Figurki z okresu preklasycznego znalezione w San Isidro (Salwador)

Oryginalny artykuł: 2,400-year-old puppets with 'dramatic facial expression' discovered atop pyramid in El Salvador 

Od 2018 roku archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego prowadzą wykopaliska na terenie stanowiska San Isidro w Salwadorze w ramach projektu, którym kieruje Jan Szymański. W najnowszej publikacji w czasopiśmie Antiquity, Jan Szymański i Gabriela Prejs przedstawiają wyniki badań związane z odkryciem rzadkiej kolekcji glinianych figurek typu „Bolinas” datowanych na lata 410–380 p.n.e. Figurki Bolinas są związane z różnymi stanowiskami ze środkowego i późnego okresu preklasycznego (lata 1000–350 p.n.e. i 350 p.n.e.–250 n.e.), położonymi wzdłuż wybrzeża Pacyfiku w Gwatemali i najbardziej wysuniętego na zachód Salwadoru. Termin „Bolinas” pochodzi od nazwy prywatnego rancza w Salwadorze, Finca Bolinas, położonego 6 km na południe od miasta Chalchuapa. Na dużą kolekcję, składającą się z 95 figurek natrafiono tam około połowy XX wieku, chociaż kontekst, w którym zostały znalezione pozostaje niepewny.

Mapka przedstawiająca położenie stanowisk wspominanych w publikacji (autor: Jan Szymański/PASI, czasopismo Antiquity)

Majowie wykorzystali tefrę przy budowie piramidy

Oryginalny artykuł: Giant pyramid built by the Maya was made from rock spewed by a volcano

W 539 roku nastąpił wybuch wulkanu Ilopango, uważany za największą erupcję w Ameryce Środkowej w ciągu ostatnich 10 000 lat. Była ona tak potężna, że co najmniej półmetrowa warstwa popiołu pokryła obszar rozciągający się w promieniu 35 km od wulkanu. Zamieszkujący te ziemie Majowie utracili swe osady, a uczeni od lat zastanawiali się, kiedy Majowie powrócili na te ziemie. Sugerowano, że prawdopodobnie dopiero sto lub dwieście lat po wybuchu, ale do tej pory brakowało świadectw. Obecnie Akira Ichikawa, archeolog z University of Colorado Boulder i jego zespół opublikowali wyniki swoich badań, które w latach 2015-2019 prowadzili na terenie stanowiska archeologicznego San Andrés (Dolinia Zapotitán, Salwador), położonego 40 km od wulkanu. Uczeni chcieli dowiedzieć się, kiedy rozpoczęto budowę tamtejszej piramidy zwanej Campana. 

Piramida Campana, stanowisko archeologiczne San Andres, Salwador (fot. Akira Ichikawa)

Uczeni ustalili datę wybuchu wulkanu Ilopango w Salwadorze

Oryginalny artykuł: Scientists reveal more about volcanic eruption that rocked the Ancient Maya

Erupcja wulkanu Ilopango w Salwadorze miała miejsce w czasach Majów, ale jej dokładna data nie była znana. Międzynarodowa grupa uczonych przeprowadziła nowe badania, które wykazały, że wybuch Ilopango nastąpił w 431 r. n.e. (± 2 lata). W celu określenia dokładnej daty erupcji przeanalizowano odłamki wulkaniczne wydobyte z rdzeni lodowych na Grenlandii, poziomy siarki zarejestrowane w rdzeniach lodowych Antarktyki oraz datowanie radiowęglowe zwęglonego drewna wydobytego z warstw popiołu wulkanicznego. Świadectwa archeologiczne również pokazywały, że produkcja ceramiki w Salwadorze nagle ustała mniej więcej w tym samym czasie i przerwa ta trwała około 100-150 lat.

Widok na wulkan Ilopango (fot. Dario Pedrazzi)

Nowe odkrycia w Joya de Ceren (Salwador)

Oryginalny artykuł: Hallazgo de osamenta en Joya de Ceren sugiere un patron de enterramiento

Po dwóch miesiącach od rozpoczęcia na terenie parku archeologicznego Joya de Ceren (Salwador) projektu, którego celem jest przygotowanie nowego zadaszenia mającego chronić dawne budowle, dokonano kilku ciekawych odkryć. Jak podaje kierująca pracami Michelle Toledo, natrafiono, między innymi, na ślady ludzkich stóp, które pozostawiły po sobie prawdopodobnie osoby uciekające z wioski podczas wybuchu wulkanu Loma Caldera w 650 roku.

Michelle Toledo pokazuje miejsce z zachowanymi śladami ludzkich stóp (fot. EDH/Menly Cortez)

Nowe odkrycia w piramidzie w San Andres (Salwador)

Oryginalny artykuł: Estos son los nuevos hallazgos en el Parque Arqueologico San Andres

Na terenie Parku Archeologicznego San Andrés w Salwadorze, grupa badaczy, którą kieruje dr Akira Ichikawa z Nagoya University (Japonia) dokonała nowych odkryć w budowli zwanej La Campana („Dzwon”). La Campana jest największą konstrukcją w San Andrés, o wysokości 20 metrów, z czego 7 metrów zajmuje platforma o podstawie 80 na 90 metrów, na której wzniesiono piramidę o wysokości 13 metrów.

Budowla zwana La Campana (fot. Marvin Romero)

Odkrycia we wschodnim Salwadorze

Oryginalny artykuł: Descubren historico doble entierro en Quelepa y ceramicas de hace 2500 anos

W czerwcu i lipcu bieżącego roku, w gminie Quelepa we wschodnim Salwadorze, gdzie przygotowywano teren pod budowę nowych domów, archeolodzy natrafili na pochówek i materiał ceramiczny sprzed 2500 lat. Jak podała Michelle Toledo, która dokonała odkrycia, pochówek obejmował szczątki dwóch osób. Ciała zmarłych ułożono jedno na drugim, dolne w pozycji zgiętej bocznej, a górne w pozycji zgiętej grzbietowej. Czaszkę drugiej osoby przykrywała gliniana misa. Pochówek nie stanowił depozytu ofiarnego ani części cmentarza.

Szczątki odkryte w pochówku
(źródło fot. El Salvador Noticias)

Miasta Majów: Tazumal (Salwador)

Tazumal znajduje się w południowej części rejonu Chalchuapa, w zachodnim Salwadorze. Ziemie te były zamieszkiwane nieprzerwanie już od około 1200 r. p.n.e. a zatem nic dziwnego, że odnajdujemy tam ślady różnych kultur, jak choćby ogromny kamienny monolit o wysokości ponad 2.5 metra, przedstawiający postać o typowych cechach olmeckich. W późniejszym okresie zaznaczyły się na tych terenach wpływy Majów (w latach 300 p.n.e. - 250 n.e.) oraz Indian Lenca, Pipil i Poqoman.

Monolit z wizerunek osoby o wyraźnych cechach olmeckich

Pierwsze wzmianki o Chalchuapa pochodzą z XVI wieku i zachowały się w zapiskach Antonio de Ciudad Real. Jednak dopiero na początku XX wieku Jorge Lardé z Salwadoru przeprowadził pierwsze badania i opisał największą piramidę w Tazumal. W latach 40-tych XX wieku, amerykański archeolog John M. Longyear rozpoczął prace wykopaliskowe, które kontynuowali Stanley H. Boggs, Alfred V. Kidder, William R. Coe i Robert J. Sharer. W 1987 Paul Amaroli natrafił na budowle z wczesnego okresu klasycznego (300-600 n.e.), kiedy to po opuszczeniu ośrodków El Trapiche i Casa Blanca, Tazumal zaczęło się rozrastać, stając się ceremonialnym centrum rejonu Chalchuapa.

Kompleks architektoniczny B1-1 w Tazumal

Świadectwa życia codziennego w Nuevo Lourdes (Salwador)

Oryginalny artykuł: Salvadoran Archaeological Site Provides Window into Pre-Columbian Life

Prace archeologiczne na terenie stanowiska Nuevo Lourdes, leżącego w prowincji La Libertad w Salwadorze, dostarczyły nowych informacji na temat życia codziennego w czasach prekolumbijskich. Podczas wykopalisk, prowadzonych we wrześniu i październiku 2014 roku, odkryto pochodzące z późnego okresu klasycznego (650 – 950 n.e.) naczynia ceramiczne do gotowania, kamienne żarna do ucierania ziaren kukurydzy oraz dwa jadeitowe paciorki. Poza tym znaleziono czaszkę, zęby i fragmenty kości. Wszystkie artefakty zostały oficjalnie zaprezentowane w minionym tygodniu.

Artefakty znalezione na terenie Nuevo Lourdes

(źródło fotografii: Latin American Herald Tribune)

W Salwadorze znaleziono pochówki w pozycji siedzącej sprzed 1600 lat

Oryginalny artykuł: Three Skeletons at Least 1,600 Years Old Found in El Salvador. Latin American Herald Tribune 6.07.2014. Skeletons found in El Salvador shed light on early human settlements. Raw Story 4.07.2014.

W Salwadorze odkryto trzy prawie kompletne i dobrze zachowane szkielety sprzed około 1600 lat, w tym dwa pochowane w pozycji siedzącej ze skrzyżowanymi nogami, trzeci w pozycji horyzontalnej. Szczątki zostały odkryte w kwietniu na stanowisku archeologicznym Nueva Esperanza w prowincji San Salvador, gdzie już w 2007 znaleziono jeden szkielet. Wstępne badania przeprowadzone przez archeologa Oscara Camacho wskazują, że należały do dwóch osób dorosłych w wieku 25-35 lat i dziecka 7-9 lat, którzy zostali pogrzebani z darami ofiarnymi w postaci glinianych naczyń w brązowe i czerwone pasy.

Szczątki z Nueva Esperanza pochowane w pozycji siedzącej (fot. AFP)

Miasta Majów: Joya de Cerén (Salwador)

Stanowisko archeologiczne Joya de Cerén znajduje się w odległości 35 kilometrów na zachód od San Salvador. Miejsce to odkryto w 1976 roku zupełnie przypadkowo, podczas budowy silosów do magazynowania ziarna. Pierwsze prace wykopaliskowe podjęto jednak dopiero dwa lata później. Odkopanie ruin Joya de Cerén, pokrytych grubą warstwą lawy wulkanicznej, stało się dla archeologów nie lada wyzwaniem, ale z drugiej strony stanowiło prawdziwy klejnot. Stąd też wzięła się współczesna nazwa miasta gdyż „joya” znaczy właśnie „klejnot”. „Cerén” natomiast jest nazwiskiem właścicieli hacjendy, na terenie której znajdowały się ruiny.

Jedna z budowli w Joya de Cerén

Joya de Cerén powstała w okresie preklasycznym jako niewielka wioska na brzegu rzeki Nexapa, zwanej obecnie Río Sucio. Być może była w jakimś stopniu uzależniona od znacznie silniejszego sąsiada – miasta San Andrés, z którym dokonywała wymiany towarów. Około 600 roku n.e. spokojne życie mieszkańców zostało jednak zakłócone erupcją wulkanu Loma Caldera, wznoszącego się w odległości jednego kilometra. Zdaniem wulkanologów, szczególnie Dana Millera, kiedy wypływająca z krateru gorąca lawa napotkała na swej drodze zimne wody rzek, nastąpiła eksplozja, a mieszanina popiołu wulkanicznego i gorącej pary o temperaturze około 100 stopni Celsjusza dotarła w kilka minut do miasta, które pogrążyło się w ciemności. Budowle i pola uprawne pokryła warstwa popiołu o grubości około 20-30 centymetrów. Później nastąpiło jeszcze kolejno trzynaście faz erupcji, grzebiąc ostatecznie Joya de Cerén pod warstwą popiołu i lawy o grubości 4 – 6 metrów.

Pozostałości dawnego domostwa w Joya de Cerén

W Salwadorze znaleziono fragmenty majańskich rzeźb

Oryginalny artykuł: Fragments of Mayan jaguar sculptures found in El Salvador. La Prensa 20.08.2013.

W parku archeologicznym Cihuatan w środkowym Salwadorze znaleziono ok. 160 fragmentów majańskich rzeźb, prawdopodobnie przedstawiających jaguary, pochodzące z pięciu lub sześciu rzeźb kotów oraz dwóch kadzielnic. Archeolodzy z Salwadorskiego Sekretariatu ds. Kultury i prywatnej Narodowej Fundacji Archeologicznej (FUNDAR) dokonali odkrycia podczas wykopalisk prowadzonych od lutego do maja, ale wyniki ogłoszono dopiero teraz.

Fragmenty zostały znalezione w budynku wzniesionym przy murze otaczającym centrum ceremonialne Cihuatan, majańskiego ośrodka 36 km od miasta Aguilares, na północ od stolicy kraju - San Salvador. Zdaniem Paula Amaroli, archeologa z fundacji FUNDAR, rzeźby mogą przestawiać jaguary, choć brak im charakterystycznych cętek. Fragmenty są obecnie czyszczone, analizowane i restaurowane, aby w przyszłości znaleźć się na wystawie w Narodowym Muzeum Antropologii w San Salvador.

Park archeologiczny Cihuatan obejmuje 73 ha. Specjaliści oceniają, że stanowisko było zamieszkane w latach 1000-1200 n.e. Jego pierwsi mieszkańcy przybyli ze środkowego Meksyku, gdzie porzucili swoje wioski po tzw. upadku cywilizacji Majów.

Jeden ze 160 fragmentów rzeźb, prawdopodobnie przedstawiających jaguary, które zostały odkryte na majańskim stanowisku archeologicznym Cihuatan, na północ od San Salvador (fot. Salwadorski Sekretariat ds. Kultury)

Czytaj także: Jaguary – zwierzęta budzące grozę i uwielbienie - Jaguary w sztuce Mezoameryki - W Izapa odkryto monolit z wizerunkiem jaguara - Król pod Górą Jaguara

Odkryto późnoklasyczną majańską wioskę w Salwadorze

Oryginalny artykuł: Juan Jose Dalton i Gerardo Arbaiza Ancient burial site unearthed in El Salvador. Gulf Times 3.07.2013.

W Salwadorze archeolodzy odkryli majański pochówek sprzed minimum 1200 lat, zawierający 6 kompletnych naczyń z późnego klasyku oraz ludzkie szczątki obok dwóch naczyń złożonych jako rytualna ofiara. Zdaniem Shione Shibaty, dyrektora działu archeologii Salwadorskiego Narodowego Biura ds. Dziedzictwa Kulturowego, odkrycie w Nuevo Lourdes w gminie Colon (ok. 20 km od stolicy kraju San Salvador) jest historycznie istotne, ponieważ pokazuje, że istniało tu majańskie osadnictwo i wyjaśnia fragment historii regionu.

Przedmioty znalezione w Nuevo Lourdes, późny okres klasyczny 600-900 n.e. (fot. Gulf Times)

Miasta Majów: San Andrés (Salwador)

Ruiny miasta San Andrés, leżące w Dolinie Zapotitán, były wspominane po raz pierwszy przez Montessusa de Ballore w 1892 roku, a w latach 1926-27 zostały odnotowane w wykazie stanowisk archeologicznych Salwadoru, sporządzonych przez Jorge Lardé i Samuela Lothropa.



Ruiny San Andrés

Pierwsze prace wykopaliskowe zostały podjęte przez archeologów z Uniwersytetu Tulane, w latach 1940-1941. Później były one kontynuowane przez wielu badaczy, między innymi: Stanleya Boggsa, Jorge Mejía, Richarda Crane’a (w roku 1977), Briana McKee (lata 1997-1999) i Paula Amaroli (lata 2009-2010).

Tzw. „przedmiot ekscentryczny” z obsydianu znaleziony w  San Andrés w 1977 roku
(Muzeum miejscowe w San Andrés)

Ziemie w Dolinie Zapotitán były zamieszkane już w późnym okresie preklasycznym (900 – 500 p.n.e.). Jednak okoliczne, aktywne wulkany nie sprzyjały spokojnemu życiu. Po wybuchu wulkanu Ilopango około 420 r. n.e., ludność częściowo opuściła te rejony i powróciła dopiero w latach 500-600. Kiedy około 600 roku wybuch wulkanu Loma Caldera zniszczył pobliskie miasto Joya de Cerén, jego mieszkańcy poszukali schronienia prawdopodobnie właśnie w San Andrés, gdyż w późnym okresie klasycznym (lata 650-900 n.e.) San Andrés osiągnęło szczyt rozwoju, stając się stolicą regionu, centrum politycznym i ceremonialnym.

 

Figurki ceramiczne z San Andrés

                                                     (Muzeum miejscowe w San Andrés)

Brak wapienia w tym rejonie sprawił, że mieszkańcy wznosili budowle z lepionych z gliny cegieł i cienkich płytek, służących głównie do ozdabiania schodów. Na terenie miasta rozciągają się dwa place. Na krańcach Wielkiego Placu wznosi się Budowla 5, zwana też La Campana, o wysokości dwudziestu metrów.



Budowla 5 (La Campana) przy Wielkim Placu

Plac Centralny obejmuje Akropol z budowlami ceremonialnymi, administracyjnymi i rezydencjalnymi. Najlepiej zachowanymi konstrukcjami są tu Budowla 1 i wznosząca się po jej lewej stronie Budowla 2, której towarzyszą Budowle 3 i 4.

Budowla 1 na Akropolu

Budowla 2 na Akropolu

Poza Akropolem natomiast zachowała się jeszcze niewysoka platforma oznaczona jako Budowla 7.



Budowla 7

W San Andrés znaleziono ceramikę, zarówno wytwarzaną lokalnie, jak i sprowadzaną z innych rejonów, co świadczy o kontaktach handlowych utrzymywanych z Copán (Honduras) oraz miastami leżącymi na obszarze dzisiejszego Belize i gwatemalskiego Petén.

Jedno z naczyń do użytku domowego, mogące służyć zarówno

do przygotowywania posiłków, jak i do przechowywania żywności
                      (Muzeum miejscowe w San Andrés)

Około 900 roku miasta w Dolinie Zapotitán zaczęły podupadać i z czasem osiedlili się w tym rejonie Indianie Pipil. Aktywność okolicznych wulkanów jednak nie ustała. W 1000 roku nastąpiła erupcja wulkanu El Boquerón, a w 1658 roku obudził się wulkan El Playón, którego wybuch doprowadził do zatopienia doliny.

Zobacz też ceramikę i kadzielnice znalezione na terenie Salwadoru w:
Fotogaleria: Ceramika Majów

Fotogaleria: Kadzielnice

Sakbe - majańska autostrada

Oryginalny artykuł: Ancient road at Maya village buried by volcanic ash 1,400 years ago (English)

W Salwadorze archeolodzy odkryli drogę prowadzącą do wioski Joya de Ceren, doskonale zachowaną pod grubą warstwą pyłu pochodzącego z wybuchu pobliskiego wulkanu. Sakbeob (czyli "białe drogi", l. poj. sakbe) były to starożytne drogi wznoszące się ponad poziom terenu, zazwyczaj obramowane kamieniami i brukowane białym wapieniem, łączące ze sobą świątynie, place i miasta. W okresie prekolumbijskim miały na Jukatanie ważne znaczenie praktyczne, polityczne i religijne. Niektóre miały długość do 65 km.

Sakbe w Joya de Ceren ma 1,8 m szerokości i została wybudowana około 600 r. n.e z utwardzonego białego pyłu wulkanicznego z wcześniejszych erupcji. Jest to pierwsza odkryta droga, która nie była wykończona kamieniem (który zazwyczaj dobrze się zachowuje), ale po obu stronach miała kanały z wodą. Dzięki doskonałemu zachowaniu pod pyłem wulkanicznym, znaleziono nawet ślady dłoni mieszkańców naprawiających brzegi drogi.

Sakbe prawdopodobnie prowadzi do dwóch budowli ceremonialnych oddalonych o 30 m. Archeolodzy uważają, że jedna należała do szamanki, natomiast w drugiej przygotowywano duże ilości jedzenia i picia, serwowanego następnie na miejskim placu w czasie ceremonii z okazji zbiorów. Archeolodzy uważają także, że ceremonia trwała w momencie wybuchu wulkanu, ponieważ nie znaleziono żadnych śladów powrotu do domów, a drzwi domów były pozamykane. Prawdopodobnie mieszkańcy opuścili plac i pobiegli na południe, ponieważ niebezpieczeństwo nadeszło z północy.

Przypuszcza się, że wybuch nastąpił w roku 630 n.e. mniej więcej o 7 pewnego sierpniowego wieczoru, ponieważ w pyle zachowały się dojrzałe kolby kukurydzy, narzędzia rolnicze były pochowane, posiłek został podany, ale naczynia nie pozmywane, posłania nie rozścielone, a kukurydza stała w naczyniach z wodą, aby namokła na następny dzień.

Jeśli mieszkańcy skorzystali z sakbe jako drogi ucieczki, archeolodzy spodziewają się znaleźć ich ślady, a być może nawet ciała na południe od wioski. W samej wiosce nie znaleziono żadnych szczątków ludzkich.

Czytaj także o rolnictwie w Joya de Ceren (po polsku)
Fotogaleria Joya de Ceren (po polsku)

Sakbe w miejscowości Labna na Jukatanie
Sakbe in Labna, Yucatan

Joya de Cerén - majańskie Pompeje

Na majańskim stanowisku Joya de Ceren w Salwadorze znaleziono dobrze zachowane ślady pola uprawnego, na którym około 600 r. n.e. mieszkańcy uprawiali maniok, ważną roślinę uprawną, udomowioną w Ameryce Południowej przynajmniej 8 tysięcy lat temu.

Joya de Ceren to majańska wioska w północnym Salwadorze, która została zniszczona (i zachowana) przez opad popiołu z erupcji pobliskiego wulkanu Loma Caldera. Ponad 3-metrowa warstwa popiołu zachowała obraz wioskowego życia: ludziom udało się na szczęście uciec, ale musieli porzucić wszystko. W jednym z domów zachowała się nawet w pełni wyposażona kuchnia z obiadem na stole.

Joya de Ceren zostało odkryte w 1978 i jego badania dostarczyły wielu informacji na temat codziennego życia mieszkańców. Pole manioku to jedno z najnowszych odkryć.

Pełen artykuł (po angielsku): Sheets P, Dixon C, Guerra M, and Blanford A. 2011. Manioc cultivation at Ceren, El Salvador: Occasional kitchen garden plant or staple crop? Ancient Mesoamerica 22(01): 1-11.
Czytaj także o majańskiej autostradzie (po polsku)
Fotogaleria Joya de Ceren

Joya de Cerén, Salwador. Tamazcal (Budynek 9), stanowisko 2 

--------------------
Czytaj także: Uczmy się od pierwszych Amerykanów, Dzika historia fasoli, Ceren - majańskie Pompeje, Trzy siostry: fasola, kukurydza i dynia, Warzywa, które zawdzięczamy starożytnym Amerykanom, Owoce, które zawdzięczamy starożytnym Amerykanom
--------------------