Badania potwierdzają, że Dzibanché było centrum politycznym dynastii Kaanu'l

Oryginalny artykuł: Investigaciones consolidan a Dzibanché como eje político de la dinastía Kaanu’l 

Znajdujące się w południowej części stanu Quintana Roo stanowisko archeologiczne Dzibanché jest jednym z najważniejszych miast Majów, pozwalających zrozumieć polityczną i symboliczną władzę dynastii Kaanu'l. Miejsce to zostało odkryte w 1927 roku przez Thomasa Ganna. Swoją nazwę, która oznacza „pismo w drewnie”, zawdzięcza odkryciu w Budowli E6 nadproża z inskrypcjami. Archeolog Sandra Balanzario Granados zauważa, że badania przeprowadzone w ciągu ostatnich czterech dekad pozwoliły na stworzenie bardziej zintegrowanej narracji na temat dynastii Kaanu'l i jej szerokich wpływów politycznych w miastach Majów, takich jak Tikal, Caracol, Cobá, Palenque i Ichkabal.

Nadproże z Budowli E6 (fot. INAH)

Prekolumbijskie naczynie Majów znalezione w stanie Quintana Roo

Oryginalny artykuł: El INAH recupera una olla prehispánica en cueva del sistema Garra de Jaguar, en Quintana Roo 

W naturalnej formacji skalnej Zumpango, położonej w systemie jaskiń Garra de Jaguar, około 22 km od Playa del Carmen (stan Quintana Roo, Meksyk) członkowie organizacji Cenotes Urbanos odkryli kuliste naczynie z czasów prekolumbijskich. O swym znalezisku poinformowali Centrum INAH Quintana Roo. Na początku kwietnia archeolodzy José Antonio Reyes Solís i Enrique Terrones González zostali przydzieleni do zarejestrowania i zabezpieczania naczynia, które zdaniem ekspertów, pochodzi z późnego okresu postklasycznego (1200-1550). 

Naczynie znalezione w jaskini Zumpango (fot. Antonio Reyes, INAH)

Miasto Majów Ichkabal zostało otwarte dla zwiedzających

Oryginalny artykuł: La antigua urbe maya de Ichkabal abrió sus puertas como zona arqueológica, en Quintana Roo 

Po dwóch latach owocnego dialogu i skoordynowanej pracy pomiędzy Narodowym Instytutem Antropologii i Historii (INAH) i władzami gminy stanowisko archeologiczne Ichkabal (stan Quintana Roo) zostało oficjalnie otwarte dla zwiedzających, dołączając tym samym do listy 194 obiektów dziedzictwa kulturowego prekolumbijskiego Meksyku, udostępnionych dla publiczności. 10 stycznia 2025 roku ostatecznie zostało sfinalizowane porozumienie pomiędzy władzami gminy i INAH o zajęciu 113 hektarów, obejmujących obszar Ichkabal, którego nazwa oznacza „Pomiędzy Bajos” (bajos to określenie zagłębień terenu, w których podczas pory deszczowej gromadzi się woda, często spotykanych na ziemiach Majów).

Budowle w Ichkabal (fot. CINAH Quintana Roo)

Prace nad odrestaurowaniem ław znalezionych na ziemiach Majów

Oryginalny artykuł: El INAH concluye conservación de milenarias banquetas policromadas, halladas en obras del Tren Maya

W ramach działań Projektu Ratownictwa Archeologicznego, związanych z budową trasy pociągu przez ziemie Majów, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zakończyli prace stabilizacyjne, dotyczące dwóch ław z modelowanego i polichromowanego stiuku, odkrytych 18 grudnia 2023 roku podczas wykopalisk prowadzonych na poboczu drogi dojazdowej do miasta Tres Garantías, w pobliżu stanowiska archeologicznego Chakanbakán, na 7. odcinku trasy pociągu, biegnącym z Chetumal (stan Quintana Roo) do Escarcega (stan Campeche), 73 kilometry od miasta Chetumal. Ławy zlokalizowano wewnątrz budowli oznaczonej numerem T7_35070 i pochodzącej z późnego okresu klasycznego (lata 600-900).

Budowla T7_35070 (fot. Bryan Samaniego, INAH)

Na peryferiach Kohunlich natrafiono na pozostałości dawnych budowli Majów

Oryginalny artykuł: Modifican el camino a la estación Kohunlich del Tren Maya, para preservar cinco estructuras prehispánicas 

Na drodze dojazdowej do stacji Nicolás Bravo/Kohunlich, na odcinku 7. trasy pociągu przez ziemie Majów, sześć kilometrów od stanowiska archeologicznego Kohunlich, na południu stanu Quintana Roo, specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na pozostałości siedmiu budowli Majów, co sprawiło, że trzeba nieco zmodyfikować drogę prowadzącą do Kohunlich. Jak poinformował Manuel Pérez Rivas, odpowiedzialny za projekt ratownictwa archeologicznego na trasie pociągu, obecnie odnawiają pięć z nich, a dwie pozostałe zostały zapieczętowane i będą badane później. 

Jedna z nowo odkrytych budowli (fot. Salvamento arqueologico Tren Maya)

W Tulum odkryto nietypowy zbiornik chultun

Oryginalny artykuł: Descubren un chultún en la Zona Arqueológica de Tulum, en Quintana Roo 

Na terenie Tulum, miasta Majów w meksykańskim stanie Quintana Roo, archeolodzy odkryli zbiornik chultun o średnicy 2,48 m i głębokości 2,39 m, z prostokątnym wejściem o długości 54 cm i szerokości 46 cm. Chultun znajdował się wewnątrz Budowli 25 (zwanej Casa del Halach Uinic) i jest to jedyny zbiornik znaleziony w budynku. 

Budowla 25 (Casa del Halach Uinic) w Tulum (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Renowacja siedmiu postaci "zstępującego boga" w Tulum

Oryginalny artykuł: Resurge el esplendor de los siete dioses descendentes de Tulum

W grudniu 2023 roku specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zakończyli renowację wymodelowanych w stiuku siedmiu postaci tak zwanego "zstępującego boga" i malowideł ściennych w Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) w ramach programu Promeza. Ponadto przeprowadzono prace konserwatorskie i restauratorskie w najważniejszych budowlach tego miasta Majów: w Świątyni Fresków, Świątyni Zstępującego Boga, Domach Chultún i Halach Uinic oraz w El Castillo (Zamek), w których zachowały się wizerunki tego bóstwa.  

Jeden z wizerunków "zstępującego boga" w Tulum (fot. INAH)

W jaskini w Playa del Carmen (stan Quintana Roo, Meksyk) odkryto naczynie Majów

Oryginalny artykuł: El INAH recupera una vasija maya completa de una cueva de Playa del Carmen, Quintana Roo

Biolog Roberto Rojo García, kierujący projektem, którego celem jest badanie studni cenotes na terenie miasta Playa del Carmen (stan Quintana Roo, Meksyk) powiadomił Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) o położonej tam jaskini. Na miejsce udali się José Antonio Reyes Solís i Enrique Terrones González (z Centrum INAH Quintana Roo) i we wnętrzu jaskini odkryli naczynie Majów. Jaskinia znajduje się na terenie prywatnym należącym do związku wyznaniowego i z tego względu nazwano ją Cueva de la Cruz („Jaskinia Krzyża”). 

Wejście do jaskini Cueva de la Cruz (fot. Centrum INAH Quintana Roo)

Naczynia Majów znalezione w jaskini w pobliżu Chemuyil

Oryginalny artykuł: El INAH recupera tres piezas arqueológicas mayas descubiertas en una cueva de Chemuyil, Quintana Roo

20 listopada bieżącego roku centrum Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w meksykańskim stanie Quintana Roo zostało powiadomione o prekolumbijskich artefaktach znajdujących się w jaskini położonej w pobliżu miasteczka Chemuyil. Na miejsce to został wysłany archeolog José Antonio Reyes Solís, który przeprowadził wstępną inspekcję i uratował zachowane naczynia Majów. Postanowiono zabezpieczyć wejście do jaskini, gdyż leży ona blisko drogi dojazdowej do miasteczka, przez co jest narażona na ewentualne niepożądane wizyty. 

Wejście do jaskini (fot. Antonio Reyes, Centrum INAH Quintana Roo)

Badania z wykorzystaniem technologii LiDAR na terenie Dzibanché i Ichkabal

W 170. numerze czasopisma Arqueología Mexicana (wrzesień 2021 r.), Sandra Balanzario (z Centrum INAH Quintana Roo, Meksyk) i Francisco Estrada-Belli (z University of Tulane, USA) przedstawili rezultaty prac prowadzonych z wykorzystaniem technologii LiDAR na terenie Dzibanché i Ichkabal, dwóch miast Majów położonych w południowej części stanu Quintana Roo. Badania pod kierunkiem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) rozpoczęły się w lipcu 2017 roku i objęły obszar 103 kilometrów kwadratowych. Uzyskane mapy dostarczają nowych danych, które pozwalają bardziej szczegółowo ocenić skalę infrastruktury miejskiej i pokazują, że Dzibanché i Ichkabal należały do najbardziej rozległych ośrodków miejskich na Nizinach Majów w okresie preklasycznym i klasycznym. Dzibanché, które było pierwszą stolicą Kanu’l, jednego z najpotężniejszych królestw Majów, obejmuje cztery duże kompleksy budowli: Grupo Principal (Grupę Główną), Tutil, Lamay i Kinichná, połączone ze sobą drogami sakbe. Jednak nie były to jedyne drogi, gdyż dzięki technologii LiDAR wykryto jeszcze wiele innych, liczących w sumie aż 40 km.

Mapa przedstawia Grupo Principal (Dzibanche) połączone drogami z Lamay,
Tutil i Kinichna (ilustracja: INAH/Estrada-Belli)

Chakanbakan - miasto Majów na terenie stanu Quintana Roo (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Con retrospectiva al sitio prehispanico de Chakanbakan inicio el diplomado "Mayas en el INAH. Visiones interdisciplinarias"

W ramach zorganizowanej przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) i prowadzonej „on line” konferencji na temat cywilizacji Majów, Fernando Cortés de Brasdefer z Centrum INAH – Quintana Roo opowiedział o Chakanbakan, mieście Majów położonym w odległości około 80 km od Chetumal. Chociaż to stanowisko archeologiczne nie zostało jeszcze oficjalnie udostępnione zwiedzającym, prace wykopaliskowe rozpoczęły się tam już w 1980 roku.

Nohochbalam – najbardziej imponująca budowla w Chakanbakan (fot. INAH)

Prace konserwatorskie w miastach Majów na terenie stanu Quintana Roo

Oryginalny artykuł: Resplandece la pintura mural del Caribe mexicano mediante la conservacion

Wybrzeże Morza Karaibskiego w dzisiejszym stanie Quintana Roo było zamieszkiwane przez Majów od późnego preklasyku (300 r. p.n.e. – 300 r. n.e.) do późnego postklasyku (lata 1200-1550). W tym ostatnim okresie ponownie ożywiła się działalność budowlana, a pozostałości wznoszonych wówczas świątyń przetrwały do dzisiaj. Jednak panujące na tych ziemiach warunki atmosferyczne przyczyniły się do powstania licznych uszkodzeń, szczególnie w przypadku malowideł ściennych, dekoracji ze stiuku i kamiennych elementów architektonicznych, które były narażone na palące słońce, deszcz, wiatr, słoną bryzę i nagłe zmiany temperatury.

Budowla znana jako Casa Azul („Niebieski Dom”) w Calica
(fot. Mónica A. López Portillo Guzmán)

Konserwacja malowidła w budowli Casa Azul w Calica
(fot. Mónica A. López Portillo Guzmán)

Odkrycie dawnej osady Majów

Oryginalny artykuł: Arqueologos del INAH localizan una aldea maya posclasica en Mahahual, Quintana Roo

Na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Jukatan, w pobliżu miejscowości Mahahual w stanie Quintana Roo, eksperci z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na pozostałości prekolumbijskiej osady Majów, pochodzącej z okresu postklasycznego (lata 1200-1546). Na terenie dawnej wioski, którą archeolodzy nazwali również Mahahual, zachowały się w większości budowle mieszkalne, aguadas (sztuczne zbiorniki wodne) i naturalne studnie. W okolicy znajdują się również cenotes i jaskinie.

Pozostałości budowli w Mahahual
(fot. Fernando Cortés, Centrum INAH-Quintana Roo)

Więcej informacji o czaszkach z jaskiń na Jukatanie

Oryginalny artykuł: Desde hace 13 000 anos la poblacion de America ya era diversa, revela estudio

W ubiegłym tygodniu, w poście "Wyniki badań czaszek znalezionych w zatopionych jaskiniach Jukatanu" zostały przedstawione informacje dotyczące czaszek z Chan Hol (stan Quintana Roo, Meksyk) i jedynie wspomniano o kilku innych, na które natrafiono w grotach lub cenotes na wschodnim wybrzeżu meksykańskiego stanu Quintana Roo. Obecnie uczeni z Meksyku, Chile i USA zaprezentowali wyniki badań morfologii czterech z dziesięciu czaszek odkrytych w latach 2003-2015 i pochodzących sprzed 13000-8000 lat. Jest to kolejny wkład do toczącej się debaty na temat zasiedlania Ameryki.

Mapka przedstawiająca miejsca znalezienia analizowanych czaszek
(źródło ilustracji: Plos One)

Jak podają Alejandro Terrazas Mata (z UNAM, Meksyk) i Carmen Rojas Sandoval (z Centrum INAH Quintana Roo), badaniom poddano czaszki “Naharón”, “Pit 1”, “Las Palmas” i “Muknal”, datowane na koniec plejstocenu i początek holocenu. Podobieństwo morfologiczne czaszek z Quintana Roo szacowano poprzez porównanie ich ze wzorcami współczesnych populacji z całego świata. Taki zbiór danych wykorzystywano już wcześniej przy ocenianiu podobieństw morfologicznych czaszek w przypadku stanowiska Lagoa Santa w Brazylii, skąd pochodzi największa jak dotąd w Ameryce kolekcja czaszek z wczesnego holocenu, stanowiąca jeden z najlepszych zbiorów danych porównawczych.

Cztery czaszki poddane badaniom (źródło ilustracji: Plos One)

Jaskinia Świątyni Stalagmitu w rejonie Playa del Carmen

Oryginalny artykuł: Cueva del Templo de la Estalagmita parte de una red de sitios arqueologicos subterraneos en Playa del Carmen

Jaskinia Świątyni Stalagmitu należy do sieci podziemnych stanowisk archeologicznych w rejonie Playa del Carmen (stan Quintana Roo, Meksyk). Jej nazwa pochodzi od nacieku jaskiniowego, który znajduje się przy małym sanktuarium wzniesionym przez Majów wewnątrz groty. Jak podają archeolodzy Enrique Terrones González i José Antonio Reyes Solís z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), na obszarze przy Playa del Carmen rozciąga się duży system suchych i częściowo zalanych jaskiń, a w około 150 z nich zachowały się różne świadectwa z czasów prekolumbijskich, od ołtarzy po dary ofiarne, jak przedmioty z ceramiki, kamienia i kości, a ściany tych grot są niekiedy pokrywane rytami lub malowidłami.

Wejście do jaskini (fot. Enrique Terrones i Antonio Reyes, INAH)

Więcej fotografii z systemu jaskiń Sac Actun

Kierujący Projektem GAM Guillermo de Anda przedstawił więcej fotografii z systemu jaskiń Sac Actun (czytaj też: "Sac Actun - największy na świecie system podwodnych jaskiń"). Jednocześnie, podczas konferencji prasowej w Narodowym Muzeum Antropologii w Mieście Meksyk poinformowano, że zostaną podjęte starania o wpisanie systemu podwodnych jaskiń Sac Actun na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako obiektu mieszanego (przyrodniczo-kulturowego).

Jeden z podwodnych korytarzy systemu jaskiń Sac Actun (fot. Projekt GAM, INAH)

Szczątki niedźwiedzia z plejstocenu znalezione w Sac Actun (fot. Projekt GAM, INAH)

Fragment ludzkiej szczęki zachowany w Sac Actun (fot. Projekt GAM, INAH)

Szkielet ludzki znaleziony w jaskini Sac Actun (fot. Projekt GAM, INAH)

Sac Actun - największy na świecie system podwodnych jaskiń

Oryginalny artykuł: Descubierta en Mexico la cueva inundada mas grande del mundo

Grupa badaczy z Projektu GAM (Gran Acuífero Maya) odkryła, że dwa systemy podwodnych jaskiń, znanych jako Sac Actun i Dos Ojos, znajdujących się w rejonie Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) są ze sobą połączone, tworząc największy na świecie podwodny labirynt. Do tej pory pierwsze miejsce zajmował system jaskiń Ox Bel Ha, położony na południe od Tulum i liczący 270 km. Kolejnymi co do wielkości były systemy: Sac Actun (położony na północny wschód od Tulum i liczący 263 km), Kook Baal (93 km) i Dos Ojos (83 km). Zgodnie z zasadami przyjętymi w speleologii, w przypadku połączenia dwóch systemów jaskiń, mniejszy zostaje wchłonięty przez większy. W związku z tym Dos Ojos już nie istnieje, a Sac Actun jest obecnie uważany za największy na świecie system jaskiń, liczący wraz ze swymi tunelami i galeriami aż 347 km, co w linii prostej odpowiadałoby odległości z Cancun do Chetumal.

System podwodnych jaskiń Sac Actun (fot. Reuters)

Nowa lista władców majańskiego miasta Cobá (stan Quintana Roo, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Identifican a 14 gobernantes prehispanicos de la ciudad maya de Coba

Ze względu na znaczny stopień erozji kamiennych zabytków z inskrypcjami w majańskim mieście Cobá (stan Quintana Roo, Meksyk), niewiele było wiadomo o tamtejszych władcach, choć część z nich została zidentyfikowana przez takich epigrafików, jak Sven Gronemeyer, David Stuart, Daniel Graña-Behrens i Stanley Guenter. Obecnie, jak podaje Octavio Esparza Olguín (z Centrum Badań Majów Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku), prace prowadzone w ramach Projektu Archeologicznego Cobá, nowe fotografie w wysokiej rozdzielczości i dokładna analiza kolejnych tekstów odkrytych w minionych latach, rzuciły więcej światła na dzieje tego miasta. Dr Octavio Esparza Olguín zwrócił uwagę na Panel 7, odkryty w 2004 roku w pobliżu głównego boiska do gry w piłkę. Wyrzeźbiona na zabytku inskrypcja obejmuje 74 bloki glificzne, zawiera dwie daty w systemie tzw. Długiej Rachuby (pozwalającej na skorelowanie kalendarza Majów z kalendarzem gregoriańskim) i wspomina początki dynastii w Cobá, sięgające V w. n.e.

Po prawej: fotografia Panelu 7. Po lewej: dwa fragmenty inskrypcji z Panelu 7.
U góry przedstawiono bloki glificzne z tekstem opowiadającym o poświęceniu kamienia
(przypuszczalnie właśnie Panelu 7) na boisku do gry w piłkę w Cobá, które to wydarzenie
odbyło się pod auspicjami władcy o imieniu Ju’npik Took’. Na dole mamy część inskrypcji,
która wspomina początki dynastii i odnosi się do tego samego władcy.
Co prawda czasownik w pierwszym bloku glificznym nie został jeszcze satysfakcjonująco
odczytany, ale w inskrypcjach Majów poprzedza nazwy miejsc wybranych
na siedziby dworu królewskiego i w takim kontekście pojawia się też
w tekstach z innych miast Majów, na przykład w Palenque i w La Corona
(fot. Octavio Esparza Olguín)

Zwiedzanie Tulum z aplikacją INAH

Oryginalny artykuł: Preparan aplicacion de realidad aumentada para la zona arqueologica de Tulum

Majańskie miasto Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk), stanowiące wspaniałe połączenie prekolumbijskiej architektury z wodami Morza Karaibskiego, jest jednym z meksykańskich stanowisk archeologicznych najczęściej odwiedzanych przez turystów (około 1,5 miliona rocznie). Wyróżnia się także pracami konserwatorskimi malowideł ściennych, prowadzonymi przez specjalistów Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH). Z tego powodu, już od 2014 roku przygotowywany jest pilotażowy projekt, którego celem będzie udostępnienie zwiedzającym aplikacji, pozwalającej zapoznać się lepiej z zabytkami Tulum.

Tulum (fot. Mauricio Marat, INAH)

Nowe informacje na temat słynnego szkieletu "Naia" z Hoyo Negro

Oryginalny artykuł: Presentan avances del Proyecto Arqueologico Subacuatico Hoyo Negro en congreso de Vancouver

Dr James C. Chatters, główny badacz i jeden z kierujących Projektem Archeologii Podwodnej Hoyo Negro przekazał najnowsze rezultaty badań słynnego szkieletu „Naia”, o którym pisałam w 2014 roku (czytaj: "Zatopiona grota Hoyo Negro (stan Quintana Roo, Meksyk) stanowi prawdziwą kapsułę czasu"). Do tej pory wiadomo było, że szkielet znaleziony w grocie Hoyo Negro (rejon Tulum, stan Quintana Roo, Meksyk) należy do dziewczyny, zmarłej w wieku 15-16 lat, która przed około 13 000 lat żyła na ziemiach dzisiejszego Półwyspu Jukatan. W latach 2014-2016 grupa speleonurków, współpracując z miejscowymi i zagranicznymi ekspertami, zdołała zebrać 98 fragmentów szkieletu.

Czaszka i kości należące do "Naia" i znalezione w grocie Hoyo Negro (fot. Archiwum INAH-SAS)