Nowe stanowisko archeologiczne w Costa Chica (stan Guerrero, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Sitio arqueológico en la Costa Chica de Guerrero podría definir a una nueva cultura local del Epiclásico

Wzdłuż wzgórz położonych w miejscowości El Carmen, w gminie Xochistlahuaca, w Costa Chica (stan Guerrero, Meksyk) archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odnaleźli stanowisko Paso Temprano lub Corral de Piedra, miasto z okresu epiklasycznego (lata 650–950), czyli mające 1200 lat, wyróżniające się dobrym stanem zachowania. Ze względu na układ architektoniczny i system konstrukcyjny, kontekst nawiązuje do szeregu stanowisk zlokalizowanych u podnóża gór i w pasmach górskich Costa Chica, o podobnych cechach. Ten system konstrukcyjny został nazwany „paramento mixteco” („upiększenie Misteków”) i składa się z bloków skalnych przeplatanych małymi płytami, takimi jak te znalezione na terenie stanowiska archeologicznego Tehuacalco.

Stanowisko archeologiczne Paso Temprano (fot. Centrum INAH Guerrero)

Przedstawienia boisk do gry w piłkę wyryte w skałach w stanie Oaxaca (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Ancient ritual bloodletting may have been performed at carvings found in Mexico

W 2016 roku, podczas prac na terenie gminy San Pedro Mártir Quiechapa (stan Oaxaca, Meksyk), archeolodzy odkryli wyryte w skałach różne elementy. Na szczególne zainteresowanie zasługuje 30 przedstawień boisk do gry w piłkę, które zachowały się w dwóch miejscach tego regionu, 22 w El Gentil i osiem w El Derrumbadero. Do udokumentowania znalezisk uczeni wykorzystali fotogrametrię. Technika ta pozwala na wykonywanie zdjęć pod różnymi kątami i ostatecznie – dzięki programowi komputerowemu – przygotowanie wirtualnego, trójwymiarowego obrazu. W rezultacie okazało się, że największe z wyrytych boisk ma długość 34,1 cm, a najmniejsze 8 cm. Alex Elvis Badillo (z Indiana State University, USA) w opublikowanym właśnie artykule prezentuje wyniki badań oraz – w oparciu o istniejącą literaturę – stara się wyjaśnić, czemu mogły służyć owe przedstawienia boisk do gry w piłkę.

U góry: jedno z przedstawień boisk do gry w piłkę w El Gentil;
na dole: boisko do gry w piłkę w Monte Alban (fot. Alex Elvis Badillo)

Odkrycie boiska do gry w piłkę sprzed 3400 lat

Oryginalny artykuł: An ancient ballcourt sheds light on a game made famous by the Aztecs

Na terenie stanowiska archeologicznego Etlatongo, położonego w Dolinie Nochixtlán (region Mixteca Alta, stan Oaxaca, Meksyk) odkryto boisko do gry w piłkę sprzed 3400 lat. Znalezisko ma wyjątkowe znaczenie, gdyż do tej pory uważano, że w tym regionie pierwsze boiska pojawiły się dopiero tysiąc lat później. Początki gry w piłkę wiązano dotychczas wyłącznie z położonym na wybrzeżu Oceanu Spokojnego w stanie Chiapas ośrodkiem Paso de la Amada, którego mieszkańcy zbudowali boisko w 1650 r. p.n.e. Na ziemiach Olmeków co prawda nie natrafiono na boiska, ale w San Lorenzo (stan Veracruz), rozwijającym się w latach 1400-1000 p.n.e., znaleziono gumowe piłki i zabytki z wizerunkami graczy.

Mapka przedstawia położenie Etlatongo (źródło ilustracji: Science Advances)

Podsumowanie prac eksploracyjnych w tunelu pod Świątynią Quetzalcoatla w Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Antiguos teotihuacanos pudieron haber desenterrado restos de gobernante

„Z pochodnią w dłoni, schodząc pionowym szybem na głębokość około 14 metrów i przemierzając długi tunel, którego sakralny charakter podkreślały złożone licznie depozyty ofiarne, mieszkaniec Teotihuacan urodzony w pierwszych latach naszej ery docierał do miejsca, które roztaczało przed nim magiczny krajobraz z wodami, czarnym niebem i trzema jaskiniami pogrążonymi w wiecznej ciemności i zmodyfikowanymi tak, aby przypominały mityczny świat podziemny”. Taką hipotetyczną wizję, opartą na ostatnich pracach eksploracyjnych i analizie materiałów znalezionych w tunelu pod Świątynią Quetzalocoatla w Teotihuacan  przedstawił Sergio Gómez Chávez, kierujący Projektem Tlalocan. Tunel o długości 102,64 m został juz niemal całkowicie przebadany i obecnie prowadzone są tylko niewielkie prace wykopaliskowe, podczas których znajdowane są kolejne depozyty ofiarne, choć znacznie skromniejsze. Eksploracja tunelu zostanie zakończona w 2018 roku. 

Odtworzenie mitycznego świata podziemnego w tunelu pod Świątynią Quetzalcoatla
w Teotihuacan (fot. Sergio Gómez Chávez)

Kamienna rzeźba krokodyla z Lambityeco

Oryginalny artykuł: Crocodile carving played ritual role in Ancient Mesoamerican city

Na terenie stanowiska archeologicznego Lambityeco (Valle de Tlacolula, stan Oaxaca, Meksyk) odkryto kamienną rzeźbę przedstawiającą krokodyla, która dostarcza informacji na temat dawnych praktyk rytualnych i związków tego ośrodka z potężnym Monte Albán. Historia Lambityeco sięga co prawda okresu preklasycznego, ale okres rozkwitu przydał na lata począwszy od 500 r. n.e. Już podczas pierwszych wykopalisk w latach 60-tych XX wieku natrafiono na pozostałości dwóch pałaców, a zachowane w jednym z nich malowidła wskazywały na bliskie relacje z Monte Albán. Przez ostatnie cztery lata prace na terenie Lambityeco prowadzą badacze z Field Museum z Chicago. W wywiadzie dla Live Science, archeolog Gary Feinman przekazał, że byli szczególnie zainteresowani boiskiem do gry w piłkę, która jak wiadomo miała duże znaczenie dla mieszkańców Mezoameryki

Kamienna rzeźba przedstawiająca krokodyla, znaleziona w Lambityeco

(fot. Linda M. Nicholas, The Field Museum)

Mezoamerykańska gra w piłkę

W piłkę grano na obszarze całej Mezoameryki, skąd dotarła zarówno na ziemie obecnej Arizony (USA), zamieszkiwane przez przedstawicieli kultury Hohokam, jak i na wyspy Morza Karaibskiego (Haiti, Dominikanę i Portoryko), gdzie po raz pierwszy zobaczyli ją Hiszpanie. Do chwili obecnej, na terenie Mezoameryki zarejestrowano około 1600 boisk do gr w piłkę, znajdujących się na niemal 1300 stanowiskach archeologicznych z czasów prekolumbijskich. Najstarsze boisko, zbudowane w latach 1400-1250 p.n.e. odkryto w Paso de la Amada, ośrodku położonym na wybrzeżu Oceanu Spokojnego, w stanie Chiapas (Meksyk). Figurki przedstawiające postacie graczy pojawiły się również już w okresie preklasycznym, przede wszystkim w San Lorenzo (stan Veracruz, Meksyk), datowane na lata 1500-1100 p.n.e., a także w Tlatilco i Tlapacoya (Dolina Meksyku) oraz w El Opeño (stan Michoacán, Meksyk), pochodzące z lat 1500-900 p.n.e.

Figurki graczy w piłkę z El Opeño (stan Michoacán, Meksyk), pochodzące z okresu preklasycznego (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Figurki graczy z Ticomán (stan Puebla, Meksyk), pochodzące z późnego okresu preklasycznego (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Boiska do gry miały kształt zbliżony do dużej litery I lub – bardziej obrazowo – do podwójnej litery T. Płytę boiska, po obu stronach, ograniczały mury zdobione niekiedy rzeźbami, fryzami lub nawet niewielkimi świątyniami.

Boisko do gry w piłkę, przedstawione w misteckim Kodeksie Colombino
(kopia w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Boiska różniły się rozmiarami. Najstarsze boisko w Paso de la Amada miało długość 80 metrów. Największe boiska Majów znajdują się w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk) – o długości 168 metrów i w Nixtun-Ch’ich’ (Peten, Gwatemala) – o długości 135 metrów.

Boisko do gry w piłkę w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk)

Miasta Majów: Iximché (Gwatemala)

Ruiny Iximché położone są na wyżynnych ziemiach Gwatemali, w pobliżu miasteczka Tecpan. Iximché zostało założone na początku późnego okresu postklasycznego przez Kaqchikeli. W owych czasach największą rolę w tej części ziem Majów odgrywali K’iche’,  podporządkowali sobie okolice, kontrolowali rozległe obszary gwatemalskich wyżyn i ściągali daniny, co prowadziło do licznych konfliktów. Wojny pomiędzy K’iche’ i Kaqchikelami trwały  przez wiele lat.

Ruiny Iximché

Kiedy w 1524 roku Hiszpanie pod dowództwem Pedro de Alvarado dotarli na ziemie Gwatemali, postanowili wykorzystać miejscowe zatargi dla własnych celów. Jednocześnie Kaqchikele uznali, że przymierze z Hiszpanami może pomóc im w pokonaniu swych największych wrogów - Ki’che’. Wspólnie zaatakowali K’iche’ i zniszczyli ich stolicę Utatlán (dawniej znaną jako Q’umarkaj). 14 kwietnia 1524 roku Hiszpanie, zaproszeni przez Kaqchikeli dotarli do Iximché. Jednak sprawy nie potoczyły się tak, jak oczekiwali Kaqchikele. 27 lipca 1524 roku Iximché stało się pierwszą hiszpańską stolicą w Gwatemali. Bunt Kaqchikeli doprowadził do wojny z Hiszpanami. Ostatecznie w 1526 roku miasto zostało spalone. Dzisiaj Iximché nie wygląda już tak imponująco, jak w okresie swego największego rozkwitu, kiedy to rozległe place były otoczone budowlami rezydencjalnymi i administracyjnymi oraz świątyniami.

Makieta przedstawiająca wygląd Iximché w okresie rozkwitu
(muzeum miejscowe w Iximché)

Odkrycie głównego boiska do gry w piłkę w Tenochtitlan

Oryginalny artykuł: Descubren restos de la principal cancha de juego de pelota de Tenochtitlan

W Centrum Historycznym miasta Meksyk, przy ulicy Gwatemala, na tym samym terenie gdzie w 2010 roku natrafiono na pozostałości Świątyni Ehecatla-Quetzalcoatla, azteckiego boga wiatru, archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkryli północną część głównego boiska do gry w piłkę dawnego Tenochtitlan. Informacja ta została oficjalnie podana podczas konferencji “Pierwszego Okrągłego Stołu Tenochtitlan”, zorganizowanej przez INAH. Prace wykopaliskowe prowadzono w ramach Programu Archeologii Miejskiej (El Programa de Arqueología Urbana - PAU), którym kieruje archeolog Raúl Barrera Rodríguez.

Pozostałości głównego boiska do gry w piłkę w Tenochtitlan (fot. PAU-INAH)

Majański "Dom Rady" w Nixtun-Ch’ich’ (Peten, Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Ancient Mayan artwork discovered in Guatemala

Na terenie Nixtun-Ch’ich’ w rejonie Peten (Gwatemala), grupa archeologów odkryła pozostałości majańskiego Domu Rady (tak zwanego popol naah), pochodzącego sprzed około 700 lat. Budowla ma wymiary 50 na 50 metrów i obejmuje dwie, wzniesione obok siebie sale z kolumnadami.  W wywiadzie dla Live Science, profesor Timothy Pugh z Queens College w Nowym Jorku powiedział, że Dom Rady służył w zasadzie zarówno niemal każdemu wydarzeniu o charakterze politycznym, jak i rytuałom religijnym. Grupa Majów zwanych Chakan Itza wykorzystywała go jako miejsce spotkań, oddawania czci bogom, ceremonii małżeńskich i zawierania przymierzy. Miejscowi przywódcy, zbierający się w Domu Rady, mogli sprawować władzę nad wspólnotą lub nawet znacznie większym obszarem.

Pozostałości dawnego Domu Rady w Nixtun Ch'ich' (fot. Timothy Pugh)

Stela przedstawiająca gracza w piłkę

Oryginalny artykuł: Encuentran estela de jugador de pelota de mas de 1000 anos
Zobacz też: Fotografie INAH

Na terenie stanowiska archeologicznego Piedra Labrada, leżącego w okolicy Ometepec w stanie Guerrero (Meksyk), archeolodzy Narodowego Instytutu Antropologii i Historii odkryli stelę z wizerunkiem gracza w piłkę. Rzeźba może liczyć ponad tysiąc lat i znajdowała się na jednym z pięciu tamtejszych boisk do gry, należących do największych spośród wszystkich zlokalizowanych do tej pory w rejonie Costa Chica.

Stela przedstawiająca gracza w piłkę (fotografia INAH)