata, słynna maska jadeitowa z Calakmul była wystawiana w różnych muzeach nie tylko w samym Meksyku, ale również poza granicami kraju. Teraz wraca do Muzeum Architektury Majów w Baluarte de la Soledad w mieście Campeche. Maskę odkrył William J. Folan, podczas prac wykopaliskowych prowadzonych na początku lat osiemdziesiątych XX wieku w majańskim mieście Calakmul (stan Campeche, Meksyk). Znaleziono ją w Budowli VII, w Grobowcu 1, pochodzącym z lat 660-750 n.e. i należącym do jednego z władców dynastii Kaan.

Jadeitowa maska odkryta w Grobowcu 1 w Budowli VII w Calakmul (fot. INAH)

INAH przygotowuje rejestr wszystkich "cenotes" na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Emprenden el registro digital de los cenotes de la Peninsula de Yucatan

Od 2000 roku, Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku realizuje różne badania podwodnych jaskiń znanych jako cenotes. Obecnie wspiera nowy projekt interdyscyplinarny, którego celem jest uzupełnienie istniejącej bazy danych i opracowanie dokładnego rejestru wszystkich cenotes na Półwyspie Jukatan. W projekcie, zainicjowanym przez INAH, National Geographic Society, Universidad Tecnológica de la Riviera Maya, Banco de Desarrollo de América Latina (CAF) i Aspen Institute Mexico, uczestniczy grupa archeologów, biologów, geologów, speleologów i nurków. W badaniach zostanie wykorzystany specjalny program komputerowy, dzięki któremu będzie można zebrać tysiące fotografii, wykonywanych pod różnymi kątami, co pozwoli na przygotowanie trójwymiarowych modeli nie tylko materiału archeologicznego, ale i pełnego kontekstu danego znaleziska w poszczególnych cenotes. Program, którego autorem jest Corey Jaskolski, inżynier z National Geographic Society, był już wykorzystywany z powodzeniem w 2013 roku w Projekcie Hoyo Negro i okazał się idealny w badaniach zatopionych jaskiń.

Czaszka w cenote Holtún (fot. Paul Niklen)

Paleta barw na budowlach Majów w regionie Río Bec

Oryginalny artykuł: Identifican paleta cromatica maya en la region Rrio Bec

Specjaliści Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), w ramach projektu poświęconego konserwacji stanowisk archeologicznych w stanie Campeche (Meksyk), zidentyfikowali paletę barw wykorzystanych przez Majów na budowlach i fryzach w miastach Balamkú i Becán oraz na fasadach zoomorficznych budowli w Chicaná, Hormiguero i Becán. Przeprowadzone prace umożliwią zastosowanie odpowiednich technik konserwatorskich. Badaniami kierowały Diana Arano i Leticia Jiménez z Centrum INAH w Campeche. Grupa ekspertów ustaliła, że Majowie zastosowali różne odcienie kolorów: czerwonego, żółtego, niebieskiego, różowego, pomarańczowego, zielonego i czarnego. Podczas dwóch sezonów prac, w latach 2014-2015, pobrano również próbki warstw malarskich i zaprawy murarskiej w celu przeprowadzenia analizy składu chemicznego, dzięki której podczas prac restauratorskich zostaną wykorzystane materiały najbardziej zbliżone do oryginalnych.

Budowla II w Chicaná

Badacz Daniel Salazar wykonał rysunki fasad pięciu budowli i dwóch fryzów, a Diana Arano i Félix Camacho (konserwator zabytków z Centrum INAH w Campeche) przeprowadzili dokumentację kolorów w oparciu o ustalony system kolorów Munsella, z którym porównano pigmenty zachowane na stiuku. Na podstawie rysunków Salazara i rejestru ikonograficznego przygotowano obrazy cyfrowe, na których można dostrzec pozostałości barw użytych przez Majów do malowania elementów rzeźbiarskich budowli i fryzów w okresie klasycznym (lata 250-900 n.e.).

Specjaliści INAH porównują paletę majańskich barw z systemem kolorów Munsella (fot. INAH)

Majański chultun w mieście Campeche

Oryginalny artykuł: Arqueologos exploran un chultun en el barrio de San Francisco, Campeche

W mieście Campeche (Meksyk), na jednej z ulic w dzielnicy Św. Franciszka, przypadkowo natrafiono na chultun - zbiornik służący do gromadzenia wody deszczowej. Badania, które przeprowadzili archeolodzy Heber Ojeda Mas i Carlos Cervera Díaz (z Centrum Narodowego Instytutu Antropologii i Historii w Campeche) wykazały, że chultun pochodzi z czasów prekolumbijskich i został zbudowany przez dawnych Majów. Jednocześnie odkrycie to dowodzi, że przed przybyciem Hiszpanów, w miejscu tym znajdowało się miasto Majów. Nawet jeśli nie było tam wielkich piramid, to z pewnością wznosiły się platformy z domami mieszkalnymi, w pobliżu których Majowie budowali zbiorniki na wodę. 

Chultun odkryty w mieście Campeche (for. Centrum INAH-Campeche)

Lagunita i Tamchèn - nowo odkryte miasta Majów

Oryginalny artykuł: Two ancient Maya cities discovered in the jungle of southeastern Mexico

Archeologiczna ekspedycja z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki (ZRC SAZU), którą kierował Ivan Šprajc odkryła ruiny dwóch dużych miast Majów. Rozpościerają się one w niewielkiej odległości od Xpuhil i Zoh Laguna, w południowo-wschodniej części meksykańskiego stanu Campeche i jednocześnie w północnej strefie niezamieszkałej i trudno dostępnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul. Jedno z tych miast odwiedził w 1970 roku amerykański archeolog Eric Von Euw, który natrafił tam na liczne zabytki kamienne i nadzwyczajną fasadę zoomorficzną, przedstawiającą otwartą paszczę ziemskiego potwora. Wyniki jego prac nigdy jednak nie zostały opublikowane, a wykonane przez niego rysunki były przechowywane w Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Uniwersytetu Harvarda w USA i znane były tylko kilku specjalistom. Dokładne położenie miejsca, które Von Euw nazwał Lagunita było tajemnicą. Pomimo poszukiwań Lagunita pozostawała zagubiona w dżungli aż do teraz, kiedy dotarli tam Ivan Šprajc i jego zespół.

Budowla z fasadą zoomorficzną w Lagunita (fot. MISLI) 

Ivan Šprajc wyjaśnia, że zdołali znaleźć to miejsce dzięki fotografiom lotniczym, ale o tym, że jest to Lagunita przekonali się dopiero wówczas, gdy ujrzeli fasadę zoomorficzną i inne zabytki, i porównali je z rysunkami Von Euw, udostępnionymi przez znanego eksperta Karla Herberta Mayera.

Budowla I w Lagunita (fot. MISLI)

Miasta Majów: Xcalumkín (stan Campeche, Meksyk)

Xcalumkín znajduje się w odległości kilkunastu kilometrów od miasteczka Hecelchakán w meksykańskim stanie Campeche. W marcu 1887 roku dotarł na te ziemie austriacki badacz Teobert Maler, który nadał miastu obecną nazwę i w 1902 roku opublikował pierwszy raport na temat Xcalumkín. Po Malerze miejsce to odwiedzali jeszcze Eric Thompson (w 1903 r.), Sylvanus Morley (w 1918 r.), Thomas Gann (w 1924 r.) oraz Harry Pollock z Instytutu Carnegie w Waszyngtonie (w 1935 r.).

Jeden z dziedzińców w Xcalumkín

Badaczy przyciągała spora ilość inskrypcji glificznych w Xcalumkín, wyrzeźbionych przez Majów na najróżniejszych elementach architektonicznych: nadprożach, odrzwiach, kolumnach i kapitelach. W 1942 roku, Raúl Pavón Abreu przetransportował część rzeźbionych zabytków do miasta Campeche, dzięki czemu przetrwały do dnia dzisiejszego, gdyż w latach 50-tych i 60-tych XX wieku miasto zostało splądrowane przez rabusiów.

Inskrypcja zdobiąca wejście do jednej z budowli w Xcalumkín

(Museo de Arquitectura Maya “Baluarte de la Soledad”, miasto Campeche, Meksyk)