W Dzibanché odkryto dwie platformy ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami

Oryginalny artykuł: El INAH descubre tres fachadas con relieves alusivos a la dinastía Kaanu'l, en la Zona Arqueológica de Dzibanché 

Nowe ślady związane z potęgą Kaanu'l, jedną z dynastii Majów, która w czasach prekolumbijskich podbiła i nadzorowała liczne państewka na ziemiach zajmowanych obecnie przez Meksyk, Belize i Gwatemalę, zostały odkryte na terenie stanowiska archeologicznego Dzibanché (stan Quintana Roo, Meksyk). Są to dwie platformy, których fasady zostały bogato ozdobione modelowanymi w stiuku reliefami.

Fragment jednego z reliefów (fot. Gibran Huerta, INAH)

Odzyskano dwie płaskorzeźby Olmeków

Oryginalny artykuł: Centro INAH Tabasco recupera dos relieves olmecas de “contorsionistas”, procedentes de Tenosique

W latach 900-400 p.n.e. Olmekowie nie tylko wykonywali trójwymiarowe rzeźby, ale również okrągłe kamienne reliefy z wizerunkami tak zwanych „akrobatów” (przykład trójwymiarowej rzeźby w stylu olmeckim z wizerunkiem akrobaty można zobaczyć w fotogalerii: "Rzeźby Olmeków" , zdjęcie numer 43). Dwa tego typu zabytki zostały odzyskane za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) i prawdopodobnie pochodzą z rejonu Tenosique (stan Tabasco, Meksyk). Jak podaje dyrektor Centrum INAH Tabasco, Carlos Arturo Giordano Sánchez Verín, zlokalizowanie tych płaskorzeźb było możliwe, gdyż o ich istnieniu został powiadomiony w czerwcu 2019 r. Tomás Pérez Suárez (badacz z Centro de Estudios Mayas, Universidad Nacional Autónoma de México). Okazało się, że są one podobne do innej olmeckiej płaskorzeźby zarejestrowanej na początku 2000 r. w dzielnicy Belén w Tenosique.

Pierwszy z odzyskanych reliefów (fot. Centrum INAH Tabasco)

Przedstawienie błyskawicy na reliefie z Vichama

Oryginalny artykuł: El rayo de 3.800 años que fue esculpido por los antiguos peruanos (y qué relación tiene con las lluvias)

W 2013 roku, na terenie stanowiska archeologicznego Vichama (Peru) odkryto kilka reliefów, z których jeden przedstawia ropuchę z ludzkimi rękoma i kamieniami o niebieskiej barwie w miejscu oczu. Tuż nad głową ropuchy widoczna jest figura geometryczna, która – zdaniem archeologów – ukazuje błyskawicę i może być jednym z najstarszych przedstawień tego zjawiska meteorologicznego na terenie Peru.

Relief z ropuchą i błyskawicą na terenie stanowiska archeologicznego Vichama
(fot.: ZAC/Mincul)

Relief z wizerunkiem orła przedniego

Oryginalny artykuł: Indaga INAH bajorrelieve de un aguila real descubierto recientemente por el Proyecto Templo Mayor

Podczas prowadzonych w ubiegłym roku wykopalisk na skrzyżowaniu ulic Republiki Gwatemali i Argentyny w Centrum Historycznym miasta Meksyk archeolodzy natrafili na relief z wizerunkiem orła przedniego. Dopiero teraz przekazano więcej informacji na temat znaleziska. Relief wykonany jest z tezontle (skały pochodzenia wulkanicznego o czerwonawej barwie), ma 1,06 m długości i 70 cm szerokości. Zdaniem specjalistów, na uwagę zasługują nie tylko jego rozmiary i wykonanie, ale i lokalizacja. Znajdował się on u stóp Templo Mayor, najważniejszej świątyni w Tenochtitlan i na centralnej osi, która przecina sanktuarium boga Huitzilopochtli i rzeźbę z wizerunkiem bogini Coyolxauhqui. W pobliżu wznosiła się okrągła budowla zwana Cuauhxicalco, gdzie – zgodnie z dokumentami z XVI w. - dokonywano rytualnych kremacji zwłok władców Mexików.

Nowo odkryty relief z wizerunkiem orła przedniego (fot. Mirsa Islas)

Renowacja i rekonstrukcja majańskiego "Reliefu z Placeres"

Oryginalny artykuł: Con nuevas tecnologias proponen caracteristicas y contexto original del "Relieve de Placeres" del Museo Nacional de Antropologia

Grupa specjalistów pod kierunkiem badaczy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przeprowadziła prace konserwatorskie rzeźby Majów znanej jako „Relief z Placeres” i znajdującej się w kolekcji Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk. Gilberto García Quintana z INAH przypomniał historię reliefu, który został zrabowany w 1968 roku i miał zostać nielegalnie wywieziony do Nowego Jorku. Na szczęście rok później zabytek  zwrócono narodowi meksykańskiemu.

"Relief z Placeres" w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk

Chalcatzingo (stan Morelos, Meksyk)

Chalcatzingo, położone na terenie meksykańskiego stanu Morelos, było zamieszkiwane już od około 1400 r. p.n.e. i z czasem stało się ważnym ośrodkiem w regionie, utrzymując kontakty z innymi kulturami. Miasto wzniesiono u stóp wzgórz Cerro Chalcatzingo (znanego też jako Cerro Ancho lub Cerro de la Cantera) i Cerro Delgado, a jego największy rozkwit przypadł na lata 700-500 p.n.e. i z tego okresu pochodzi większość zachowanych zabytków. O Chalcatzingo usłyszano na początku lat 30. XX wieku, kiedy ulewne deszcze odsłoniły reliefy wyrzeźbione na zboczach Cerro Chalcatzingo. Na miejsce udała się wówczas archeolog Eulalia Guzmán i przygotowała raport o pięciu rzeźbach. 

Stanowisko archeologiczne Chalcatzingo

W latach 1952-56 zarówno Chalcatzingo, jak i inne ośrodki na ziemiach stanu Morelos badał Román Piña Chan, a w 1972 roku rozpoczęto trwający do 1976 roku Projekt Archeologiczny Chalcatzingo, którym kierowali David C. Grove (z University of Illinois, USA) oraz Jorge Angulo i Raúl Arana (z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii, Meksyk). Kolejne prace wykopaliskowe w późniejszym okresie pozwoliły nie tylko na odkrycie pozostałości dawnych budowli, ale i kolejnych reliefów wyrzeźbionych na skałach oraz steli i ołtarzy.

Pozostałości dawnych budowli w Chalcatzingo

W Vichama odkryto relief sprzed 3800 lat

Oryginalny artykuł: Vichama: el muro de la fertilidad

Na terenie stanowiska Vichama, w prowincji Huaura, 110 kilometrów na północ od Limy, archeolodzy odkryli relief, który przypuszczalnie nawiązuje swą symboliką do żyzności ziemi po okresie suszy i klęski głodowej, spowodowanych zmianami klimatycznymi. Relief przedstawia umieszczone w jednej linii cztery ludzkie twarze z zamkniętymi oczyma i wijące się pomiędzy nimi dwa węże. Głowy węży skierowane są ku dziwnej postaci, która - zdaniem badaczy - może być uosobieniem kiełkującego ziarna.

Relief odkryty w Vichama (fot. Alessandro Currarino, El Comercio)

Na terenie Chan Chan odkryto kolejne reliefy

Oryginalny artykuł: Descubrimiento en Chan Chan: corredor con murales de unos 700 anos de antiguedad

Na terenie Chan Chan, kompleksu archeologicznego kultury Chimu, w Utzh An (zwnaym wcześniej Gran Chimú), jednym z dziesięciu otoczonych murami zespołów architektonicznych, odkryto pasaż z reliefami.

 Nowo odkryty pasaż w Utzh An (fot. Johnny Aurazo, El Comercio)

Jak podaje archeolog odpowiedzialny za prace w Utzh An, Henry Gayoso Rullier, pasaż ma około 6 metrów szerokości i 50 metrów długości, choć do tej pory odsłonięto jedynie połowę. Trzeba jeszcze dotrzeć do oryginalnej posadzki, która znajduje się na głębokości 1,5 metra.

Reliefy zdobiące pasaż w Utzh An (fot. Johnny Aurazo, El Comercio)

Nowe odkrycia w Huaca de la Luna

Oryginalny artykuł: Cultura Moche: encuentran tres tumbas en Huaca de la Luna

Na terenie Huaca de la Luna, na stanowisku archeologicznym w prowincji Trujillo, La Libertad (Peru) dokonano nowych odkryć. Na Placu Północnym Platformy Uhle, po zachodniej stronie Huaca de la Luna natrafiono na trzy grobowce, w których złożono przedstawicieli elity kultury Moche, kapłanów lub władców. Grobowce pochodzą z 650 r. n.e., tak zwanej fazy Moche IV. Archeolog Enrique Zavaleta Paredes, odpowiedzialny za prace wykopaliskowe przekazał, że był to teren sakralny i prywatny, wykorzystywany na rytuały o charakterze grzebalnym. W dwóch grobowcach znaleziono szczątki osób zmarłych w wieku około 40 i 18 lat, którym towarzyszyły naczynia ceramiczne wspaniałej jakości. W trzecim grobie również odkryto dwa naczynia ceramiczne. Siedem kolejnych grobowców nie zostało jeszcze zbadanych.

Plac przy Huaca de la Luna (źródło fot. Peru21)

Mezoamerykańska gra w piłkę

W piłkę grano na obszarze całej Mezoameryki, skąd dotarła zarówno na ziemie obecnej Arizony (USA), zamieszkiwane przez przedstawicieli kultury Hohokam, jak i na wyspy Morza Karaibskiego (Haiti, Dominikanę i Portoryko), gdzie po raz pierwszy zobaczyli ją Hiszpanie. Do chwili obecnej, na terenie Mezoameryki zarejestrowano około 1600 boisk do gr w piłkę, znajdujących się na niemal 1300 stanowiskach archeologicznych z czasów prekolumbijskich. Najstarsze boisko, zbudowane w latach 1400-1250 p.n.e. odkryto w Paso de la Amada, ośrodku położonym na wybrzeżu Oceanu Spokojnego, w stanie Chiapas (Meksyk). Figurki przedstawiające postacie graczy pojawiły się również już w okresie preklasycznym, przede wszystkim w San Lorenzo (stan Veracruz, Meksyk), datowane na lata 1500-1100 p.n.e., a także w Tlatilco i Tlapacoya (Dolina Meksyku) oraz w El Opeño (stan Michoacán, Meksyk), pochodzące z lat 1500-900 p.n.e.

Figurki graczy w piłkę z El Opeño (stan Michoacán, Meksyk), pochodzące z okresu preklasycznego (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Figurki graczy z Ticomán (stan Puebla, Meksyk), pochodzące z późnego okresu preklasycznego (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Boiska do gry miały kształt zbliżony do dużej litery I lub – bardziej obrazowo – do podwójnej litery T. Płytę boiska, po obu stronach, ograniczały mury zdobione niekiedy rzeźbami, fryzami lub nawet niewielkimi świątyniami.

Boisko do gry w piłkę, przedstawione w misteckim Kodeksie Colombino
(kopia w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Boiska różniły się rozmiarami. Najstarsze boisko w Paso de la Amada miało długość 80 metrów. Największe boiska Majów znajdują się w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk) – o długości 168 metrów i w Nixtun-Ch’ich’ (Peten, Gwatemala) – o długości 135 metrów.

Boisko do gry w piłkę w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk)

Prace archeologiczne na Wzgórzach Cuahilama i Piedra Larga (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Cerro Cuahilama, "punta-del iceberg" de un espacio arqueologico mayor en Xochimilco

Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH) rozpoczął nowy projekt interdyscyplinarny, którego celem jest zbadanie terenów leżących na południu Doliny Meksyku, szczególnie w rejonie Wzgórza Cuahilama i Wzgórza Piedra Larga, położonych w odległości około 500 metrów od siebie. Cuahilama, na brzegu dawnego jeziora Xochimilco, wznosi się na wysokość 2280 metrów n.p.m., a Piedra Larga – 2400 metrów n.p.m. Chociaż pierwsze prace prowadzono tam już począwszy od końca XIX wieku, to obecnie w badaniach zostaną wykorzystane, między innymi, fotografie lotnicze wykonane dzięki zastosowaniu dronu. Pozwoli to uzyskać nowe dane na temat znaczenia kulturowego, archeologicznego i historycznego tego obszaru.

Jeden z reliefów pochodzących ze Wzgórza Cuahilama (fot. Melitón Tapia, INAH)

W Chalcatzingo odkryto nowy relief z wizerunkiem jaguara

Oryginalny artykuł: Descubren en Chalcatzingo, Morelos un bajorrelieve con la representacion de un felino

Na terenie stanowiska archeologicznego Chalcatzingo (stan Morelos, Meksyk) natrafiono na kolejny relief z wizerunkiem drapieżnego kota, wykonany w stylu olmeckim i pochodzący prawdopodobnie z lat 800-500 p.n.e. Odkrycia dokonano zupełnie przypadkowo. Podczas Wielkiego Tygodnia, w marcu tego roku, jeden z miejscowych robotników poślizgnął się na kamieniu o wymiarach 4 na 2 metry i dostrzegł jakieś linie wyryte na jego powierzchni. Po poinformowaniu Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), tamtejsi specjaliści przystąpili do badań i odsłonili scenę, przedstawiającą drapieżnego kota w masce przypominającej dziób ptaka. Kot trzyma postać ludzką, której twarz została rytualnie zniszczona już w czasach prekolumbijskich. Zabytek został nazwany Monumentem 45.

Nowo odkryty relief z wizerunkiem drapieżnego kota (fot. Héctor Montaño, INAH)

Symbolika reliefów z dziedzińca świątyni boga Huitzilopochtli

Oryginalny artykuł: El piso con relieves de la Plaza Gamio vinculado al mito del nacimiento de Huitzilopochtli

Kilka lat temu, na Placu Manuela Gamio, w stolicy Meksyku, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli posadzkę z płyt wykonanych z kamienia tezontle. Zachowało się na nich 16 reliefów o tematyce wojennej i 10 wizerunków wijących się węży. Zdaniem archeologów prowadzących prace w ramach Projektu PAU, posadzka stanowiła część dziedzińca, który graniczył ze świątynią boga Huitzilopochtli, gdzie w czasach rządów Moctezumy Ilhuicamina (lata 1440-1460 n.e.), Mexikowie przypuszczalnie kremowali ciała wojowników poległych w walce.

Posadzka z reliefami (fot. Héctor Montaño, INAH)

Archeolog Lorena Vázquez Vallín uważa, że przestrzeń ta wyróżniała się szczególną symboliką i reprezentowała Coaxalpan, jedno z miejsc związanych z mitem o narodzinach boga Huitzilopochtli. Badaczka przypomniała, że kronikarze Hernando Alvarado Tezozómoc i Diego Durán opisywali procesje Tenoczków, którzy przemierzali ulice dawnego Tenochtitlan przy wtórze pieśni i wśród okrzyków rozpaczy. Docierali ostatecznie do dziedzińca przy Świątyni Hutzilopochtli, gdzie tańce i muzyka stanowiły preludium do ceremonii spalenia zwłok wojowników poległych w walce. Zdaniem Vázquez Vallín, reliefy wyrzeźbione na posadzce, podobnie jak pieśni, modły czy palenie kadzideł, miały związek z odprawianymi rytuałami.

Płyta z wijącym się wężem (fot. Héctor Montaño, INAH)

Fotogaleria: Rzeźby Huasteków

Zdecydowana większość zaprezentowanych poniżej rzeźb Huasteków pochodzi z okresu postklasycznego (900-1500 n.e.) i została znaleziona na terenie różnych stanowisk archeologicznych, w tym: Castillo de Teayo, Montes de Oca, Palmas Altas, Tempoal, Tepatlaxco, Huilocintla, San José Tuxpan i Tamohi. Wśród nich wyróżniają się przedstawienia kobiet, które mogą stanowić wizerunki bogini ziemi Tlazoltéotl. Ukazywano ją z odsłoniętym biustem, odzianą w długą spódnicę, z dłońmi opartymi na brzuchu jako symbolem płodności. Zarówno postacie męskie, przypuszczalnie władców lub kapłanów, jak i kobiet mają charakterystyczne dla Huasteków stożkowe nakrycia głowy. Zachowały się również wizerunki pana śmierci lub różnych bóstw, na przykład Słońca i Księżyca, Quetzalcoatla czy Tlaloka. Bardzo typowe dla sztuki Huasteków są rzeźby przedstawiające zgarbionych starców, opierających dłonie na kijach. Jedni uczeni uważają, że postacie te odnoszą się do siewców, a zatem dotyczą kultu żyzności; zdaniem innych były związane z kultem fallicznym.

kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

Museo de Antropología de Xalapa (Xalapa, stan Veracruz, Meksyk)

          

Olmecki relief powrócił do Meksyku

Oryginalny artykuł: Mexico recupera bajorrelieve monumental

W minionym tygodniu powrócił do Meksyku olmecki relief, który został odkryty w 1968 roku na terenie stanowiska archeologicznego Xoc, w stanie Chiapas. Jednak kiedy uczeni powrócili do Xoc po czterech latach, rzeźby już nie znaleźli. Została zrabowana, nielegalnie wywieziona z Meksyku i nieznanymi drogami trafiła do Francji.

Olmecki relief z Xoc (fot. INAH)

Odkrycie reliefów kultury Caral sprzed 3800 lat

Oryginalny artykuł: Descubren altorelieves de la cultura Caral

Na terenie stanowiska archeologicznego Vichama, w pobliżu Huacho (Peru), odkryto reliefy, które są dziełem kultury Caral i liczą około 3800 lat. Kilka lat temu obszar, na którym znajduje się Vichama był w pewnym stopniu zagrożony w wyniku rozbudowy pobliskiego miasta Véqueta. Jednak dzięki pracom wykopaliskowym na terenie stanowiska archeologicznego Caral, kierowanym przez dr Ruth Shady, sytuacja uległa zmianie i ekspansja miasta w tym kierunku została wstrzymana, co przyczyniło się do nowych odkryć.

Nowe reliefy odkryte w Caral (fot. Norman Córdova / Andina)

Fotogaleria: Rzeźby Olmeków

Olmekowie zamieszkiwali tereny należące obecnie do południowej części stanu Veracruz i zachodnich ziem stanu Tabasco, ale utrzymywali kontakty z różnymi rejonami na zachodzie i południu, co sprawiło, że wpływy ich sztuki były widoczne również na obszarze dzisiejszych stanów Chiapas, Oaxaca, Morelos i Guerrero. Do najważniejszych ośrodków Olmeków należały: San Lorenzo, Laguna de los Cerros, La Venta i Tres Zapotes, a największy rozkwit kultury przypadł na lata 1200 p.n.e. – 400 p.n.e. Olmekowie byli znani między innymi z obróbki bardzo twardych kamieni, gdyż upodobali sobie skały wulkaniczne, zwłaszcza bazalt i andezyt, choć wykorzystywali do rzeźbienia także wapień, piaskowiec i łupki. Wielkie kamienne bloki transportowano przypuszczalnie na tratwach z kamieniołomów odległych nawet o sto kilometrów.

Sztuka Olmeków szczególnie zasłynęła z wielkich kamiennych głów, których do tej pory znaleziono siedemnaście. Gigantyczne, wyrzeźbione z bazaltu głowy mają wysokość od około 1,5 m do 3,5 m i ważą od kilku do kilkunastu ton. Przedstawiają prawdopodobnie władców. Mają oni nakrycia głowy z tkaniny lub skóry zwierzęcej, z ozdobami z jadeitu i piórami. Każda z głów jest nieco inna, gdyż wizerunki dorosłych mężczyzn różnią się wyrazem twarzy czy też wzorem na nakryciach głów. Równie monumentalne są tak zwane ołtarze-trony. Te duże, u góry płaskie bazaltowe bloki, ważą od kilku do 30-40 ton i mogły służyć jako trony. Miały wyrzeźbione na froncie charakterystyczne nisze symbolizujące jaskinie, z których wyłaniały się postacie władców. Reliefy z postaciami pojawiają się też niekiedy na bocznych stronach ołtarzy. Przypuszczalnie najpóźniej pojawiły się w sztuce Olmeków rzeźbione stele, ozdobione wizerunkami bogato odzianych dostojników. Zachowały się też wizerunki zwierząt oraz rzeźby mniejszych rozmiarów, przedstawiające osoby zazwyczaj klęczące lub siedzące ze skrzyżowanymi nogami, czasami z twarzami o cechach jaguara. Są również figurki z charakterystycznymi dziecięcymi rysami twarzy. Część rzeźb została prawdopodobnie rytualnie zniszczona przez samych Olmeków.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / click on photo to enlarge

Parque-Museo de La Venta, Villahermosa (stan Tabasco, Meksyk)

Wszystkie zabytki zgromadzone w Parku-Muzeum w Villahermosa pochodzą ze stanowiska archeologicznego La Venta. Znajdują się wśród nich trzy kamienne głowy, ołtarze (w tym Ołtarz 5 rzeźbiony z trzech stron), stele oraz rzeźby zwierząt (jaguara, małpy i manata).