Chan Chan: platforma grobowa ukazująca rytuały elity Chimú sprzed 600 lat

Oryginalny artykuł: Chan Chan: plataforma funeraria revela rituales de la élite Chimú de hace 600 años 

Platforma grobowa w Chimú, odkryta w nienaruszonym stanie przez peruwiańskich archeologów w kompleksie archeologicznym Chan Chan, nosi ślady ciągłej aktywności i użytkowania. Sugeruje to, że cywilizacja ta postrzegała niebiosa jako dokładne odbicie swojego terytorium: etap, w którym istnienie nie kończyło się, lecz trwało nieprzerwanie po ostatnim tchnieniu. Jorge Meneses, główny archeolog prowadzący wykopaliska, powiedział agencji Andina, że platforma, na której znaleziono główną postać i 37 jej towarzyszy, była stale poddawana manipulacjom, być może przez rodzinę lub osoby, które nią zarządzały, po śmierci członka elity Chimú.

Miejsce znalezienia platformy grobowej (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

Pochówek dziecka z ofiarami znaleziony w kompleksie archeologicznym Huacas de Moche

Oryginalny artykuł: Trujillo: hallan entierro de niño con ofrendas en el Complejo Arqueológico Huacas de Moche 

Archeolodzy z kompleksu archeologicznego Huacas de Moche znaleźli grób półtorarocznego dziecka, który przedstawia wzór charakterystyczny dla kultury Moche. Dziecko zostało pochowane wraz z ofiarami w miejskim centrum stanowiska. Archeolog Jermi Mejía López wyjaśnił, że szkielet dziecka znaleziono w Kompleksie Architektonicznym 61. Leżało z głową zwróconą na południe, a nogami na północ. Zaznaczył również, że pochówkowi towarzyszyła ofiara pogrzebowa składająca się z dwóch gwizdków, grzechotki i naczynia, co stanowi informację o praktykach kulturowych i pogrzebowych tej społeczności, która zamieszkiwała to miejsce około 1500 lat temu. Kompleks architektoniczny nr 61 znajduje się w południowej części ośrodka miejskiego Moche i charakteryzuje się małymi platformami oraz ścianami działowymi, które wyznaczają przestrzenie dla różnych aktywności. Prace obejmują dokumentację graficzną, altimetryczną, fotograficzną, filmową i lotniczą, a na dalszych poziomach będą kontynuowane w celu identyfikacji transformacji architektonicznych.  

Stanowisko Huacas de Moche (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

   

Znalezisko archeologiczne w Cerro Mayal ujawnia dowody na istnienie warsztatów ceramicznych kultury Moche

Oryginlany artykuł: Hallazgo arqueológico en Cerro Mayal revela evidencias de talleres de alfarería mochica 

Zespół Programu Archeologicznego Chicama (PRACH) Narodowego Uniwersytetu San Marcos (UNMSM) rozpoczął prace wykopaliskowe na stanowisku archeologicznym Cerro Mayal, małej osady położonej w dolinie Chicama, w regionie La Libertad, znanej z koncentracji warsztatów produkujących ceramikę kultury Moche. W rozmowie z agencją Andina archeolog Henry Tantaleán, współdyrektor PRACH, ujawnił, że nowy sezon, który rozpoczął się w trzecim tygodniu lipca, pozwolił już na odkrycie nowych form, zwłaszcza figurek, i talerzy garncarskich w górnych warstwach stanowiska. Badacz dodał, że wykopaliska w tym miejscu, które rozpoczęły się w zeszłym roku, zostały wznowione w celu pogłębienia wiedzy na temat produkcji ceramiki.  

Jedna z figurek znalezionych w Cerro Mayal (fot. ©ANDINA/Editora Perú)

             

W Peñico odkryto ofiarę rytualną sprzed 3800 lat

Oryginalny artykuł: Fabuloso hallazgo en Peñico: descubren una ofrenda ritual de 3 800 años de antigüedad

Naukowcy z Ministerstwa Kultury prowincji Huaura w regionie Lima odkryli rytualną ofiarę mającą około 3800 lat, związaną z budową platformy Głównego Budynku Publicznego w centrum miasta Peñico. Odkrycie dostarcza nowych dowodów na ciągłość tradycji kulturowej cywilizacji Caral w Peñico, po upadku jej głównych miast. Odkrycia dokonali specjaliści ze Strefy Archeologicznej Caral Ministerstwa Kultury, pod kierownictwem archeolog Ruth Shady Solís. Dar odnaleziono podczas wykopalisk w podsektorach B1-B3 Głównego Budynku Publicznego i uważa się, że został złożony w ramach rytuału konsekracji związanego z budową nowej platformy. Archeolodzy odnaleźli kolekcję 43 przedmiotów wykonanych z drewna i kości, z których kilka nosi ślady grawerowania i działania ognia. Wśród nich znajdują się wizerunki postaci mitycznych, antropomorficznych – w tym postaci kobiecej i prawdopodobnie bóstw – a także ptaki, węże, kijanki oraz różnorodne motywy geometryczne i abstrakcyjne.

Przedmioty rytualne znalezione w Peñico (fot. © ANDINA / Editora Perú).  

W świętym mieście Pacatnamú odkryto dowody na rytualne uczty i nieznaną wcześniej ceramikę

Oryginalny artykuł: Descubren evidencias de banquetes rituales y cerámica inédita en ciudad sagrada Pacatnamú

W ciągu zaledwie tygodnia wykopalisk w kompleksie archeologicznym Pacatnamú, położonym w dolinie Jequetepeque, projekt archeologiczny Pacatnamú udokumentował pozostałości żywności pochodzące z różnych stref ekologicznych, święty owoc używany w rytuałach krwi, fragmenty ceramiki w różnych stylach oraz procesy rytualnego pochówku w świątyniach, a także warstwy świadczące o ponownym zajęciu tego miejsca przez kultury Moche i Lambayeque. Ujawniła to archeolożka Carito Tavera, współdyrektorka Projektu Archeologicznego Pacatnamú, w oświadczeniu dla agencji Andina. podkreśliła, że odkrycia te pozwalają na rekonstrukcję życia rytualnego pielgrzymów, którzy na przestrzeni wieków przybywali do świętego miasta Pacatnamú. Badania prowadzi peruwiańsko-kanadyjski zespół pod kierownictwem profesora Edwarda Swensona z Uniwersytetu w Toronto i archeolożki Carito Tavery Mediny z Peruwiańskiego Instytutu Studiów Archeologicznych (IPEA). Oprócz pozostałości żywności i ceramiki w stylach nigdy wcześniej nieodnotowanych w dolinie Jequetepeque, badacze zidentyfikowali owoc o silnym znaczeniu rytualnym i ślady ceremonialnych zamknięć przed wzniesieniem na nim nowych budowli.      

Stanowisko archeologiczne Pacatnamú (fot. © ANDINA / Editora Perú)

                                     

Odkrycie szczątków kostnych w Kuélap ujawnia złożone praktyki pogrzebowe kultury Chachapoyas

Oryginalny artykuł: Hallazgo de restos óseos en Kuélap revela complejas prácticas funerarias de los Chachapoya 

W połowie maja w kompleksie archeologicznym Kuélap w Amazonii odkryto budowlę grobową zawierającą szczątki szkieletów pięciu osób oraz przedmioty ceremonialne. Jest to pierwsze tego typu odkrycie, świadczące o wysokiej wartości kultury Chachapoyas, która rozkwitła w Późnym Okresie Przejściowym. Agencja Andina rozmawiała z dyrektorką ds. kultury regionu Amazonas, Rocío Sánchez Chávez, która ujawniła szczegóły tego ważnego odkrycia archeologicznego (szczątki pięciu osób, fitomorficzna paccha w stylu Inków, fragmenty muszli Spondylusa i figury wyrzeźbione w Strefie 12), którego położenie w Kuélap, u zbiegu dwóch głównych wejść, świadczy o jego znaczeniu. 

Szczątki jednej z osób znalezionych w Kuelap (żródło fot. © ANDINA / Editora Perú)

W Cuzco odkryto kolejną zaginioną cytadelę Inków

Oryginalny artykuł: Descubren en Cusco otra ciudadela perdida inca cuatro veces más grande que Machu Picchu 

Zaskakujące odkrycie archeologiczne, dokonane 225 kilometrów na północny zachód od Machu Picchu, w regionie Cuzco, ujawniło światu istnienie osady Inków znanej jako T'aqrachullo lub Ancocagua, która była cztery razy większa od słynnej na całym świecie cytadeli Inków w Machu Picchu i pełniła funkcję ośrodka politycznego, gospodarczego i religijnego aż do podboju Tahuantinsuyo. Ujawnił to prestiżowy magazyn National Geographic w artykule zatytułowanym Dentro de la búsqueda de la ciudadela perdida de los incas, autorstwa Alejandro Muñoza, w którym wskazano, że pozostałości T'aqrachullo znajdują się na płaskowyżu stanowiącym część kanionu nad rzeką Apurímac. Alejandro Muñoz wyjaśnia, że ruiny rozciągają się na powierzchni 17,40 hektara, obejmując obszar u podnóża płaskowyżu, co sprawia, że T'aqrachullo jest około cztery razy większe od Machu Picchu, położonego 225 kilometrów na północny zachód. 

Pozostałości dawnych budowli w T'aqrachullo (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Dawne DNA zmienia historię Peru, odkryto migrację na dystansie ponad 700 kilometrów na kilka wieków przed Inkami

Oryginalny artykuł: ADN antiguo reescribe la historia del Perú: descubren migración de más de 700 kilómetros siglos antes de los Incas 

Międzynarodowe badanie oparte na szczątkach ludzkich znalezionych w Chincha wykazało, że dawne społeczności nadbrzeżne przez stulecia zachowały swoje rytuały pogrzebowe i praktyki kulturowe, pomimo mieszania się z innymi grupami zamieszkującymi terytorium Peru. Na długo przed powstaniem Imperium Inków, grupy ludzi przemierzały już rozległe terytoria wzdłuż peruwiańskiego wybrzeża, niosąc ze sobą swoje zwyczaje, rytuały i formy organizacji rodziny. Niedawne międzynarodowe badanie oparte na analizie dawnego DNA wykazało, że całe społeczności migrowały z północnego wybrzeża Peru na południe co najmniej 800 lat temu, podważając historyczne teorie dotyczące mobilności społeczeństw preinkaskich. Badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Nature Communications, dostarczyły dowodów na migracje ludzi na odległość ponad 700 kilometrów do dzisiejszej Doliny Chincha w regionie Ica. Odkrycia nie tylko ujawniają skalę tych migracji, ale także to, w jaki sposób populacje te zachowały swoje tradycje kulturowe przez pokolenia pomimo mieszania się z innymi grupami na wybrzeżu Peru.

Mapa obszaru badań. A. Lokalizacja Doliny Chincha i innych stanowisk andyjskich wymienionych w niniejszym badaniu, które dostarczyły danych o starożytnym DNA. B. Stanowiska archeologiczne objęte badaniem ( Źródło: Mapy bazowe dla paneli A i B uzyskano z zestawu danych World Imagery i utworzono w oprogramowaniu ArcGIS Pro w wersji 3.6.2. Źródła: ESRI, Michael Bauer Research GmbH 2022, National Institute of Statistics and Informatics (INEI), Earthstar Geographics, Vantor) 

Odkryto dowody na istnienie dawnego sanktuarium w Cerro de la Horca

Oryginalny artykuł: Hallazgo arqueológico: descubren evidencias de un antiguo santuario en Cerro de la Horca 

Zespół kamiennych i glinianych platform, murów, placów ceremonialnych i licznych materiałów archeologicznych znalezionych na stanowisku Cerro de la Horca wzmacnia hipotezę, że kompleks ten mógł być jednym z głównych ośrodków religijnych i politycznych w dolinie Fortaleza między 900 a 1400 rokiem, na terenie obecnej prowincji Barranca w regionie Lima. Stwierdził to archeolog José Luis Fuentes, dyrektor projektu badawczego realizowanego obecnie w tej ważnej osadzie położonej około czterech kilometrów na północ od Paramongi, na 513 kilometrze autostrady Panamerykańskiej Północ. W wywiadzie dla agencji Andina José Luis  Fuentes wyjaśnił, że Cerro de la Horca jest jednym z największych i najbardziej złożonych obiektów w Dolinie Fortaleza, ze względu na dużą liczbę znajdujących się tam struktur architektonicznych, otoczonych przez 20 kopców, a także platformy, mury i wewnętrzne ścieżki. To bardzo złożone miejsce, niespotykane w tej konkretnej części doliny. 

Pozostałości jednej z budowli odkrytych w Cerro de la Horca (Fot. © ANDINA / Editora Perú) 

Badania w Chavín de Huántar mogą zrewolucjonizować światową archeologię

Oryginlany artykuł: Investigación en el Monumento Chavín de Huántar puede revolucionar la arqueología mundial 

Znany amerykański archeolog John Rick ogłosił nowy etap prac w monumentalnym kompleksie Chavín de Huántar, skoncentrowany na eksploracji głównych budynków, wykorzystaniu zaawansowanych technologii i pogłębianiu wiedzy o złożonym życiu rytualnym jednej z najbardziej wpływowych kultur starożytnych Andów. Chavín de Huántar stało się poważnym wyzwaniem dla badacza Uniwersytetu Stanforda i dyrektora Programu Badań Archeologicznych i Konserwacji Chavín (PRIACCH). W obszernej rozmowie z agencją prasową Andina, John Rick przedstawił plany nowego etapu prac archeologicznych, opisał technologie, które zostaną wykorzystane i podzielił się najnowszymi odkryciami, które na nowo piszą historię tej kultury.

Przygotowania do prac na terenie Chavín de Huántar (fot.© ANDINA / Editora Perú)

Peruwiańscy archeolodzy odkryli rezydencję elity kultury Virú

Oryginalny artykuł: Arqueólogos peruanos descubren residencia de un personaje de la élite de la cultura Virú 

Zespół peruwiańskich archeologów po trzech tygodniach wykopalisk na zboczach Cerro Blanco, w miejscowości Huancaquito Alto, w regionie La Libertad, odkrył grupę budowli z cegieł adobe pokrytych pięknym tynkiem, zbudowanych ponad 1500 lat temu na potrzeby elity Virú. Feren Castillo Luján, dyrektor Projektu Archeologicznego Doliny Virú (PAVI), poinformował, że  architektura jest wyraźnie widoczna na powierzchni, dlatego w czwartym sezonie badawczym zaplanowano wykopaliska na obszarze o szerokości 13 metrów i długości 15 metrów. Jak przekazał Feren Castillo Luján, który stara się zrozumieć powiązania między kulturami Virú i Moche, pozwoliło to na stworzenie starannie wykonanej architektury, wykorzystującej głównie podłużne cegły adobe z otynkowaniem z gliny, a także cegły adobe o równoległych ściankach ze śladami trzciny. 

Pozostałości jednej z budowli na terenie Huancaquito Alto (fot. ANDINA/ Luis Puell)

Pierwsza głowa-trofeum z Andów z rozszczepem wargi/podniebienia zidentyfikowana w południowym Peru

Oryginalny artykuł: First Andean trophy head with cleft lip/palate identified from southern Peru

W niedawnym badaniu Beth Scaffidi przeanalizowała zdjęcia unikatowej głowy-trofeum z południowego Peru. Badanie zdiagnozowało u tego osobnika rozszczep wargi i podniebienia, co czyni go pierwszym przypadkiem głowy-trofeum z Andów i jednym z zaledwie sześciu innych znanych szczątków ludzkich z tego regionu z tą wadą rozwojową. Głowy-trofea to szczątki ściętych osobników, które poddano obróbce w celu konserwacji, ekspozycji i transportu. W Andach praktyka kolekcjonowania głów-trofeów sięga tysiącleci, a głowy te często należą do poległych wrogów lub czczonych przodków.

Lokalizacje znanych przypadków rozszczepienia warg w szczątkach ludzkich z centralnych Andów, wraz z podawanym pochodzeniem okazu badawczego (źródło ilustracji: czasopismo Journal of the Institute of Andean Studies) 

Tajemnicze dołki w Monte Sierpe były preinkaskim systemem księgowości i handlu

Oryginalny artykuł: Los misteriosos hoyos de Monte Sierpe eran un antiguo sistema de contabilidad y mercado preincaico, y contienen polen milenario 

Rozległy rząd 5200 otworów, precyzyjnie wywierconych w suchym zboczu peruwiańskiego wzgórza, od dziesięcioleci wymyka się wszelkim logicznym wyjaśnieniom. Potocznie znany jako Pas Dziur i nazwany Monte Sierpe, ten enigmatyczny obiekt archeologiczny rozciąga się na długości 1,50 kilometra w Dolinie Pisco w południowym Peru, stanowiąc jeden z najbardziej intrygujących i najmniej poznanych krajobrazów kulturowych Andów. Nowe dowody naukowe, uzyskane dzięki mapowaniu za pomocą dronów i mikroskopowej analizie osadów, rzucają nowe światło na jego możliwą funkcję, łącząc go z systemem wymiany towarów i prymitywną formą prekolumbijskiej rachunkowości.

Mapka przedstawiajaca Monte Sierpe (żródło ilustracji: czasopismo Antiquity)

Liczba geoglifów odkrytych za pomocą sztucznej inteligencji przekracza 500

Oryginalny artykuł: Líneas de Nasca: geoglifos hallados con ayuda de inteligencia artificial superan los 500 

W ciągu ostatnich trzech lat, jak twierdzi japoński badacz Masato Sakai, badania archeologiczne w Peru poczyniły historyczny krok naprzód dzięki pomocy sztucznej inteligencji, czego dowodem są prace przeprowadzone w ostatnich latach w Rezerwacie Archeologicznym Linii i Geoglifów Nazca w regionie Ica, gdzie znajdują się słynne na całym świecie Linie i Geoglify Nazca. Jak ujawnił japoński badacz dr Masato Sakai z Uniwersytetu Yamagata, dzięki sztucznej inteligencji w ostatnich latach na równinach Nazca odkryto ponad 500 nowych figur. Odkrycie to podwaja liczbę znanych jeszcze kilka lat temu geoglifów. 

Nowe geoglify odkryte dzięki sztucznej inteligencji (fot. Andina)

Archeolodzy znaleźli szczątki świnek morskich w Castillo de Huarmey

Oryginalny artykuł: Arqueólogos hallan restos de cuyes asociados a la vida cotidiana en el Castillo de Huarmey 

Naukowcy biorący udział w projekcie archeologicznym „Castillo de Huarmey”, znaleźli szczątki świnek morskich związane z kontekstami ceremonialnymi i życiem codziennym kultury Wari. Jak poinformował badacz Miłosz Giersz z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierujący projektem, to nowe odkrycie jest związane zarówno z praktykami żywieniowymi, jak i rytualnymi, co potwierdza teorię wczesnego udomowienia świnki morskiej w regionie Ancash i jej symbolicznego znaczenia w społeczeństwach prekolumbijskich. Badania sugerują, że świnka morska była hodowana nie tylko jako źródło pożywienia, ale także odgrywała rolę w ceremoniach związanych z andyjskim światopoglądem. Miłosz Giersz wyjaśniła, że szczątki świnki morskiej zostały odkryte podczas wykopalisk archeologicznych prowadzonych od 2010 roku przez zespół projektu „Castillo de Huarmey” w różnych sektorach kompleksu grobowego. Ich systematyczna analiza była możliwa dzięki badaniom zooarcheolog dr Weroniki Tomczyk, która opublikowała wstępne wyniki w swojej rozprawie doktorskiej. To nowe spojrzenie na szczątki świnki morskiej było częściowo spowodowane rosnącym zainteresowaniem mieszkańców dziedzictwem kulturowym związanym z żywnością w regionie, pokazując, jak archeologia może angażować się we współczesne procesy rewaloryzacji kulturowej.

Szczątki świnki morskiej znalezione podczas wykopalisk (fot. Andina)

Naczynie przedstawiające wojowników w walce znalezione w Chankillo

Oryginalny artykuł: Una vasija con guerreros en combate encontrada en Chankillo, el observatorio más antiguo de América 

Nowe odkrycie na pustyni Casma po raz kolejny rzuca światło na złożoną naturę władzy w najwcześniejszych cywilizacjach obu Ameryk. Na terenie Chankillo, przy wejściu do tamtejszego Obserwatorium Słonecznego Kompleksu Archeoastronomicznego natrafiono na naczynie, którego ikonografia przedstawia wojowników w walce. Ilustruje to konflikt i opowiada o skomplikowanej strategii, dzięki której elita umocniła swoją dominację ponad dwa tysiące lat temu. Według badaczy prowadzących projekt, naczynie, zidentyfikowane jako należące do ceramiki stylu Patazca, ma pęknięcia, które nie są przypadkowe, lecz są wynikiem celowego działania. Jedna z hipotez głosi, że jego pęknięcie było częścią rytualnej ofiary, złożonej w kluczowym miejscu, choć możliwe jest również, że doszło tam do fizycznej konfrontacji. Naczynie zostało znalezione na samym progu obserwatorium, w punkcie przejścia między światem profanum a przestrzenią sacrum, z której czas był regulowany przez słońce.

Prace na terenie Chankillo (fot. Rząd Peru)

W kompleksie Licapa II natrafiono na rezydencję lokalnej elity

Oryginalny artykuł: ¡Hallazgo arqueológico! Palacio Moche encontrado revela presencia de élite gobernante 

Najnowszym odkryciem w kompleksie Licapa II na stanowisku archeologicznym Moche w La Libertad jest budowla z czasów prekolumbijskich, która prawdopodobnie służyła jako rezydencja lokalnej elity. Jak podaje Henry Tantaleán, jeden z kierujących Programem Archeologicznym Chicama, konstrukcja ta liczy około 1400 lat i pochodzi z okresu pomiędzy 600 a 700 rokiem, określanym jako Późny Okres Moche, ściśle powiązany z międzyregionalnymi wpływami i interakcjami. 

Pozostałości dawnej rezydencji (fot. Andina)

Nowe odkrycia w Puémape podkreślają rolę świątyni w dawnym Peru

Oryginalny artykuł: Nuevos hallazgos en Puémape ponen en valor rol que cumplió este templo en el antiguo Perú

Po 35 latach jedna z najstarszych świątyń na północnym wybrzeżu Peru, znajdująca się na stanowisku archeologicznym Puémape, położonym w dystrykcie San Pedro de Lloc, w prowincji Pacasmayo, ujawnia nowe tajemnice dotyczące pochodzenia architektury rytualnej i jej powiązań z kultem przodków w dolinie Jequetepeque, w regionie La Libertad. W 1990 roku podjęto pierwszą próbę przeprowadzenia badań w świątyni Puémape. Znaleziska z tamtego okresu udokumentowały długą historię osadnictwa, łączącą ją z rozwojem kultury Cupisnique. Stanowisko to było jednym z pierwszych, na którym odkryto obecność monumentalnej architektury prekolumbijskiej, związanej z kulturą Cupisnique. Jednak po tym pionierskim odkryciu miejsce to popadło w zapomnienie, aż do dziś. W 2024 roku, prawie 35 lat później, Program Archeologiczny Chicama Narodowego Uniwersytetu San Marcos, którym kierują Henry Tantaleán Ynga i Carito Tavera Medina, przejął pałeczkę dzięki wsparciu nowoczesnej technologii i odnowionej perspektywie naukowej. W tym roku przeprowadzono nową fazę tych badań naukowych.

Prace wykopaliskowe w Puemape (fot. Program Archeologiczny Chicama)

Monumentalna przeszłość Cerro Malabrigo w dolinie Chicama

Oryginalny artykuł: Investigación arqueológica revela pasado monumental de Cerro Malabrigo en valle de Chicama 

Badania prowadzone na stanowisku archeologicznym Cerro Malabrigo, położonym w dolinie Chicama w regionie La Libertad, ujawniają istnienie monumentalnej architektury wzniesionej na początku Wczesnego Okresu Przejściowego, między II wiekiem p.n.e. a I wiekiem n.e., na długo przed pojawieniem się kultury Moche. Stanowisko to jest obecnie uznawane za kamień milowy w peruwiańskiej archeologii. 

Prace wykopaliskowe na terenie Cerro Malabrigo (fot. Program Archeologiczny Chicama)

Nowe odkrycia ujawniają, że początki udomowienia kakao w Peru mogą sięgać nawet 6100 lat

Oryginalny artykuł: Hallazgos revelan que orígenes del cacao en el Perú se remontarían a más de 6,100 años

Do 2023 roku nie było wątpliwości, że kakao pochodzi z peruwiańskiej dżungli, a dowody na to sięgają ponad 5300 lat. Jednak nowe odkrycia, potwierdzone wynikami badań laboratoryjnych, ujawniają, że początki udomowienia tej rośliny sięgają wiele wieków wcześniej, około 6100 lat. Zespół badaczy pod kierownictwem Quirino Olivery odkrył w części Huaca Montegrande cenne dary: kamienne rzeźby przedstawiające strąki kakaowca oraz szczątki szczęki lamy, która według Olivery została przywieziona z Andów w celach obrzędowych. Jak podaje Quirino Olivera, prace polegały na pionowym przekopywaniu warstw, na dowody natrafiono około 3,5 metra poniżej poziomu, na którym wcześniej znaleziono ślady wskazujące na obecność kakao sprzed 5300 lat. Zdaniem badacza oznacza to, że możemy mieć do czynienia z próbkami sprzed 6100 lat.

Jedna z rzeźb przedstawiających strąk kakaowca (fot. Andina)