Badania potwierdzają, że Dzibanché było centrum politycznym dynastii Kaanu'l

Oryginalny artykuł: Investigaciones consolidan a Dzibanché como eje político de la dinastía Kaanu’l 

Znajdujące się w południowej części stanu Quintana Roo stanowisko archeologiczne Dzibanché jest jednym z najważniejszych miast Majów, pozwalających zrozumieć polityczną i symboliczną władzę dynastii Kaanu'l. Miejsce to zostało odkryte w 1927 roku przez Thomasa Ganna. Swoją nazwę, która oznacza „pismo w drewnie”, zawdzięcza odkryciu w Budowli E6 nadproża z inskrypcjami. Archeolog Sandra Balanzario Granados zauważa, że badania przeprowadzone w ciągu ostatnich czterech dekad pozwoliły na stworzenie bardziej zintegrowanej narracji na temat dynastii Kaanu'l i jej szerokich wpływów politycznych w miastach Majów, takich jak Tikal, Caracol, Cobá, Palenque i Ichkabal.

Nadproże z Budowli E6 (fot. INAH)

W Dzibanché odkryto dwie platformy ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami

Oryginalny artykuł: El INAH descubre tres fachadas con relieves alusivos a la dinastía Kaanu'l, en la Zona Arqueológica de Dzibanché 

Nowe ślady związane z potęgą Kaanu'l, jedną z dynastii Majów, która w czasach prekolumbijskich podbiła i nadzorowała liczne państewka na ziemiach zajmowanych obecnie przez Meksyk, Belize i Gwatemalę, zostały odkryte na terenie stanowiska archeologicznego Dzibanché (stan Quintana Roo, Meksyk). Są to dwie platformy, których fasady zostały bogato ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami.

Fragment jednego z reliefów (fot. Gibran Huerta, INAH)

Prace restauratorskie w kolejnych miastach Majów

W ramach specjalnego programu „Promeza” (Programa de Mejoramiento de Zonas Arqueológicas), towarzyszącego budowie trasy pociągu przez ziemie Majów w Meksyku, prowadzone są prace konserwatorskie i restauratorskie na terenie kolejnych miast Majów. Rozpoczęte we wrześniu prace w Ek’ Balam (położonym w północno-wschodniej części stanu Jukatan) potrwają około roku i skupią się na tamtejszym Akropolu, w tym na ozdobionej wizerunkiem tak zwanego „ziemskiego potwora” fasadzie budowli Sak Xok Naah, wzniesionej na czwartym poziomie Akropolu. Rozkwit Ek’ Balam, stolicy królestwa Talol, przypadł na lata 600-900 n.e., a Sak Xok Naah stała się grobowcem króla o imieniu Ukit Kan Le’k Took’, który sprawował władzę w latach 770-801. Poza tym, konserwacja obejmie elementy kamiennych rzeźb i dekoracje ze stiuku pokrywające fasady budowli na niższych poziomach Akropolu.

Fasada budowli Sak Xok Naah w Ek' Balam (fot. INAH)

Badania z wykorzystaniem technologii LiDAR na terenie Dzibanché i Ichkabal

W 170. numerze czasopisma Arqueología Mexicana (wrzesień 2021 r.), Sandra Balanzario (z Centrum INAH Quintana Roo, Meksyk) i Francisco Estrada-Belli (z University of Tulane, USA) przedstawili rezultaty prac prowadzonych z wykorzystaniem technologii LiDAR na terenie Dzibanché i Ichkabal, dwóch miast Majów położonych w południowej części stanu Quintana Roo. Badania pod kierunkiem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) rozpoczęły się w lipcu 2017 roku i objęły obszar 103 kilometrów kwadratowych. Uzyskane mapy dostarczają nowych danych, które pozwalają bardziej szczegółowo ocenić skalę infrastruktury miejskiej i pokazują, że Dzibanché i Ichkabal należały do najbardziej rozległych ośrodków miejskich na Nizinach Majów w okresie preklasycznym i klasycznym. Dzibanché, które było pierwszą stolicą Kanu’l, jednego z najpotężniejszych królestw Majów, obejmuje cztery duże kompleksy budowli: Grupo Principal (Grupę Główną), Tutil, Lamay i Kinichná, połączone ze sobą drogami sakbe. Jednak nie były to jedyne drogi, gdyż dzięki technologii LiDAR wykryto jeszcze wiele innych, liczących w sumie aż 40 km.

Mapa przedstawia Grupo Principal (Dzibanche) połączone drogami z Lamay,
Tutil i Kinichna (ilustracja: INAH/Estrada-Belli)

Odkrycie dwóch majańskich grobowców w Holmul

Oryginalny artykuł: Sacred Maya tombs lend rare insight into rule of mysterious "snake kings"

Na terenie majańskiego stanowiska archeologicznego Holmul (Gwatemala), gdzie trzy lata temu odsłonięto wspaniały fryz zdobiący dawną świątynię, obecnie odkryto dwa grobowce. Niemal cudem umknęły one uwadze rabusiów, którzy wykopali tunele pod piramidami. Oba grobowce pochodzą z lat 650-700 n.e. Jedna komnata grobowa, ze sklepieniem, znajduje się wewnątrz piramidy, która została wzniesiona nad znacznie starszą, pochodzącą z V w. n.e. Pochowana osoba zmarła w średnim wieku, a jej zęby były inkrustowane jadeitem, co dowodzi wysokiego statusu społecznego.

Komnata grobowa odkryta w Holmul (for. Picasa/Estrada-Belli)

Ciekawe wieści z Dzibanché

Oryginalny artykuł: Vestigios en Dzibanche rebaten colapso maya
Zobacz także: Fotografie INAH

Podczas wykopalisk, prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH-Conaculta), na terenie majańskiego miasta Dzibanché, w stanie Quintana Roo, odkryto wymodelowany w stiuku i pomalowany relief, odnoszący się do dynastii Kaan, jednej z najstarszych i szczególnie ważnych dla Dzibanché. Najnowsze badania wskazują jednocześnie, że ośrodek ten był zamieszkiwany aż do XIII wieku, a nie – jak sądzono do tej pory – jedynie do XI wieku, kiedy to miasta leżące na Nizinach Majów zostały całkowicie opuszczone.

Kilka miesięcy temu meksykańscy archeolodzy wznowili prace, które wcześniej prowadził tam Enrique Nalda i które zostały przerwane po jego śmierci, dwa lata temu. Enrique Nalda szukał w Dzibanché pozostałości domów mieszkalnych, gdyż znano już najważniejszą część ceremonialną miasta i budowle kryjące w swych wnętrzach grobowce. Swoje prace rozpoczął od dwóch nie zbadanych jeszcze grup architektonicznych, leżących w pobliżu centrum Dzibanché. Jak podkreśla Sandra Balanzario, odpowiedzialna za projekt badawczy, największą niespodzianką okazało się odkrycie czterech pałaców, pełniących być może funkcje administracyjne. Na ścianach budowli zachowały się fragmenty scen wymodelowanych w stiuku i graffiti, a także glify nawiązujące do dynastii Kaan. Budowle te wznoszą się w części miasta zwanej Małym Akropolem, gdzie znaleziono również wiele bogatych darów ofiarnych, jak przedmioty z muszli, tombaku i złota, ceramikę, jadeitowe paciorki i pozostałości materiałów organicznych. Natrafiono też na szczątki czterech osób, złożonych prawdopodobnie w ofierze, szczątki zwierząt, zniszczone rytualnie kadzielnice, noże z krzemienia i obsydianu oraz kościany szpikulec ozdobiony sceną, która przedstawia kapłana wyrywającego serce osobie składanej w ofierze. Sandra Balanzario podkreśliła, że chociaż przedmioty takie znajdowane są zazwyczaj w grobowcach, to jednak w Dzibanché Majowie złożyli je w depozytach ofiarnych czterech pałaców, z których już nie korzystano, co może – jej zdaniem – wiązać się z jakimś rytuałem odprawianym w momencie kryzysu lub stanowić symboliczne podkreślenie zachodzących w mieście zmian politycznych.



Prace przy modelowanym w stiuku i malowanym reliefie, odkrytym w  Dzibanché  (fotografia INAH)

Inny kompleks architektoniczny na Placu Pom, gdzie Enrique Nalda szukał śladów rezydencji, był zamieszkiwany przez elitę w okresie klasycznym i w komnatach budowli zachowały się kamienne ławy. Poza tym archeolog znalazł tam wiele naczyń do użytku domowego. Z kolei w tak zwanym Pałacu Południowym odkryto wymodelowany w stiuku relief, pomalowany kolorami: czerwonym, niebieskim, zielonym, żółtym i czarnym. Dzięki niemu możemy poznać, jak były dekorowane budowle elity. Relief przedstawia węża z roztwartą paszczą i rozciągniętym cielskiem, na którym przypuszczalnie były umieszczone postacie, choć do dziś zachowały się jedynie ich ramiona i dłonie. Archeolodzy sądzą, że mogła to być rezydencja rodziny Kaan. Niedaleko, w Świątyni Kormoranów, Nalda natrafił również na modelowany w stiuku i pomalowany relief, wykonany w okresie klasycznym. Przedstawia on świętą górę Majów i mógł służyć jako podstawa legitymizacji władzy dynastii Kaan. Należy tu przypomnieć, że właśnie w Świątyni Kormoranów, w 1995 roku, Enrique Nalda odkrył grobowiec władcy Kaan, znanego jako „Świadek Nieba”.

Archeolog Sandra Balanzario podkreśliła też, że spośród znalezionych przedmiotów szczególnie wyróżnia się naczynie ceramiczne z późnego okresu klasycznego, które zostało przez Majów rytualnie zniszczone i złożone w depozycie ofiarnym. Naczynie i zdobiące je elementy ikonograficzne mogą mieć związek z jednym z braci „Świadka Nieba”. Zdaniem Sandry Balanzario zarówno to naczynie, jak i modelowane w stiuku reliefy oraz pokryte inskrypcjami schody glificzne wspominające władców Kaan, zdają się wskazywać na ciągłość tej linii dynastycznej w Dzibanché. Dotychczas było wiadomo, że dynastia Kaan osiedliła się w Dzibanché we wczesnym okresie klasycznym, a w późnym okresie klasycznym przeniosła się do Calakmul. Jednak to nowe i ważne odkrycie może świadczyć o tym, że część rodziny królewskiej Kaan pozostała w Dzibanché, aby nadal sprawować kontrolę nad miastem.

Czytaj także: Miasta Majów: Dzibanché (stan Quintana Roo, Meksyk)

Miasta Majów: Dzibanché (stan Quintana Roo, Meksyk)

Dzibanché było prawdopodobnie największym miastem Majów na południu obecnego stanu Quintana Roo. Niestety nie znamy oryginalnej nazwy miasta. Badania archeologiczne i epigraficzne wykazują, że miasto mogło być w jakiś sposób powiązane z królestwem Kaan i być może nawet przez pewien czas (V–VI w.) stanowiło siedzibę jego władców, gdyż w inskrypcjach zachowanych na terenie Dzibanché pojawia się glif-emblemat Kaan i najwcześniejsza wzmianka o tamtejszym królu imieniem Yuknoom Ch’een I.

Obecna nazwa miasta, którą możemy tłumaczyć jako „inskrypcja w drewnie” została nadana przez Thomasa Ganna, angielskiego archeologa-amatora, który odwiedził ruiny w 1927 roku i odnalazł w Budowli VI drewniane nadproże pokryte tekstem glificznym. Budowla ta, zwana Świątynią Nadproża, to podstawa piramidalna z czterema poziomami, na której wzniesiono w późnym okresie klasycznym świątynię z dwoma komnatami ze sklepieniami łukowymi.



Świątynia Nadproża

Po czterdziestu latach zapomnienia, miasto zostało ponownie odkryte w 1972 roku przez Petera Harrisona, a w 1987 roku Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku rozpoczął pierwsze prace archeologiczne, poszerzone od 1993 roku, kiedy to zdołano ustalić kolejność wznoszenia budowli i odnaleziono wiele grobowców.



Znaleziona w Dzibanché kadzielnica z wizerunkiem boga kukurydzy
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Dzibanché zajmowało obszar około 40 kilometrów kwadratowych, na którym wzniesiono najróżniejsze budowle. Pierwsze proste konstrukcje z materiałów nietrwałych pojawiły się tutaj w okresie preklasycznym, około 200 r. p.n.e. Jednak dopiero we wczesnym okresie klasycznym, około 200 roku, Dzibanché osiągnęło status znaczącego ośrodka. Z tego okresu pochodzą najwyższe piramidy, a w późnym okresie klasycznym (600–900) pojawiło się więcej budowli o charakterze publicznym, pałaców i rezydencji tworzących dzielnice miasta.

Rozległy Plac Ganna otoczony jest kilkoma konstrukcjami. Najwyższą i najbardziej znaczącą jest Świątynia Kormoranów, w której odkryto dwa grobowce, w tym jeden należący do władcy z dynastii Kaan. Górną część piramidy stanowi świątynia z dwoma galeriami. W dolnej części budowli widoczne są wejścia do pomieszczeń.



Świątynia Kormoranów

Po przeciwnej stronie Placu Ganna znajduje się Budynek Jeńców, podstawa piramidalna ze świątynią. Budowla ta przechodziła trzy etapy konstrukcyjne, począwszy od wczesnego okresu klasycznego. W drugiej fazie przebudowy dodano po bokach schodów maszkarony, z których zachowały się tylko fragmenty.

Budynek Jeńców

W 1993 roku, podczas prac wykopaliskowych, którymi kierował meksykański badacz Enrique Nalda, odkryto w Budynku Jeńców schody glificzne, pokryte inskrypcjami i przedstawieniami jeńców pojmanych, między innymi, przez Yuknoom Ch’een I, władcę królestwa Kaan. Prawdopodobnie te rzeźbione kamienne bloki zdobiły niegdyś wcześniejszą budowlę, a po jej zdemontowaniu zostały przeniesione właśnie tutaj.



Schody glificzne - Stopień 7
(Pomimo zniszczenia można dostrzec postacie jeńców i tekst glificzny)

Kolejnym ważnym miejscem Dzibanché jest Plac Xibalbá. Po stronie północnej i południowej wznoszą się dwa pałace w formie prostokątnych platform, na których niegdyś mieściły się pomieszczenia mieszkalne.

 



Budowle rezydencjalne na Placu Xibalbá

Przy tym właśnie placu wzniesiono Świątynię Sowy, z fasadą skierowaną na zachód, nawiązującą swym wyglądem do stylu z rejonu Petén. Budowla ta, której nazwa pochodzi od znalezionego tam talerza z wymalowanym wizerunkiem sowy, przypomina Świątynię Inskrypcji w Palenque i miała takie samo przeznaczenie. W jej wnętrzu bowiem archeolodzy odnaleźli kryptę grobową. Znalezione w niej szczątki zmarłego były pokryte warstwą cynobru, a dokoła leżało wiele wspaniałych ozdób z jadeitu i muszli, dwie alabastrowe wazy, cztery naczynia ceramiczne, czternaście noży z obsydianu oraz drewniana tabliczka pokryta stiukiem, z wymalowanymi rysunkami przypominającymi kodeksy. Zmarły miał pektorał z muszli, inkrustowany jadeitem, pirytem i perłami, a przedstawiający siedzącą na tronie postać dostojnika z bogatymi klejnotami i nakryciem głowy, trzymającego w ramionach laskę ceremonialną w formie dwugłowego węża. Grobowiec pochodził z wczesnego okresu klasycznego, lecz ze względu na brak jakichkolwiek inskrypcji, nie można ustalić, do kogo należał.



Świątynia Sowy

W odległości około dwóch kilometrów od Dzibanché rozciąga się potężny akropol K’inichná, który niegdyś prawdopodobnie był jedną z dzielnic tego miasta. Akropol K’inichná zajmuje północną stronę sporego placu otoczonego niewielkimi wzniesieniami. Na pierwszej platformie, po wschodniej i zachodniej stronie, zbudowano dwie świątynie. Schody, niegdyś ozdobione dwiema parami maszkaronów, po których do dziś zachowały się tylko nisze, prowadziły na drugą platformę z kolejnymi dwiema świątyniami. Wreszcie na samym szczycie wznosi się główna świątynia, posiadająca w czasach Majów zwieńczenie dachu. Jej mury pokrywał malowany stiuk. Górną część budowli otoczono fryzem z wizerunkiem boga słońca. Stąd też wzięła się obecna nazwa akropolu – K’inichná, czyli „dom boga słońca”. Na akropolu odnaleziono grobowce zawierające bogate dary ofiarne z jadeitu.



Świątynia na szczycie akropolu K’inichná

We wczesnym okresie klasycznym (250–600) Dzibanché i K’inichná były połączone z innymi pobliskimi ruinami: Lamay (ogromną konstrukcją w formie akropolu) i Tutil, gdzie archeolodzy natrafili na ślady podpalenia i zamierzonego zniszczenia wielkiego stiukowego wizerunku jednego z przypuszczalnych władców miasta.



Budowle w grupie Lamay

Na przełomie X i XI wieku znaczna część ludności opuściła miasto. Dwieście lat później okoliczni mieszkańcy zaczęli wznosić na placach nowe domy, wykorzystując w tym celu kamienie pochodzące z dawnych budowli. Jednak jeszcze w XV i XVI wieku ludność przybywała do Dzibanché aby składać ofiary swym przodkom. Archeolodzy odnaleźli bowiem pochodzące z późnego okresu postklasycznego (1200–1500) kadzielnice, naszyjniki z jadeitu, dyski ze złota i pierścienie z tombaku. Przedmioty te zostały złożone gdy miasto było już częściowo porośnięte roślinnością.