Nowe odkrycia w Tikal dostarczają kolejnych świadectw na powiązania tego miasta z Teotihuacán

Oryginalny artykuł: Hallazgo de altar en Tikal revela nuevo tipo de vínculos entre esta ciudad y Teotihuacán 

Edwin Román Ramírez (Proyecto Arqueolόgico del Sur de Tikal, Guatemala), Lorena Paiz Aragón (Proyecto Arqueolόgico del Sur de Tikal, Guatemala), Thomas Garrison (University of Texas, Austin, USA), Stephen Houston (Brown University, Providence, USA), Heather Hurst (Skidmore College, Saratoga Springs, USA), David Stuart (University of Texas, Austin, USA), Alejandrina Corado Ochoa (Proyecto Arqueolόgico del Sur de Tikal, Guatemala), Cristina García Leal (Proyecto Arqueolόgico del Sur de Tikal, Guatemala), Andrew Scherer (Brown University, Providence, USA) and Rony Piedrasanta Castellanos (Proyecto Arqueolόgico del Sur de Tikal, Guatemala) opublikowali w czasopiśmie Antiquity wyniki prac prowadzonych na terenie Tikal (Gwatemala), które dostarczają kolejnych świadectw na powiązania Tikal z Teotihuacán.

Ołtarz odkryty w Tikal (fot. Edwin Roman, ilustracja: Heather Hurst)

Nowe informacje o miastach Majów w stanie Campeche

Oryginalny artykuł: Descubren en Campeche zona con densidad inusitada de construcciones mayas prehispanicas

W latach 2013-14, na terenie stanu Campeche (Meksyk) odkryto trzy duże miasta Majów: Chactún (z licznymi budowlami o charakterze świątynnym i pałacowym oraz z niemal 20 stelami pokrytymi inskrypcjami glificznymi), Lagunita (ze spektakularną fasadą zoomorficzną, zdobiącą jedną z budowli oraz z rzeźbionymi zabytkami) i Tamchén (z charakterystycznymi budowlami i licznymi zbiornikami zwanymi chultunami). Niedawno, w ramach projektu Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), grupa badaczy, którą kieruje Ivan Šprajc z Centrum Badań Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki, powróciła na ziemie północnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul, aby przekonać się, jak daleko sięgały strefy wpływów tych majańskich ośrodków. Podczas trwającego dwa miesiące sezonu badawczego, ekipa archeologów i geodetów, przy wsparciu miejscowej ludności, zdołała przemierzyć obszar o powierzchni ponad 100 km². 

Jeden z rzeźbionych zabytków odkrytych podczas sezonu badawczego w tym roku
(fot. Octavio Esparza, UNAM)

Nowe odkrycia w jaskiniach Majów na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Reporta importantes hallazgos el Proyecto Gran Acuifero Maya del INAH

W ramach projektu, którego celem jest lokalizacja dawnych źródeł wody, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) kontynuują badania majańskich jaskiń na Półwyspie Jukatan. Tym razem kolejnych odkryć dokonano w różnych grotach położonych w rejonie stanowisk archeologicznych Muyil, Tulum i Chumpón w stanie Quintana Roo (Meksyk). Kierujący pracami dr Guillermo de Anda Alanís podkreśla, że nowe odkrycia są znaczące, gdyż dostarczają wielu cennych informacji nie tylko na temat zmian klimatycznych, hydrologii tego obszaru i pierwszych mieszkańców kontynentu amerykańskiego, a szczególnie Półwyspu Jukatan, ale pozwalają również poznać rytuały Majów. Specjalista archeologii podwodnej, Robbert Schmittner zlokalizował ołtarz Majów pochodzący z wczesnego okresu postklasycznego (900-1200 n.e.). Jest to jeden z najlepiej zachowanych ołtarzy zarejestrowanych w tym rejonie. Jest niemal całkowicie pokryty warstwą stiuku, a zdobiące go reliefy przedstawiają postacie antropomorficzne i zoomorficzne oraz motywy abstrakcyjne. Wśród znalezionych tam darów ofiarnych wyróżnia się duży kawałek stalagmitu, który wiązany był z płodnością i żyznością. Poza tym badacze natrafili na pozostałości ceramiki i kamiennych murów.

Ołtarz Majów odkryty w jednej z jaskiń (fot. Leyla Ortega, Projekt GAM)

Miasta Majów: El Chal (Gwatemala)

Stanowisko archeologiczne El Chal znajduje się w gminie Dolores, w Petén (Gwatemala). Ruiny majańskich budowli leżą na terenie współczesnego miasteczka o tej samej nazwie. Ta lokalizacja sprawiła, że większość kamieni pochodzących z prekolumbijskich konstrukcji została wykorzystana do wznoszenia domów, z których część stoi bezpośrednio na platformach majańskich budowli.

Porośnięte roślinnością budowle w El Chal

W latach 1974-1975 miejsce to odwiedzili Richard Kirsch i Ian Graham. Niektóre rzeźbione zabytki zostały wówczas przewiezione do Parku Narodowego Tikal, ale około dwudziestu lat później nic już o nich nie wiedziano. W 1989 roku sporządzono rejestr zabytków, a w 1993 roku podjęto pierwsze prace wykopaliskowe na terenie El Chal, w których uczestniczyli, między innymi, Juan Pedro Laporte, Jorge E. Chocón i Paulino Morales. Archeolodzy co prawda nie odrestaurowali żadnej budowli, ale wykonali wykopy, które pozwoliły ustalić, że miejsce to było zamieszkiwane od późnego okresu preklasycznego (około 300 r. p.n.e.) do wczesnego okresu postklasycznego (około 1300 r. n.e.).

Jeden z placów w El Chal

Niezwykły monolit z rejonu Oxtotitlán

Oryginalny artykuł: Piedra de Oxtotitlan

Na stoku masywu górskiego, na północy stanu Guerrero, znajduje się monolit, pełniący niegdyś funkcję ołtarza i symbolizujący świętą górę, którą zamieszkuje i z której wyłania się dwugłowy jaguar. Okoliczni mieszkańcy nazywają monolit „Kamieniem czaszek”. Wznosi się on na lewym brzegu strumienia “La Barranca”, około jednego kilometra na wschód od miejscowości Emiliano Zapata, w gminie Apaxtla de Castrejón, w pobliżu stanowiska archeologicznego Oxtotitlán, gdzie zachowały się pozostałości dawnych budowli, boisko do gry w piłkę oraz jaskinia z malowidłami naskalnymi.

Monolit z wizerunkiem dwugłowego jaguara (fot. Raúl Barrera, INAH)

Ołtarz boga Mictlantecuhtli

Oryginalny artykuł: El altar a Mictlantecuhtli, obra maestra del modelado en barro

W regionie Sotavento, na ziemiach obecnego stanu Veracruz (Meksyk) znajduje się jedno z wywołujących największe wrażenie przedstawień Mictlantecuhtli, pana świata podziemnego. Siedzące na tronie bóstwo z rozpostartymi ramionami zdaje się łączyć z tymi, którzy zamieszkują jego królestwo zmarłych. Wizerunek pochodzi z lat 300-900 n.e. i nadal zachowuje swą niewiarygodną siłę wyrazu. Jest dziełem jedynym w swym rodzaju, łączącym różne techniki wykonania. Jego niezwykłość sprawiła, że Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) postanowił przeprowadzić bardzo dokładne prace konserwatorskie.

Ołtarz Mictlantecuhtli (fot. Mauricio Marat, INAH)

Tzompantli na Dzień Zmarłych

W czasach prekolumbijskich, w Mezoameryce, szczególnie u Mexików, tzompantli – „ściana czaszek” była szczególnego rodzaju budowlą. W zasadzie było to drewniane rusztowanie, na którym umieszczano czaszki osób złożonych w ofierze. Na terenie Wielkiej Świątyni (Templo Mayor) w dawnym Tenochtitlán zachowała się platforma, ozdobiona z trzech stron 240 czaszkami, wyrzeźbionymi w kamieniu i pokrytymi warstwą stiuku.

Pozostałości dawnego tzompantli na terenie Templo Mayor

W tym roku, z okazji Dnia Zmarłych, w Museo Nacional de las Intervenciones w mieście Meksyk przygotowano specjalne tzompantli, udekorowane 400 kolorowymi czaszkami wykonanymi z gipsu.

Współczesne tzompantli (fot. MNI-INAH)

Miasta Majów: Caracol (Belize)

Przez wiele wieków nikt nie przypuszczał, że głęboko w dżungli, w południowo-zachodniej części Belize, ukryte jest ogromne miasto Majów. Nie wiadomo, jak długo jeszcze kryłoby swą tajemnicę, gdyby nie Rosa Mai, która w 1939 roku udała się w owe rejony w poszukiwaniu drewna mahoniowego i cedrowego do wyrobów rękodzielniczych. O odkryciu ruin powiadomiła niezwłocznie władze kraju, które wysłały tam pełnomocnika do spraw archeologii, A. Hamiltona Andersona i to on nadał miastu nazwę Caracol. Dopiero kilkanaście lat później rozpoczęto wstępne badania. W latach 1950-53 dotarli do Caracol uczeni z Uniwersytetu w Pensylwanii, a w 1954 – z Uniwersytetu Harvarda. W latach 1985 - 2005 regularnymi pracami wykopaliskowymi kierowali Arlen i Diane Chase z Uniwersytetu na Florydzie. Jednocześnie, od 2001 do 2004 roku prowadzony był belizyjski projekt rozwoju turystyki, koordynowany przez archeologa Jaime Awe. Tak późne rozpoczęcie badań wiązało się głównie z kłopotami z dotarciem do Caracol, do którego wiedzie dość długa, choć piękna droga, gdzie można podziwiać malownicze wodospady Río on Pools i grotę Río Frío Cave.

Río on Pools

Río Frío Cave

Kiedy podjęto badania archeologiczne, okazało się, że Caracol było jednym z największych majańskich miast i w okresie swego rozkwitu liczyło ponad 100 tysięcy mieszkańców. Chociaż w okresie klasycznym miasto nazywało się Uxwitza’, to jego władcy zazwyczaj używali tytułu  K’uhul K’antumaak („boska osoba z K’antu”).

Blok glificzny z tytułem K'uhul K'antumaak

Niewiele wiadomo o początkach Caracol. Grupy ludności osiedliły się na tych terenach już w latach 600-300 p.n.e. Pierwszym udokumentowanym historycznie władcą Caracol i być może założycielem dynastii w I połowie IV w. n.e. był Te’ K’ab’ Chahk. Z nieco późniejszego okresu, gdyż z 400 r. n.e. pochodzi Stela 20, która choć zachowana we fragmencie, przedstawia postać jednego z wczesnych władców miasta.

Stela 20 z 400 r. n.e. przedstawia wizerunek jednego z pierwszych władców Caracol

Lagunita i Tamchèn - nowo odkryte miasta Majów

Oryginalny artykuł: Two ancient Maya cities discovered in the jungle of southeastern Mexico

Archeologiczna ekspedycja z Centrum Badawczego Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki (ZRC SAZU), którą kierował Ivan Šprajc odkryła ruiny dwóch dużych miast Majów. Rozpościerają się one w niewielkiej odległości od Xpuhil i Zoh Laguna, w południowo-wschodniej części meksykańskiego stanu Campeche i jednocześnie w północnej strefie niezamieszkałej i trudno dostępnej części Rezerwatu Biosfery Calakmul. Jedno z tych miast odwiedził w 1970 roku amerykański archeolog Eric Von Euw, który natrafił tam na liczne zabytki kamienne i nadzwyczajną fasadę zoomorficzną, przedstawiającą otwartą paszczę ziemskiego potwora. Wyniki jego prac nigdy jednak nie zostały opublikowane, a wykonane przez niego rysunki były przechowywane w Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Uniwersytetu Harvarda w USA i znane były tylko kilku specjalistom. Dokładne położenie miejsca, które Von Euw nazwał Lagunita było tajemnicą. Pomimo poszukiwań Lagunita pozostawała zagubiona w dżungli aż do teraz, kiedy dotarli tam Ivan Šprajc i jego zespół.

Budowla z fasadą zoomorficzną w Lagunita (fot. MISLI) 

Ivan Šprajc wyjaśnia, że zdołali znaleźć to miejsce dzięki fotografiom lotniczym, ale o tym, że jest to Lagunita przekonali się dopiero wówczas, gdy ujrzeli fasadę zoomorficzną i inne zabytki, i porównali je z rysunkami Von Euw, udostępnionymi przez znanego eksperta Karla Herberta Mayera.

Budowla I w Lagunita (fot. MISLI)

Majański "Dom Rady" w Nixtun-Ch’ich’ (Peten, Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Ancient Mayan artwork discovered in Guatemala

Na terenie Nixtun-Ch’ich’ w rejonie Peten (Gwatemala), grupa archeologów odkryła pozostałości majańskiego Domu Rady (tak zwanego popol naah), pochodzącego sprzed około 700 lat. Budowla ma wymiary 50 na 50 metrów i obejmuje dwie, wzniesione obok siebie sale z kolumnadami.  W wywiadzie dla Live Science, profesor Timothy Pugh z Queens College w Nowym Jorku powiedział, że Dom Rady służył w zasadzie zarówno niemal każdemu wydarzeniu o charakterze politycznym, jak i rytuałom religijnym. Grupa Majów zwanych Chakan Itza wykorzystywała go jako miejsce spotkań, oddawania czci bogom, ceremonii małżeńskich i zawierania przymierzy. Miejscowi przywódcy, zbierający się w Domu Rady, mogli sprawować władzę nad wspólnotą lub nawet znacznie większym obszarem.

Pozostałości dawnego Domu Rady w Nixtun Ch'ich' (fot. Timothy Pugh)

Fotogaleria: Rzeźby Olmeków

Olmekowie zamieszkiwali tereny należące obecnie do południowej części stanu Veracruz i zachodnich ziem stanu Tabasco, ale utrzymywali kontakty z różnymi rejonami na zachodzie i południu, co sprawiło, że wpływy ich sztuki były widoczne również na obszarze dzisiejszych stanów Chiapas, Oaxaca, Morelos i Guerrero. Do najważniejszych ośrodków Olmeków należały: San Lorenzo, Laguna de los Cerros, La Venta i Tres Zapotes, a największy rozkwit kultury przypadł na lata 1200 p.n.e. – 400 p.n.e. Olmekowie byli znani między innymi z obróbki bardzo twardych kamieni, gdyż upodobali sobie skały wulkaniczne, zwłaszcza bazalt i andezyt, choć wykorzystywali do rzeźbienia także wapień, piaskowiec i łupki. Wielkie kamienne bloki transportowano przypuszczalnie na tratwach z kamieniołomów odległych nawet o sto kilometrów.

Sztuka Olmeków szczególnie zasłynęła z wielkich kamiennych głów, których do tej pory znaleziono siedemnaście. Gigantyczne, wyrzeźbione z bazaltu głowy mają wysokość od około 1,5 m do 3,5 m i ważą od kilku do kilkunastu ton. Przedstawiają prawdopodobnie władców. Mają oni nakrycia głowy z tkaniny lub skóry zwierzęcej, z ozdobami z jadeitu i piórami. Każda z głów jest nieco inna, gdyż wizerunki dorosłych mężczyzn różnią się wyrazem twarzy czy też wzorem na nakryciach głów. Równie monumentalne są tak zwane ołtarze-trony. Te duże, u góry płaskie bazaltowe bloki, ważą od kilku do 30-40 ton i mogły służyć jako trony. Miały wyrzeźbione na froncie charakterystyczne nisze symbolizujące jaskinie, z których wyłaniały się postacie władców. Reliefy z postaciami pojawiają się też niekiedy na bocznych stronach ołtarzy. Przypuszczalnie najpóźniej pojawiły się w sztuce Olmeków rzeźbione stele, ozdobione wizerunkami bogato odzianych dostojników. Zachowały się też wizerunki zwierząt oraz rzeźby mniejszych rozmiarów, przedstawiające osoby zazwyczaj klęczące lub siedzące ze skrzyżowanymi nogami, czasami z twarzami o cechach jaguara. Są również figurki z charakterystycznymi dziecięcymi rysami twarzy. Część rzeźb została prawdopodobnie rytualnie zniszczona przez samych Olmeków.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

Parque-Museo de La Venta, Villahermosa (stan Tabasco, Meksyk)

Wszystkie zabytki zgromadzone w Parku-Muzeum w Villahermosa pochodzą ze stanowiska archeologicznego La Venta. Znajdują się wśród nich trzy kamienne głowy, ołtarze (w tym Ołtarz 5 rzeźbiony z trzech stron), stele oraz rzeźby zwierząt (jaguara, małpy i manata).

                      

   

Miasta Majów: Toniná (stan Chiapas, Meksyk) – część II

Czytaj także: Miasta Majów: Toniná (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Toniná było jednym z najbardziej wojowniczych majańskich ośrodków, co szczególnie podkreślano w ikonografii, gdyż postacie jeńców pojmanych przez tamtejszych władców, zostały przedstawione na licznych zabytkach. Toniná rywalizowało z Palenque o wpływy w rejonie dzisiejszego stanu Chiapas. Konflikt wyraźnie nasilił się w II połowie VII w. n.e., za czasów Yuknoom ? Way, którego wizerunek zachował się na Monumencie 26 z 672 r. n.e.

Monument 26 z wizerunkiem władcy Yuknoom ? Way
(Muzeum na terenie stanowiska archeologicznego Toniná)

Jak podają inskrypcje z Palenque, król Toniná został pojmany w 687 r. n.e. przez K’inich Kaan Bahlam II , władcę Palenque.

Fragment inskrypcji zachowanej na Panelu ze Świątyni XVII w Palenque,
wspominający atak K'inich Kaan Bahlam II na Toniná
(Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Losy Toniná odmieniły się kiedy w 688 r. n.e. na tronie zasiadł K’inich Baaknal Chahk, który doprowadził do ogromnego rozkwitu królestwa, zarówno pod względem politycznym i militarnym, jak i artystycznym.

Glif przedstawiający imię K'inich Baaknal Chahk (detal z inkrypcji na Monumencie 141)
(Muzeum na terenie stanowiska archeologicznego Toniná)

Kolejne wieści z Chactún (Campeche, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Localizan 19 estelas mayas en Chactun, Campeche
Zobacz też: Fotografie INAH

Dziewiętnaście stel zlokalizowanych w majańskim mieście Chactún, odkrytym niedawno w południowo-wschodniej części stanu Campeche (Meksyk) dostarczy nowych informacji na temat dawnych mieszkańców ziem położonych w rejonie Río Bec, o którym nadal niewiele wiadomo. Archeolog i epigrafik Octavio Esparza Olguín podkreślił, że w tej części ziem Majów nie ma zbyt wielu zabytków z inskrypcjami i dlatego znalezione stele mają szczególne znaczenie. Trzy stele z Chactún zachowały się w bardzo dobrym stanie, a na kolejnych siedmiu nadal można dostrzec wyrzeźbione glify, chociaż trudno będzie odczytać daty i wydarzenia. Pozostałych dziewięć stel uległo znacznej erozji.

Zachowany wizerunek władcy na Steli 1 (fotografia INAH)

Odkrycie Chactún – nowego miasta Majów w stanie Campeche (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Descubren extenso sitio maya al sureste de Campeche
Zobacz także: Fotografie INAH

Kilka tygodni temu grupa meksykańskich i zagranicznych ekspertów, na których czele stoi Ivan Šprajc, odkryła dawne miasto Majów, które wcześniej nie zostało zarejestrowane na mapie archeologicznej Centralnych Nizin. Ruiny zostały nazwane Chactún („Wielki Kamień” lub „Czerwony Kamień”) i leżą w południowo-wschodniej części stanu Campeche (Meksyk). Chactún jest jednym z największych miast Majów w tym rejonie i mogło być centralnym ośrodkiem w okresie od 600 do 900 roku n.e., gdyż zajmuje powierzchnię ponad 22 hektarów i zachowała się tam znaczna ilość zabytków oraz inskrypcji glificznych. Prace badawcze na terenie Chactún są prowadzone za zgodą Rady Archeologii INAH i finansowane przez National Geographic Society oraz instytucje: austriacką Villas i słowacką Ars Ionga.



Archeolog Ivan Šprajc w Chactún (fotografia INAH)

Miasta Majów: Quiriguá (Gwatemala)

W dolinie rzeki Motagua, w pobliżu granicy z Hondurasem, znajduje się jedno z najważniejszych majańskich stanowisk archeologicznych – Quiriguá. Kiedy w 1841 roku do Quiriguá dotarli Stephens i Catherwood, zauważyli, że ruiny niemal całkowicie były pokryte roślinnością. Po nich, pod koniec XIX wieku przybyli tu Alfred P. Maudslay i Sylvanus Morley. Na szczęście dzięki pracom archeologicznym i zabiegom konserwatorskim z biegiem lat miasto zostało wyrwane dżungli. Okoliczne tereny zakupiło United Fruit Company, a ruiny Quiriguá przekształcono w Park Archeologiczny. Po przeprowadzeniu w latach 1974-79 przez Uniwersytet w Pensylwanii prac wykopaliskowych, miasto zostało wpisane na listę Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości.

Stele z Quiriguá należą do najwyższych stel
wzniesionych przez Majów

Quiriguá powstało w bardzo ważnym miejscu, na skrzyżowaniu dróg prowadzących z wyżynnych ziem Gwatemali, z południowo-wschodniego rejonu Copán i z Petén. Zaczęło rozwijać się w latach 250-400 n.e. O jego początkach niewiele wiadomo i znana nam obecnie historia miasta rozpoczęła się w V wieku, kiedy na tronie zasiadł pierwszy król, którego imię nie zostało jak dotąd w pełni odczytane. Objęcie przez niego władzy w 426 roku było nadzorowane przez założyciela dynastii w Copán – K’inich Yax K’uk’ Mo’, o czym wspomina inskrypcja na Ołtarzu zoomorficznym P z 795 roku. Najprawdopodobniej przez około trzysta lat władcy Quiriguá byli wasalami potężnego Copán, które sprawowało kontrolę nad szlakami handlowymi  wiodącymi rzeką Motagua.

Ołtarz L wzniesiony w 652 r. n.e. przez K'awiil Yopaat, czwartego władcę Quiriguá
(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)  

We wczesnym okresie klasycznym architektura miasta przypominała budowle Copán, a zachowane z tego okresu dwie stele podają, że miejscowe rytuały były nadzorowane właśnie przez władców Copán. W latach 495-652 n.e. nie pojawiły się w Quiriguá żadne nowe budowle ani teksty glificzne. Z czasów czwartego władcy - K'awiil Yopaat - pochodzi Ołtarz L, wzniesiony dla upamiętnienia końca jedenastego k’atuna w dniu 9.11.0.0.0 12 Ajaw 8 Keh (14 października 652 r. n.e.). Inskrypcja wspomina rytualny taniec oraz przybycie ówczesnego władcy Copán - K'ahk' Uti' Witz' K'awiil. Quiriguá odżyła na początku VIII wieku, gdy w 725 roku władzę objął K’ahk’ Tiliw Chan Yopaat i z czasem przemienił miasto w istną galerię stel i ołtarzy zoomorficznych.

Miasta Majów: Edzná (stan Campeche, Meksyk)

W centrum stanu Campeche leży miasto Edzná, którego budowle rozciągają się na powierzchni niemal siedemnastu kilometrów kwadratowych. Chociaż ośrodki majańskie w stanie Campeche były znane już w połowie XIX wieku dzięki relacjom takich podróżników jak Stephens, Maler czy Charnay, to jednak dopiero w 1927 roku poprowadzono drogę do Edzná i od 1943 roku mogły rozpocząć się systematyczne prace archeologiczne, które wykazały, że pierwsze ślady osadnictwa w tym rejonie sięgają IV w. p.n.e. Najstarsze budowle wznoszono tu w stylu typowym dla rejonu Petén i dopiero w latach 600–850 nadbudowano nad nimi konstrukcje, które nawiązują do miast w stylu Chenes i Puuc.

Wielki Akropol w Edzná