Analiza obsydianu znalezionego w Templo Mayor ujawnia skomplikowane powiązania handlowe Mexików

Oryginalny artykuł: Análisis de obsidiana hallada en el Templo Mayor revela las complejas relaciones comerciales de los mexicas 

Sierra de Pachuca stanowiła główne źródło zielonego obsydianu dla Mexików, zmienność tego szkła wulkanicznego w Tenochtitlan, pochodzącego z co najmniej siedmiu innych lokalizacji w Mezoameryce, a także złożoność relacji handlowych to wnioski z analiz przeprowadzonych na artefaktach wykonanych z tego materiału, znalezionych w Templo Mayor. Prace, których wyniki opublikowano w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences przeprowadziła grupa specjalistów, którymi kierował archeolog Diego Matadamas Gomora. Badanie jest efektem współpracy pomiędzy Projektem Templo Mayor (PTM) Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) i Uniwersytetem Tulane w Nowym Orleanie w Stanach Zjednoczonych. 

Prace w laboratorium (fot. Mirsa Islas, Projekt Templo Mayor)

Świadectwa gospodarki rynkowej u Majów na Wyżynach Gwatemali

Oryginalny artykuł: Study suggests Mayas utilized market-based economics

Nowe badania, które przeprowadziła Rachel Horowitz (z Washington State University) dowodzą, że ponad 500 lat temu na wyżynach środkowo-zachodniej Gwatemali Majowie kupowali i sprzedawali wyroby z obsydianu przy znacznie mniejszym niż do tej pory sądzono nadzorze ze strony władców. Rachel Horowitz zwróciła uwagę na artefakty z obsydianu, w tym narzędzia i broń, znalezione na terenie 50 miejsc położonych wokół Q'umarkaj (stolicy Majów K'iche'). Analizy geochemiczne i technologiczne miały na celu określenie, skąd pochodził obsydian i jakie techniki stosowano do jego obróbki. Autorka badań podkreśla, że o ile liczne źródła podają informacje na temat organizacji politycznej w tym regionie w okresie postklasycznym (lata 1200-1524), to znacznie mniej wiadomo na temat tego, jak wyglądała kontrola elit rządzących w przypadku gospodarki.

Ruiny Q'umarkaj, dawnej stolicy Majów K'iche'
(fot. Ministerio de Cultura y Deportes, Gwatemala)

Eksploatacja złóż obsydianu w Sierra de las Navajas przez mieszkańców Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Indagan los procesos de minería teotihuacana en la Sierra de las Navajas, en Hidalgo 

Przez ponad dwa tysiące lat liczne grupy ludzi eksploatowały złoża zielonego obsydianu w Sierra de las Navajas, na terenie obecnego stanu Hidalgo w Meksyku. Dawni mieszkańcy Teotihuacan, położonego w odległości 50 kilometrów od tych złóż nie byli wyjątkiem, ale nadal pozostawało wiele pytań związanych z wykorzystywaniem przez nich tych naturalnych zasobów. Alejandro Pastrana Cruz, badacz z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zdołał przybliżyć ten temat. Wiadomo, że mieszkańcy Teotihuacan stanowili złożone społeczeństwo z klasami i instytucjami wojskowymi, handlowymi i religijnymi, które od 150 r. p.n.e. do 650 r. n.e. wykorzystywało obsydian w rzemiośle, do produkcji broni i artefaktów o przeznaczeniu rytualnym, a także przedstawiało obsydian na licznych malowidłach ściennych o charakterze religijnym.

Złoża obsydianu w Sierra de las Navajas (fot. Mauricio Marat, INAH)

Potwierdzono azteckie pochodzenie zwierciadła Johna Dee

Oryginalny artykuł: Aztec origin of Elizabethan spirit mirror confirmed 

Od dawna podejrzewano, że obsydianowe zwierciadło używane w XVI wieku przez Johna Dee, a obecnie znajdujące się w kolekcji British Museum w Londynie mogło być jednym z azteckich artefaktów, które trafiły do Europy po hiszpańskiej konkwiście. Jednak dopiero teraz zdołano to udowodnić. John Dee (1527-1608/09) był dość niezwykłą postacią historyczną, uczonym piszącym na różne tematy, w tym dotyczące alchemii i astrologii, a także powiernikiem królowej Elżbiety I. Z czasem zainteresował się wróżbiarstwem i okultyzmem, a w swych praktykach służących kontaktowaniu się z duchami wykorzystywał, między innymi, zwierciadła i kryształy.

John Dee (Ashmolean Museum, University of Oxford)

W jeziorze Huron (USA) odkryto kawałki obsydianu sprzed 9000 lat

Oryginalny artykuł: At underwater site, research team finds 9,000-year-old stone arttifacts 

Grupa nurków oraz specjalistów z University of Texas (w Arlington), University of Michigan, Lake Superior National Marine Conservation Area, University of Missouri Research Reactor Center, Northwest Research Obsidian Studies Laboratory i University of Georgia przeprowadziła badania pochodzących sprzed 9000 lat drobnych artefaktów z obsydianu, które wyłowiono z jeziora Huron (teren Wielkich Jezior w USA). Analizy wykazały, że obsydian pochodził ze złóż Wagontire położonych w centralnym Oregonie i oddalonych aż o 4000 kilometrów. 

Prace prowadzone na terenie podwodnego stanowiska archeologicznego w jeziorze Huron
(źródło fot.: University of Texas w Arlington)

Żyjąc wśród wulkanów

Wulkany odgrywały znaczącą rolę w życiu mieszkańców Mezoameryki. Jak wszystkie góry były uważane za miejsca o charakterze sakralnym i za siedzibę bogów związanych z deszczem i żyznością. W Mezoameryce wulkany spotykamy na dwóch głównych obszarach, z których jeden ciągnie się od Sierra Madre Occidental w Zachodnim Meksyku, przez ziemie Centralnego Meksyku aż po Zatokę Meksykańską, a drugi obejmuje tereny Gwatemali i Salwadoru rozciągające się od strony Oceanu Spokojnego. Zdarzało się, że erupcje wulkanów niszczyły całe miasta, pokrywając je warstwami lawy i popiołów. Do największych tego typu katastrof należał wybuch wulkanu Xitle, który pomiędzy 245 a 315 r. n.e. pogrzebał sięgające okresu preklasycznego Cuicuilco, położone na południu dzisiejszego miasta Meksyk.

Piramida w Cuicuilco zniszczona przez wybuch wulkanu Xitle

W rejonie Tetimpa (stan Puebla, Meksyk), w I w. n.e., w wyniku erupcji wulkanu Popocatepetl, ponad metrowa warstwa pumeksu pokryła dawne wioski zamieszkiwane od około 700 r. p.n.e. Dla archeologów jest to wyjątkowe miejsce do badań, gdyż wykopaliska odsłoniły pozostałości budowli mieszkalnych, miejsc kultu, a nawet pól uprawnych.

Budowle w Tetimpa odkopane spod warstwy pumeksu (fot. Patricia Plunket i Gabriela Urunuela)

Złożona geopolityka Imperium Azteków

Team underscores complexity of geopolitics in the age of the Aztec empire. Phys.org 25.03.2015.

Wyniki badań międzynarodowego zespołu badawczego wskazują na złożoność mezoamerykańskiej geopolityki w okresie imperium azteckiego i pokazują, że związki między dawnymi państwami sięgały daleko poza działania wojenne i dyplomatyczne, obejmując także handel i przepływ towarów. Naukowcy z Uniwersytetu Stanowego North Carolina, Centrum Badań Państwowego Instytutu Politechnicznego w Meridzie, Kolegium Michoacan i Uniwersytetu Purdue zajęli się badaniami niezależnego państwa zwanego Tlaxcala (czyt. tlaszkala), obecnie w środkowym Meksyku, 120 km na wschód od współczesnego miasta Meksyk. Tlaxcala została założona w połowie XIII w. i do roku 1500 została całkowicie otoczona przez Imperium Azteckie, ale nigdy nie utraciła niezależności. Co więcej Tlaxcalanie zawarli sojusz z Cortezem i odegrali kluczową rolę w hiszpańskim podboju Meksyku w XVI w.

Nowe badania skupiły się na tym, skąd Tlaxcalanie pozyskiwali obsydian w XV w., czyli przed przybyciem Hiszpanów. Obsydian to szkło wulkaniczne, w Mezoameryce stosowane we wszystkich dziedzinach życia - od produkcji przedmiotów gospodarstwa domowego i broni po biżuterię i przedmioty religijne. Tlaxcalanie nie mieli źródeł obsydianu na swoim terytorium. Zdaniem dra Johna Millhausera, antropologa i jednego z głównych autorów projektu, Tlaxcalanie pozyskiwali obsydian z El Paredon - źródła mało popularnego w tamtych czasach, lezącego przy granicy z Imperium Azteków. 

Imperium Azteków u szczytu potęgi z niezależną Tlaxcalą w samym centrum (mapa: Wikimedia Commons)

Katastrofa demograficzna na Wyspie Wielkanocnej dopiero po przybyciu Europejczyków

Oryginalny artykuł: Study suggests history of Rapa Nui on Easter Island far more complex than thought. Phys. org 6.01.2015.

Dotychczas uważano, że prehistoryczna populacja Rapa Nui załamała się z powodu niekontrolowanego wzrostu liczby ludności w bardzo delikatnym ekosystemie. Zespół naukowców z USA, Chile i Nowej Zelandii podważa dotychczasową teorię o katastrofie demograficznej na Wyspie Wielkanocnej pokazując, że drastyczne zmiany społeczne i demograficzne nastąpiły dopiero po kontakcie z Europejczykami w 1722 n.e. W artykule opublikowanym w Proceedings of the National Academy of Sciences przedstawiają wyniki badań przedmiotów z obsydianu pochodzących z wyspy, które pomogły im ustalić wzorce ludzkiej działalności w regionie.

Rekonstrukcja tropikalnego krajobrazu Wyspy Wielkanocnej (fot. Wikimedia Commons)

Ludzie skolonizowali wysokie Andy już pod koniec plejstocenu

Oryginalny artykuł: Archaeologists document highest altitude ice age human occupation in Peruvian Andes. Phys.org 23.10.2014.

W peruwiańskich Andach zespół archeologów z University of Maine odkrył najwyżej położone (4500 m n.p.m.) i najstarsze na świecie (ponad 12 tys. lat) ślady osadnictwa wysokogórskiego. Ich odkrycie przesuwa datę ludzkiego osadnictwa na terenach wysokogórskich o prawie tysiąc lat wstecz.

Pomimo niskich temperatur, wysokiego natężenia promieniowania słonecznego i niskiej zawartości tlenu grupy myśliwych-zbieraczy zainicjowały kolonizację tych odległych terenów już pod koniec plejstocenu, zaledwie 2 tys. lat po dotarciu ludzi do Ameryki Południowej. Zdaniem antropologa Kurta Rademakera badania nad tym, jak ludzie przystosowywali się do tak ekstremalnych warunków środowiskowych, jest ważne dla zrozumienia ludzkiej kulturowej i genetycznej zdolności do przetrwania.

Na stanowisku archeologicznym Pucuncho (4355 m n.p.m.) znaleziono 260 narzędzi takich jak groty, narzędzia obrabiane dwustronnie i jednostronne skrobaki, których wiek oceniono na do 12800 lat. W jaskini Cuncaicha (4480 m n.p.m.) znaleziono dobrze zachowane i udokumentowane ślady osadnictwa sięgające 12400 lat wstecz, w tym ślady sadzy na suficie i sztukę naskalną. Większość kamiennych narzędzi z Cuncaicha została wykonana z miejscowego obsydianu i andezytu, a znalezione kości pokazują, że polowano na wikunie, gwanako i taruki.

Jaskinia Cuncaicha (fot. Kurt Rademaker)

W Cuzco odkryto pochówek Marcavalle sprzed 3 tys. lat

Oryginalny artykuł: First human remains from ancient Marcavalle culture found in Cuzco. The History Blog 8.03.2014.

W peruwiańskim mieście Cuzco odkryto grób zawierający szczątki pięciu osób, należące do preinkaskiej kultury Marcavalle, datowane na około 1000 r. p.n.e. Pochówek zawiera dwa podwójne groby i jeden pojedynczy. Oprócz szczątków ludzkich znaleziono naszyjniki z paciorków, narzędzia z obsydianu i kości zwierząt oraz fragmenty ceramiki z motywami charakterystycznymi dla kultury Marcavalle.

Pochówek (fot. History Blog)

Skały, minerały i metale prekolumbijskiego Meksyku

Mieszkańcy prekolumbijskiego Meksyku potrafili wykorzystać bogactwo skał i minerałów. Doświadczenie, zebrane podczas setek lat wytrwałej obserwacji cech tych minerałów, pozwoliło na rozwój metod ich otrzymywania i wykorzystania zgodnie z osiągnięciami technologicznymi i zapotrzebowaniem ludności. 

Do najważniejszych skał znanych na ziemiach dawnego Meksyku można zaliczyć:

1) bazalt i andezyt (wykorzystywany w rzeźbiarstwie oraz na elementy architektoniczne, do wyrobu przyrządów służących polerowaniu, a także moździerzy, naczyń, tłuczków i kruszarek); 

2) riolit (wykorzystywany w rzeźbiarstwie oraz na elementy wykończeniowe w architekturze); 

3) wapień (na wykończenia budowli, wypełnienia i podpory oraz w rzeźbiarstwie); 

4) łupki, serpentyn, kwarcyt (w rzeźbiarstwie oraz w produkcji broni i narzędzi); 

5) granit i dioryt (na groty strzał i włóczni, rylce, toporki, noże, cieślice, moździerze, iglice); 

6) krzemień (na groty strzał i włóczni, rylce, skrobaczki, igły i noże); 

7) obsydian (na elementy zdobnicze, noże, groty strzał i włóczni, ozdoby i zwierciadła); 

8) magnetyt (na korale i kolczyki); 

9) syderyt (do wyrobu zwierciadeł).

Olmecka rzeźba z bazaltu
(Park-Muzeum La Venta, Villahermosa, Meksyk)

Fotogaleria: Przedmioty "ekscentryczne" Majów

Krzemień i obsydian, które przy łamaniu dawały kawałki tak ostre, jak potłuczone szkło, stały się dla Majów najlepszym materiałem do wyrobu narzędzi tnących i broni. Wykonywano z nich groty strzał, duże noże (do których dodawano drewniane uchwyty) i toporki (wykorzystywane również jako cieślice lub kilofy). W miarę prowadzenia prac wykopaliskowych okazało się, że krzemień i obsydian służyły również do wyrobu najróżniejszych przedmiotów o charakterze rytualnym, które archeolodzy nazwali „ekscentrycznymi” ze względu na ich dziwne i niezwykłe kształty. 

Wykonanie takich przedmiotów „ekscentrycznych” wymagało od rzemieślników wielkiej zdolności i zręczności. Jedne przedstawiają formy abstrakcyjne, inne zoomorficzne, jak na przykład węże lub małe skorpiony, znajdujące się w kolekcji Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala. Majańscy artyści zdołali też stworzyć szczególnie piękne i delikatne wizerunki ludzi i bóstw, zwłaszcza boga K’awiil z jego charakterystyczną pochodnią na czole. 

Przedmioty „ekscentryczne” nigdy nie były używane jako narzędzia tnące. Niektóre z nich mogły stanowić ozdoby lub były składane jako dary w grobowcach. Część uczonych uważa, że „ekscentryki” przedstawiające boga K’awiil mogły – po dodaniu drewnianych uchwytów – służyć jako królewskie sceptry. Przede wszystkim jednak były one umieszczane w depozytach ofiarnych podczas poświęcania budowli. Jedne z najpiękniejszych „ekscentryków”, przechowywane obecnie w Regionalnym Muzeum Archeologicznym w Copán Ruinas (Honduras) zostały znalezione przez archeologów w depozytach ofiarnych upamiętniających poświęcenie Schodów Glificznych i świątyni Rosalila w Copán. 

Poniższa kolekcja przedstawia przedmioty „ekscentryczne” znalezione w depozytach ofiarnych i grobowcach na terenie majańskich stanowisk archeologicznych w Meksyku, Gwatemali, Hondurasie i Salwadorze. 

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / Click to enlarge

Regionalne Muzeum Archeologiczne w Copán Ruinas (Honduras)

  

 

Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala

 

 

Muzeum Sylvanusa Morleya w Tikal (Gwatemala)

  

Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala

Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk

  

Muzeum Ameryki w Madrycie

Didrichsen Art Museum w Helsinkach (Finlandia)

Muzeum na terenie stanowiska archeologiczne San Andrés (Salwador)

El Gran Museo del Mundo Maya de Mérida (Mérida, Meksyk)

  

  

  

 

El Museo Maya de Cancún (Cancún, Meksyk)

  

  

Museo Arqueológico Santa Barbara (Flores, Gwatemala)

  

   

   

  

  

  

  

  

  

Obsydian - szkło wulkaniczne - występuje w dwóch strefach wulkanicznych Ameryki Środkowej. Pierwsza to obszar przebiegający łukiem przez obecne stany Puebla, Hidalgo, Michoacan i Jalisco. Druga rozciąga się na południu, na ziemiach Gwatemali, Hondurasu i Salwadoru. Główne złoża krzemienia o dobrej jakości znajdują się na ziemiach stanów Chiapas, Campeche i Quintana Roo (Meksyk) oraz w Peten (Gwatemala) i Belize.