Majowie wykorzystali tefrę przy budowie piramidy

Oryginalny artykuł: Giant pyramid built by the Maya was made from rock spewed by a volcano

W 539 roku nastąpił wybuch wulkanu Ilopango, uważany za największą erupcję w Ameryce Środkowej w ciągu ostatnich 10 000 lat. Była ona tak potężna, że co najmniej półmetrowa warstwa popiołu pokryła obszar rozciągający się w promieniu 35 km od wulkanu. Zamieszkujący te ziemie Majowie utracili swe osady, a uczeni od lat zastanawiali się, kiedy Majowie powrócili na te ziemie. Sugerowano, że prawdopodobnie dopiero sto lub dwieście lat po wybuchu, ale do tej pory brakowało świadectw. Obecnie Akira Ichikawa, archeolog z University of Colorado Boulder i jego zespół opublikowali wyniki swoich badań, które w latach 2015-2019 prowadzili na terenie stanowiska archeologicznego San Andrés (Dolinia Zapotitán, Salwador), położonego 40 km od wulkanu. Uczeni chcieli dowiedzieć się, kiedy rozpoczęto budowę tamtejszej piramidy zwanej Campana. 

Piramida Campana, stanowisko archeologiczne San Andres, Salwador (fot. Akira Ichikawa)

Piramida w Teopanzolco skrywała pozostałości wcześniejszej konstrukcji

Oryginalny artykuł: Especialistas del INAH descubren restos de un templo al interior de la piramide de Teopanzolco en Morelos

We wrześniu minionego roku, w wyniku trzęsienia ziemi w Meksyku ucierpiało wiele stanowisk archeologicznych, w tym Teopanzolco w stanie Morelos. Podczas inspekcji, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odnotowali poważne uszkodzenia we wnętrzu tamtejszej głównej piramidy ze świątyniami bogów Tlaloka i Huitzilopochtli. Ponieważ zawalenie się fragmentów posadzki zagrażało stabilności budowli, przeprowadzono badania z wykorzystaniem radaru i wykonano wykopy, dzięki którym archeolodzy niespodziewanie natrafili na pozostałości wcześniejszej konstrukcji.

Główna piramida w Teopanzolco (fot. Melitón Tapia, INAH)

Nowe odkrycia w piramidzie w San Andres (Salwador)

Oryginalny artykuł: Estos son los nuevos hallazgos en el Parque Arqueologico San Andres

Na terenie Parku Archeologicznego San Andrés w Salwadorze, grupa badaczy, którą kieruje dr Akira Ichikawa z Nagoya University (Japonia) dokonała nowych odkryć w budowli zwanej La Campana („Dzwon”). La Campana jest największą konstrukcją w San Andrés, o wysokości 20 metrów, z czego 7 metrów zajmuje platforma o podstawie 80 na 90 metrów, na której wzniesiono piramidę o wysokości 13 metrów.

Budowla zwana La Campana (fot. Marvin Romero)

Prace wykopaliskowe na terenie Bejucal (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Ancient Maya king had luxury pleasure palace outside city he ruled

W gwatemalskiej dżungli, na terenie Bejucal, położonego w odległości zaledwie ośmiu kilometrów od dawnego królestwa El Zotz (Peten), prowadzone są prace wykopaliskowe, którymi kieruje Thomas Garrison z University of Southern California. Na odosobnionym wzgórzu archeolodzy odkryli czasową rezydencję, z której ponad tysiąc lat temu korzystali majańscy władcy z El Zotz. Miejsce to wspaniale nadawało się na odpoczynek ze względu na dostęp do źródeł wody, przyjemniejszy klimat w okresie upałów i tereny łowieckie. W miarę upływu lat kompleks pałacowy objął dwa dziedzińce i liczne pomieszczenia mieszkalne. W ruinach jednej z budowli natrafiono na fragmenty bogato zdobionej ceramiki polichromowanej, świadczące o tym, że miejsce to stanowiło rezydencję najwyższej elity.

Jedna z dwóch piramid w Bejucal (fot. Thomas Garrison)

Odkrycia na wzgórzu Cerro Pacífico (Peru)

Oryginalny artykuł: Los Olivos: hallan vestigios de 6-mil anos durante excavaciones arqueologicas

Od kwietnia bieżącego roku, na wzgórzu znanym jako Cerro Pacífico, w dystrykcie Los Olivos (Peru), prowadzone są prace wykopaliskowe którymi kieruje archeolog Luís Ángel Flores Blanco. Na wzgórzu odkryto zawiniątko grobowe ze szczątkami ssaka z rodziny wielbłądowatych. Datowania, przeprowadzone w laboratoriach w USA i w Japonii dowodzą, że zawiniątko pochodzi sprzed niemal 6 000 lat.

Szczątki ssaka z rodziny wielbłądowatych, odkryte na wzgórzu Cerro Pacífico (fot. Peru21)

Miasta Majów: Iximché (Gwatemala)

Ruiny Iximché położone są na wyżynnych ziemiach Gwatemali, w pobliżu miasteczka Tecpan. Iximché zostało założone na początku późnego okresu postklasycznego przez Kaqchikeli. W owych czasach największą rolę w tej części ziem Majów odgrywali K’iche’,  podporządkowali sobie okolice, kontrolowali rozległe obszary gwatemalskich wyżyn i ściągali daniny, co prowadziło do licznych konfliktów. Wojny pomiędzy K’iche’ i Kaqchikelami trwały  przez wiele lat.

Ruiny Iximché

Kiedy w 1524 roku Hiszpanie pod dowództwem Pedro de Alvarado dotarli na ziemie Gwatemali, postanowili wykorzystać miejscowe zatargi dla własnych celów. Jednocześnie Kaqchikele uznali, że przymierze z Hiszpanami może pomóc im w pokonaniu swych największych wrogów - Ki’che’. Wspólnie zaatakowali K’iche’ i zniszczyli ich stolicę Utatlán (dawniej znaną jako Q’umarkaj). 14 kwietnia 1524 roku Hiszpanie, zaproszeni przez Kaqchikeli dotarli do Iximché. Jednak sprawy nie potoczyły się tak, jak oczekiwali Kaqchikele. 27 lipca 1524 roku Iximché stało się pierwszą hiszpańską stolicą w Gwatemali. Bunt Kaqchikeli doprowadził do wojny z Hiszpanami. Ostatecznie w 1526 roku miasto zostało spalone. Dzisiaj Iximché nie wygląda już tak imponująco, jak w okresie swego największego rozkwitu, kiedy to rozległe place były otoczone budowlami rezydencjalnymi i administracyjnymi oraz świątyniami.

Makieta przedstawiająca wygląd Iximché w okresie rozkwitu
(muzeum miejscowe w Iximché)

Majańska piramida w Toniná (stan Chiapas) okazała się najwyższą budowlą prekolumbijską na ziemiach Meksyku

Oryginalny artykuł: El INAH descubre que una piramide en Tonina (Chiapas) es mas alta que la del Sol en Teotihuacan

Od dwóch lat specjaliści Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku badają piramidę odkrytą na terenie majańskiego miasta Toniná (stan Chiapas). Jak podaje Emiliano Gallaga - dyrektor tego stanowiska archeologicznego - wykorzystano w tym celu najnowszą technologię i sporządzono trójwymiarową mapę, co pozwoliło ustalić, że piramida w Toniná jest najwyższą budowlą prekolumbijską na ziemiach Meksyku i jedną z najwyższych na terenie Mezoameryki.

 Północna fasada Akropolu w Toniná (fot. Héctor Motaño, INAH)

Miasta Majów: Caracol (Belize)

Przez wiele wieków nikt nie przypuszczał, że głęboko w dżungli, w południowo-zachodniej części Belize, ukryte jest ogromne miasto Majów. Nie wiadomo, jak długo jeszcze kryłoby swą tajemnicę, gdyby nie Rosa Mai, która w 1939 roku udała się w owe rejony w poszukiwaniu drewna mahoniowego i cedrowego do wyrobów rękodzielniczych. O odkryciu ruin powiadomiła niezwłocznie władze kraju, które wysłały tam pełnomocnika do spraw archeologii, A. Hamiltona Andersona i to on nadał miastu nazwę Caracol. Dopiero kilkanaście lat później rozpoczęto wstępne badania. W latach 1950-53 dotarli do Caracol uczeni z Uniwersytetu w Pensylwanii, a w 1954 – z Uniwersytetu Harvarda. W latach 1985 - 2005 regularnymi pracami wykopaliskowymi kierowali Arlen i Diane Chase z Uniwersytetu na Florydzie. Jednocześnie, od 2001 do 2004 roku prowadzony był belizyjski projekt rozwoju turystyki, koordynowany przez archeologa Jaime Awe. Tak późne rozpoczęcie badań wiązało się głównie z kłopotami z dotarciem do Caracol, do którego wiedzie dość długa, choć piękna droga, gdzie można podziwiać malownicze wodospady Río on Pools i grotę Río Frío Cave.

Río on Pools

Río Frío Cave

Kiedy podjęto badania archeologiczne, okazało się, że Caracol było jednym z największych majańskich miast i w okresie swego rozkwitu liczyło ponad 100 tysięcy mieszkańców. Chociaż w okresie klasycznym miasto nazywało się Uxwitza’, to jego władcy zazwyczaj używali tytułu  K’uhul K’antumaak („boska osoba z K’antu”).

Blok glificzny z tytułem K'uhul K'antumaak

Niewiele wiadomo o początkach Caracol. Grupy ludności osiedliły się na tych terenach już w latach 600-300 p.n.e. Pierwszym udokumentowanym historycznie władcą Caracol i być może założycielem dynastii w I połowie IV w. n.e. był Te’ K’ab’ Chahk. Z nieco późniejszego okresu, gdyż z 400 r. n.e. pochodzi Stela 20, która choć zachowana we fragmencie, przedstawia postać jednego z wczesnych władców miasta.

Stela 20 z 400 r. n.e. przedstawia wizerunek jednego z pierwszych władców Caracol

Majańskie stanowisko archeologiczne Acanmul częściowo zniszczone przez robotników

Originalny artykuł: Archaeological site of Acanmul, Campeche partially destroyed by construction workers - The Yucatan Times 15.08.2014.

23 lipca starożytne majańskie miasto Acanmul padło ofiarą złodziei, którzy ukradli kamienie z prekolumbijskich budowli na budowę drogi. Pracownicy firmy budowlanej Bolio zniszczyli część stanowiska archeologicznego w trakcie prac nad budową drogi dojazdowej do terenów rolnych wioski Chemblás, 25 km od miasta Campeche, w ramach projektu finansowanego przez Państwową Komisję Wodną (CONAGUA). Mieszkańcy podejrzewają, że robotnicy nie tylko zniszczyli część stanowiska archeologicznego, ale także zrabowali ceramikę znalezioną podobno 800 m od głównej piramidy w Acanmul.

Acanmul, Campeche (fot. Yucatan Times)

Miasta Majów: Chacchoben (stan Quintana Roo, Meksyk)

Chacchoben leży na ziemiach obecnego stanu Quintana Roo i zostało odkryte stosunkowo późno, gdyż dopiero w połowie XX wieku. Pierwszy raport na temat miasta przygotował Peter Harrison w 1972 roku, a w 1994 roku Narodowy Instytut Antropologii i Historii w Meksyku rozpoczął prace wykopaliskowe, dzięki którym odrestaurowano budowle wzniesione w centralnej części miasta.

Świątynia 24 w Chacchoben

„Chacchoben” oznacza „miejsce czerwonej kukurydzy” i jest nazwą nadaną miastu współcześnie. Niestety nie wiemy, jak określali je niegdyś Majowie. Archeolodzy natrafili do tej pory jedynie na dwie, dość zniszczone stele. Wyrzeźbione na nich inskrypcje uległy znacznej erozji i są zupełnie nieczytelne. Trudno zatem stwierdzić, czy Chacchoben odgrywało rolę niezależnego królestwa, sprawując władzę nad okolicznymi ośrodkami, czy też w jakimś momencie swej historii znajdowało się w sferze wpływów dynastii Kaan, gdy miała ona swą siedzibę w Dzibanché.

Znaleziona na terenie Chacchoben stela z wizerunkiem władcy siedzącego na tronie

Piramidzie Słońca w Meksyku grozi zawalenie

Oryginalny artykuł: Frank Nowikowski. Huge Mexican pyramid could collapse like a sandcastle. New Scientist 5.03.2014.

Piramida Słońca w Meksyku jest w niebezpieczeństwie: jej jedna strona jest znacznie suchsza od drugiej, co może doprowadzić do zawalenia piramidy, jeśli nie uda się znaleźć środków zaradczych.

W okresie I-VII w. Piramida Słońca była centrum największego miasta obu Ameryk,  obecnie znanego jako Teotihuacan, o populacji ponad 125 tys. osób, co w owych czasach czyniło je jednym z największych miast świata. Sama Piramida Słońca do dziś jest jedną z największych piramid na świecie. Z zewnątrz pokrywają ją 3 mln ton skały wulkanicznej, ale w środku jest to ziemny kopiec.

Widok na Piramidę Słońca i Aleję Zmarłych z Piramidy Księżyca (fot. Wikimedia Commons)

Miasta Majów: Yaxhá (Gwatemala)

Yaxhá leży nad brzegiem jeziora o tej samej nazwie, w odległości około 30 kilometrów od Tikal. Miejsce to stanowi jednocześnie rezerwat przyrody o bogatej florze i faunie, będący ostatnim schronieniem białego żółwia i niektórych ginących gatunków ryb. Słowo yaxhá oznacza zielono-niebieską wodę i jest oryginalną nazwą, nadaną temu miastu przez Majów już w czasach prekolumbijskich.

Jezioro Yaxhá

Yaxhá jest jednym z najstarszych ośrodków w tej części Peten gdyż było zamieszkiwane już w okresie preklasycznym, od około 600 r. p.n.e. Z czasem miasto osiągnęło spore rozmiary i zaczęło dominować na ziemiach położonych wokół jezior Yaxhá i Sacnab. Już we wczesnym okresie klasycznym tamtejsi władcy wznieśli pierwsze stele, które choć zachowały się do dziś jedynie we fragmentach, to świadczą o znaczeniu miasta.

Stela 4 z wczesnego okresu klasycznego

Miasta Majów: El Meco (stan Quintana Roo, Meksyk)

El Meco jest stosunkowo niewielkim stanowiskiem archeologicznym leżącym na wybrzeżu Morza Karaibskiego, w pobliżu słynnego Cancún. Początkowo, we wczesnym okresie klasycznym (300 – 600 n.e.) była to jedynie osada rybacka, pozostająca pod wpływem potężnego Cobá.

Widok El Meco

Rozkwit miasta, związany ze wzrostem liczby ludności i kontaktami utrzymywanymi z północno-zachodnimi ziemiami Jukatanu i rejonem obecnego Belize, nastąpił dopiero pod koniec okresu klasycznego. Aktywne uczestnictwo w sieci handlowej, przy wykorzystaniu zarówno szlaków morskich, jak i lądowych sprawiło, że w okresie postklasycznym (1000 – 1550 n.e.) El Meco stało się ważnym ośrodkiem gospodarczym.

Widok El Meco

Miasta Majów: Zaculeu (Gwatemala)

Zaculeu leży w odległości kilku kilometrów od miasta Huehuetenango. Było ono stolicą królestwa Majów Mam i w ich języku nazywało się Chinabajul. Nazwa „Zaculeu” – „Biała Ziemia” pochodzi z języka Majów K’iche’ i została nadana po pokonaniu miasta przez królestwo K’iche’. Zaculeu zostało założone około 400 roku n.e. i swój największy rozkwit przeżywało w okresie klasycznym. Utrzymywało kontakty handlowe z Nebaj i Kaminaljuyú. Początkowo architektura miasta wykazywała silne wpływy Teotihuacán, ale w późnym okresie klasycznym pojawiły się elementy nawiązujące do cech typowych dla miast leżących wokół Zatoki Meksykańskiej.

Widok ogólny Zaculeu

Zaculeu zostało zaatakowane przez Pedro de Alvarado w 1525 roku. Mieszkańcy miasta zaciekle bronili swego terytorium i dopiero Gonzalo de Alvarado y Contreras, który dotarł tam z ponad setką swych hiszpańskich żołnierzy oraz około dwoma tysiącami Tlaxkalan z ziem Płaskowyżu Meksykańskiego, zdołał ostatecznie pokonać ten ufortyfikowany ośrodek Majów.

Część budowli Zaculeu nadal pozostaje porośnięta roślinnością

Budowle Zaculeu zostały odrestaurowane pod koniec lat 40-tych XX wieku przez United Fruit Company. Pracami kierował John M. Dimick, jednak nie zostały one przeprowadzone zgodnie z zasadami przyjętymi w archeologii. Niektóre budowle zostały pokryte warstwą białej wyprawy wapiennej, podczas gdy w czasach Majów były bogato dekorowane i pomalowane na żywe kolory.

Budowla 4 w Zaculeu

Miasta Majów: Oxtankah (stan Quintana Roo, Meksyk)

Oxtankah położone jest w odległości kilkunastu kilometrów od Chetumal. Pierwsze badania na terenie tego stanowiska prowadził meksykański archeolog Alberto Escalona Ramos i to on w latach 30-tych XX wieku nadał mu obecną nazwę. Oxtankah zamieszkiwane było przez Majów już we wczesnym okresie klasycznym (300 – 600 n.e.), kiedy to osiągnęło szczyt rozwoju społeczno-kulturalnego, rozciągając swe terytorium aż po wyspę Tamalcab.  Około 600 r. n.e. Oxtankah zostało częściowo opuszczone, ale po jakimś czasie ponownie zasiedlone. Ostatecznie przetrwało aż do momentu przybycia Hiszpanów.

Budowla w Grupie Kanjobal, w Oxtankah

Na terenie Oxtankah zachowało się ponad sto najróżniejszych budowli, wzniesionych wokół dziedzińców i placów. Archeolodzy nadali większości placów nazwy zwierząt, a zatem mamy tutaj Plac Węży, Pszczół, Żółwi, Nietoperzy, Iguan, Jeleni, Manatów, Dzików, Pancerników i Tukanów. Do chwili obecnej udostępnione są dla zwiedzających jedynie Plac Pszczół i Plac Kolumn.

Budowla X na Placu Kolumn

Fotogaleria: Prekolumbijskie modele budowli

Spośród wielu wspaniałych artefaktów odnalezionych podczas prac archeologicznych na terenie Ameryki prekolumbijskiej, bardzo interesujące wydają się niewielkie modele najróżniejszych budowli. Dzięki nim możemy obecnie zobaczyć jak wyglądały niegdyś dawne świątynie, co jest szczególnie cenne biorąc pod uwagę fakt, że większość z nich uległa niemal całkowitemu zniszczeniu. Jednocześnie takie modele służą pomocą przy rekonstrukcji prekolumbijskich budowli. Na zamieszczonych poniżej 40 fotografiach można zobaczyć przykłady różniących się stylem modeli, pochodzących z kilku rejonów prekolumbijskiego Meksyku i Peru.

kliknij na zdjęcie aby powiększyć/click on photo to enlarge

Bardzo ciekawe modele świątyń oraz domów wraz z ich mieszkańcami, przedstawionymi podczas ceremonii i wspólnych zabaw, zostały odnalezione przez archeologów na terenie obecnego stanu Nayarit (Meksyk), gdzie w latach 200 p.n.e. – 600 n.e. kwitła kultura zwana Tumbas de Tiro. 

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

      

Museo Anahuacalli (miasto Meksyk)

   

Museo Amparo (Puebla, Meksyk)

  

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

 

Museo Dolores Olmedo (miasto Meksyk)

 

Tradycja wykonywania glinianych lub kamiennych modeli najróżniejszych budowli o charakterze rytualnym była szeroko rozpowszechniona u Mexików. Zachowane modele przedstawiają podstawy piramidalne ze schodami prowadzącymi do świątyń zwanych teocalli. Świątynie te mają niekiedy dość wypracowane zwieńczenia dachów bądź ozdobione są wizerunkami bóstw. 

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

       

     

  

Museo de América (Madryt, Hiszpania)

   

Museo Arqueológico de Xochimilco (miasto Meksyk)

  

Museo de sitio de Tlatelolco (miasto Meksyk)

 

Miniaturowe świątynie były również typowe dla stylu Mezcala. Takie niewielkie kamienne przedmioty, obejmujące zarówno modele budowli, jak i figurki czy maski były wykonywane w północnej części obecnego stanu Guerrero (Meksyk). Najstarsze datowane są na lata 500-200 p.n.e., choć wyrabiano je nadal w okresie postklasycznym. Przedmioty w stylu Mezcala były wysoko cenione i archeolodzy znaleźli je nawet w depozytach ofiarnych w Templo Mayor w Tenochtitlán. 

Museo Amparo (Puebla, Meksyk)

     

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

  

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

   

Museo Regional de Cholula (Cholula, Meksyk)

 

Fundación Televisa

Modele budowli znaleziono także na innych obszarach Mezoameryki. Dwie zamieszczone poniżej fotografie przedstawiają modele świątyń pochodzące z miasta Tolteków – Tula (stan Hidalgo, Meksyk). Pierwszy model znajduje się w Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk), a drugi - w Museo Arqueológico de Tula (stan Hidalgo, Meksyk):

  

Model budowli z siedzącą wewnątrz papugą arą został znaleziony w mieście Zapoteków – Monte Albán (stan Oaxaca, Meksyk) (Museo Nacional de Antropología, miasto Meksyk):

 

Modele pochodzące z ziem obecnego stanu Colima (Meksyk) (Museo Nacional de Antropología, miasto Meksyk):

  

Kamienny model budowli w Museo del sitio de Xochicalco (Meksyk):

Model świątyni w Museo Regional de Cholula (Cholula, Meksyk)

Z czasów prekolumbijskich zachowały się również modele boiska do gry w piłkę. Pierwsza fotografia przedstawia model boiska z Tenochtitlán, znaleziony w depozycie ofiarnym w Wielkiej Świątyni – Templo Mayor i znajdujący się obecnie w kolekcji Museo del Sitio del Templo Mayor (miasto Meksyk). Na drugim zdjęciu mamy natomiast model boiska wraz z graczami i widzami. Model ten pochodzi z późnego okresu preklasycznego, z rejonu obecnego stanu Nayarit (Meksyk) i przechowywany jest w Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk).

  

Modele budowli, choć niekiedy w nieco innej formie, zostały odnalezione przez archeologów również na terenie Peru. Przedstawiciele kultury Chimu, zamieszkujący w latach 1100 – 1400 n.e. północne i północno-centralne wybrzeże Peru, wyrabiali naczynia ceramiczne w formie najróżniejszych budowli. Na zamieszczonych poniżej fotografiach możemy zobaczyć kolejno naczynia w formie: piramidy schodkowej, domu, a także okrągłych piramid zwieńczonych świątynią, wizerunkiem jaguara czy też postacią kapłana podczas odprawiania rytuału. Wszystkie modele znajdują się w kolekcji Museo de América (Madryt, Hiszpania).

      

Północne wybrzeże Peru było w latach 100 p.n.e. – 700 n.e. zamieszkiwane przez kulturę Moche, która również pozostawiła po sobie modele dawnych budowli. Pierwsza fotografia przedstawia świątynię z postaciami stojącymi wokół osoby siedzącej wewnątrz budowli. W przypadku kultury Moche częściej spotykamy naczynia ceramiczne, które co prawda nie stanowią makiet budowli, ale nawiązują do elementów świętego krajobrazu, ukazując postacie – przypuszczalnie szamanów – w otoczeniu gór. Wszystkie artefakty znajdują się w zbiorach Museo de América (Madryt, Hiszpania).