Archeolodzy i społeczność Tz'utujil potwierdzają odkrycie dużej osady Majów zanurzonej pod jeziorem Atitlán

Oryginalny artykuł: Arqueólogos y comunidad Tz’utujil confirman el hallazgo de un gran asentamiento maya sumergido bajo el lago de Atitlán 

Podwodna misja archeologiczna przeprowadzona w 2022 roku potwierdziła istnienie wyjątkowego krajobrazu kulturowego w głębinach jeziora Atitlán, na wyżynach Gwatemali. Prace, prowadzone we współpracy ze społecznością Majów Tz'utujil, pozwoliły na precyzyjne ustalenie lokalizacji dawnej, zatopionej osady z Okresu Preklasycznego i położyły podwaliny pod nowy model wspólnego zarządzania dziedzictwem, w którym wiedza naukowa i rdzenni mieszkańcy spotykają się na równych prawach. Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Journal of Maritime Archaeology, przeprowadził międzynarodowy zespół specjalistów. Jest ono odpowiedzią na wieloletnie braki w koordynacji, zaufaniu i jasności co do charakteru pozostałości archeologicznych znajdujących się pod wodami jeziora. Jezioro Atitlán to jeden z najbardziej charakterystycznych krajobrazów Gwatemali zajmujące powierzchnię 137 kilometrów kwadratowych i osiągające w niektórych miejscach głębokość ponad 300 metrów, zbiornik ten powstał w wyniku aktywności wulkanicznej i nie posiada odpływu powierzchniowego. To właśnie ten stan wyjaśnia historycznie wysoki poziom wody, który wahał się o ponad dziesięć metrów tylko w XX wieku. W badaniu odnotowano, że 4 lutego 1976 roku trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 spowodowało spadek poziomu wody w jeziorze o około dwa metry w ciągu zaledwie jednego miesiąca. Te wahania ukształtowały nie tylko krajobraz, ale także dziedzictwo, które obecnie odkrywa archeologia podwodna.

Widok jeziora Atitlan z satelity (NASA)

Pochodzenie tamali: od prekolumbijskiego waaj do dania podawanego dziś na gwatemalskim stole

Oryginalny artykuł: El origen del tamal: del waaj prehispánico al platillo que hoy se sirve en la mesa guatemalteca 

Kukurydza to jeden z głównych składników, które ukształtowały kuchnię mezoamerykańską. Stanowi niezbędny element przygotowywania tradycyjnych tamales, potrawy pochodzącej z Meksyku i Ameryki Południowej, której korzenie sięgają kultury Majów. Jej istotą są różnorodne odmiany tamales, znane i spożywane do dziś. Jak podkreśla Francisco Estrada Belli, specjalista od kultury Majów, najstarszy zapis tego dania, zwanego waaj, waj, wa'aj, waah lub wah, zachował się na stanowisku archeologicznym San Bartolo w gwatemalskim Peten. Malowidło ścienne zawierające pierwszą wzmiankę o tym daniu pochodzi z późnego okresu preklasycznego, około 100 r. p.n.e., i jest najstarszym odkrytym do tej pory zapisem. 

Przedstawienie tamali na malowidle w San Bartolo (fot. Projekt Archeologiczny San Bartolo-Xultun)

Archeolodzy odkryli w Naachtun (Gwatemala) unikalną mozaikową planszę do gry patolli

Oryginalny artykuł: Arqueólogos descubren un tablero de Patolli de mosaico único en Guatemala, redefiniendo las antiguas tradiciones de juegos mayas 

Wykopaliska w dawnym mieście Majów Naachtun w północnej Gwatemali ujawniły unikatowy artefakt: planszę do gry patolli, która zamiast być wykonana poprzez rzeźbienie w gipsie, jak wszystkie inne znane przykłady, powstała poprzez osadzenie setek fragmentów czerwonej ceramiki w świeżej zaprawie, niczym mozaika. Znalezisko, opublikowane przez Juliena Hiqueta i Rémiego Méreuze z francuskiego CNRS w czasopiśmie Latin American Antiquity, rzuca nowe światło na to, jak Majowie włączali gry do swoich przestrzeni architektonicznych i codziennego życia. Naachtun było potężnym miastem okresu klasycznego (lata 250–900), położonym między Tikal a Calakmul. Wykopaliska w jednym z jego okazałych kompleksów mieszkalnych, Grupie 6L13, odsłoniły mozaikową tablicę wmurowaną w posadzkę budowli 6L-19. Otaczająca architektura wskazuje, że budynek ten należał niegdyś do bogatej lub wpływowej rodziny.

Mapa Naachtun z zaznaczoną Grupą 6L13 (źródło ilustracji: czasopismo Latin American Antiquity)

Poćwiartowane czaszki znalezione w Cueva de Sangre w Dos Pilas stanowiły rytualną ofiarę

Oryginalny artykuł: Chopped-up skulls found in Maya 'blood cave' were a ritual offering for a good harvest, archaeologists suggest

Na początku lat 90. XX wieku badania przeprowadzone na terenie stanowiska archeologicznego Dos Pilas w Petén (Gwatemala) ujawniły ponad tuzin jaskiń, z których korzystali Majowie w latach 400 p.n.e.–250 n.e. Jedną z nich była Cueva de Sangre, w której archeolodzy natrafili na setki połamanych ludzkich kości ze śladami obrażeń. Mogły one stanowić świadectwo dawnego rytuału Majów. Wszystko wskazuje na to, że szczątki należą do osób złożonych w ofierze w porze suchej, aby udobruchać boga deszczu. Jak podaje Michele Bleuze (z California State University w Los Angeles), obecnie przeprowadzana jest analiza kości, która może dostarczyć ważnych informacji.

Po prawej stronie: fragment kości czaszki, który został usunięty za pomocą ostrego narzędzia.
Po lewej stronie: rysunek ludzkiej czaszki pokazujący miejsce, z którego pochodzi fragment kości znalezionej w Cueva de Sangre (fotografia i ilustracja: Michele M. Bleuze)

Miasto Majów Ucanal zostało skażone rtęcią

Oryginalny artykuł: Toda la ciudad maya de Ucanal y sus habitantes estaban contaminados con mercurio

Ostatnie badania, których wyniki opublikowano w Journal of Archaeological Science: Reports ujawniły skażenie rtęcią w dawnych zbiornikach wodnych w mieście Majów Ucanal (Petén, Gwatemala). Zespół badawczy, złożony z archeologów i geologów, stwierdził nadmiernie wysoki poziom rtęci w osadach trzech zbiorników wodnych z końcowego okresu klasycznego, kiedy miasto osiągnęło swój szczyt rozwoju. Sytuacja ta rodzi pytania o stan zdrowia i warunki życia Majów zamieszkujących to miasto. Rtęć w postaci cynobru (siarczku rtęci) była szeroko stosowana przez Majów podczas ceremonii pogrzebowych oraz jako pigment do dekoracji budowli i przedmiotów luksusowych. 

Wykopaliska w Ucanal (fot. Projekt Archeologiczny Ucanal)

Rezultaty prac wykopaliskowych w Ucanal, mieście Majów w Gwatemali

Oryginalny artykuł: Maya ruler burned bodies of old dynasty during regime change, charred human remains reveal 

W artykule opublikowanym w czasopiśmie Antiquty, Christina Halperin i Jean-Baptiste Le Moine (z University of Montreal, Kanada), Marta Lidia Perea Carrera (z Universidad de San Carlos, Gwatemala) i Katherine Miller Wolf (z University of West Florida, USA) przedstawiają rezultaty badań wykopaliskowych prowadzonych na terenie stanowiska archeologicznego Ucanal w Gwatemali. Okazało się, że w królestwie Majów zwanym K’anwitznal (obecnie Ucanal) początek IX wieku związany był z ważnymi zmianami na arenie politycznej. Na tronie zasiadał tam wówczas Papamalil (lub Papmalil), którego imię zdaje się mieć obce pochodzenie. Władca ten nie używał typowego dla Majów tytułu k’uhul ajaw z glifem-emblematem miasta, a jedynie ochk’in kaloomte’, prestiżowego tytułu wysokiej rangi. Chociaż nie znamy dokładnej daty objęcia przez niego tronu, to inskrypcje z innych miast wspominają wydarzenia z jego życia z lat 814-859 i mogą dowodzić jego wpływów politycznych w południowej części Nizin Majów. Jego wizerunki pojawiają się na poświęconych w 820 roku Ołtarzach 12 i 13 w Caracol, w towarzystwie tamtejszego króla K’inich Toobil Yopaat. Z kolei inskrypcja na Steli 32 z Naranjo, również z 820 roku podaje, że Papamalil mógł nadzorować rytuały związane z tamtejszym władcą w 814 roku. Wzmianki pojawiają się też w Nakum i Ceibal.

Po lewej: Ołtarz 12 z Caracol, przedstawiający Papamalil i władcę Caracol, K'inich Toobil Yopaat (autor rysunku: Nikolai Grube),
po prawej: Ołtarz 13 z Caracol z wizerunkami tych samych dwóch osób (fot. University of Pennsylvania)

Ślady tytoniu w naczyniach z Cotzumalhuapa

Oryginalny artykuł: Ancient Mesoamericans may have drunk tobacco in healing rituals, reveal archaeologists

Zespół badaczy z Uniwersytetu Yale i Lehman College (City University of New York) przeanalizował pozostałości zachowane w wazach ceramicznych znalezionych w mieście Cotzumalhuapa w Gwatemali, odkrywając fizyczne dowody używania tytoniu w Mezoameryce, prawdopodobnie do celów rytualnych i leczniczych. Cotzumalhuapa było jednym z największych miast Mezoameryki w późnym okresie klasycznym (lata 650–950). Tamtejszy styl artystyczny rozpowszechnił się szeroko w ośrodkach położonych na wybrzeżu Oceanu Spokojnego i na wyżynach Gwatemali, odzwierciedlając polityczne i gospodarcze znaczenie tego miasta w regionie. Niewiele jednak wiadomo na temat tamtejszych praktyk rytualnych.

Mapka przedstawiająca położenie miasta Cotzumalhuapa (źródło ilustracji: Antiquity)

W Chochkitam (Gwatemala) odkryto grobowiec z wczesnego okresu klasycznego

Oryginalny artykuł: Descubrimiento arqueológico en Guatemala: Máscara de jade y piezas milenarias revelan la conexión entre Teotihuacán y las tierras bajas mayas

W północno-zachodniej części Gwatemali, 100 km od Melchor de Mencos (Petén), w pobliżu granicy z Belize, na terenie dawnego miasta Majów nazwanego przez archeologów Chochkitam, odkryto grobowiec z wczesnego okresu klasycznego, w którym pochowano władcę o imieniu Itzam/Kokaj Bahlam. Piramida, w której zachował się pochówek pochodzi z około 350 roku. Przy zmarłym złożono liczne dary, w tym jadeitową maskę, ozdobioną kawałkami muszli spondylus i przedstawiającą prawdopodobnie bóstwo burzy.

Jadeitowa maska z grobowca w Chochkitam (fot. Francisco Estrada-Belli)

Narodowy Park Archeologiczny Tak'alik Ab'aj na liście światowego dziedzictwa UNESCO

Oryginalny artykuł: Parque Arqueológico Nacional Tak'alik Ab'aj Nominado a Patrimonio Mundial de la Humanidad

18 września bieżącego roku Narodowy Park Archeologiczny Tak'alik Ab'aj został wpisany na listę światowego dziedzictwa ludzkości UNESCO. Narodowy Park Archeologiczny Tak'alik Ab'aj położony jest w gminie El Asintal, w departamencie Retalhuleu, w Gwatemali, na wysokości 600 m n.p.m., na zboczach łańcucha wulkanicznego biegnącego wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Nazwa miasta – Tak'alik Ab'aj – oznacza w języku Majów K'iche' „Stojący Kamień” i została nadana temu miejscu ze względu na liczne kamienne rzeźby. 

Tak'alik Ab'aj (źródło fot. INGUAT)

Rezultaty prac z wykorzystaniem technologii LiDAR na Nizinach Majów w Gwatemali

Oryginalny artykuł: Huge 2,000-year-old Mayan civilization discovered in northern Guatemala

Uczeni ze Stanów Zjednoczonych, Gwatemali i Francji opublikowali wyniki badań z wykorzystaniem technologii LiDAR na położonej na ziemiach Gwatemali części obszaru określanego jako Mirador-Calakmul Karst Basin (MCKB). Były to największe tego typu prace prowadzone do tej pory na Nizinach Majów, które od 2015 roku objęły aż 1700 kilometrów kwadratowych. Okazuje się, że w rejonie tym zidentyfikowano ponad 775 grup budowli i 189 kolejnych w jego otoczeniu, co daje w sumie 964, z czego 645 nie zostało jeszcze nazwanych. Stanowiska te pochodzą w większości z okresu preklasycznego, z lat 1000 p.n.e. - 150 n.e. W przypadku, gdy grupy architektoniczne były połączone ze sobą drogami, miały określone granice i wspólne udogodnienia, na przykład zbiorniki wodne, archeolodzy uznali je za niezależne ośrodki i w sumie z liczby 964 wyróżnili 417 dawnych miast i miasteczek Majów.

Czarna przerywana linia ogranicza obszar Mirador-Calakmul Karst Basin
(źródło ilustracji: publikacja R.D. Hansen et al, Ancient Mesoamerica)

Kalendarz rytualny mógł być używany przez Majów już w III w. p.n.e.

Oryginalny artykuł: Earliest evidence of a Maya sacred calendar found in Guatemala

Już wiele lat temu wykopaliska archeologiczne na terenie majańskiego ośrodka San Bartolo (Gwatemala) odsłoniły ważne malowidła ścienne pochodzące z późnego okresu preklasycznego (lata 400 p.n.e. - 200 n.e.) i przedstawiające sceny, które nawiązują do mitologii Majów. Natrafiono na nie w kompleksie architektonicznym nazwanym Las Pinturas, który przechodził aż siedem faz konstrukcyjnych, podczas których każda wcześniejsza budowla była całkowicie zakrywana przez kolejną. Podczas wykopalisk związanych z trzecią fazą, określaną jako Sub-V i datowaną na lata 300-200 p.n.e. odkryto liczne kawałki wapiennego tynku pochodzącego z budowli Ixbalamque. W latach 2005-2010 znaleziono w sumie 249 takich fragmentów z zachowanymi na nich malowanymi lub rytymi wzorami. Wiele z nich leżało wśród gruzu, błota i ziemi, stanowiących materiał pokrywający tę budowlę. Jednak 94 fragmenty z elementami ikonograficznymi i tekstami glificznymi zostało zebranych bezpośrednio na platformie budowli Ixbalamque. W latach 2012-2018 przeprowadzono w laboratorium dokładne analizy i prace konserwatorskie wszystkich odzyskanych fragmentów. Obecnie David Stuart (University of Texas, Austin, USA), Heather Hurst i Boris Beltrán (Skidmore College, Saratoga Springs, USA) oraz niezależny badacz William Saturno opublikowali wyniki swych prac.

Trzecia faza konstrukcyjna kompleksu architektonicznego Las Pinturas w San Bartolo.
W górnym prawym roku fragment tynku z zachowaną datą z kalendarza rytualnego
(rysunek: Heather Hurst, fot.: Karl Taube, Proyecto Regional Arqueologico San Bartolo-Xultun)

Eksperci INAH biorą udział w eksploracji miasta Majów zatopionego w jeziorze Atitlán (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Colabora INAH en la exploración de una ciudad maya sumergida en el lago Atitlán, en Guatemala

W późnym okresie preklasycznym (lata 400 p.n.e. - 250 n.e.) na wyspie na jeziorze Atitlán w Gwatemali wznosiło się miasto Majów ze świątyniami, domami, placami i stelami. W pewnym momencie jednak wyspa została pochłonięta przez wody, a pozostałości dawnego miasta zachowały się na głębokości 12-20 metrów. Już wcześniej prace prowadzili tam archeolodzy z Gwatemali, ale obecnie to zatopione stanowisko stało się celem badań ekspertów nie tylko z Gwatemali, ale i z Meksyku, Belgii, Francji, Hiszpanii i Argentyny.

Pozostałości dawnego miasta Majów zatopione w jeziorze Atitlan (fot. INAH)

Rabinal Achí – sztuka teatralna dawnych Majów, która przetrwała wieki

Oryginalny artykuł: Rabinal Achí: la tradicional danza maya que perdura a través de los siglos

Rabinal Achí to połączona z muzyką i tańcami sztuka teatralna dawnych Majów, która jako jedyna kompletna przetrwała w swej oryginalnej formie od czasów prekolumbijskich. Już wiele lat temu została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Do dnia dzisiejszego, każdego roku pod koniec stycznia, rdzenni mieszkańcy Rabinal (położonego na północ od stolicy Gwatemali), odziani w barwne stroje i maski, wystawiają tę sztukę podczas obchodów ku czci patrona miasta, świętego Pawła. Przez setki lat jej treść była przekazywana jedynie ustnie z pokolenia na pokolenie, gdyż dialogi spisano dopiero w XIX wieku. Rabinal Achí, którego oryginalna nazwa w języku k’iche brzmiała Xajoj Tun („Taniec bębna”) przetłumaczył i rozpowszechnił Francuz Charles Etienne Brasseur de Bourbourg (1814-1874).

Tegoroczne obchody ku czci patrona miasta Rabinal (fot. Prensa Libre: AFP)

Badania zmieniającej się populacji w majańskim mieście Itzan

Oryginalny artykuł: Faecal records show Maya population affected by climate change 

Grupa uczonych z McGill University (Montreal, Kanada) wykazała, że liczba ludności w Itzan, dawnym mieście Majów w Gwatemali, zmieniała się wraz z warunkami klimatycznymi, a do znacznego spadku populacji doprowadzały nie tylko susze, ale i okresy z wyjątkowo dużymi opadami deszczu. Pobrano próbki z dna pobliskiej laguny Itzan i zastosowano stosunkowo nową metodę, polegającą na badaniu stanoli (związków organicznych występujących w odchodach ludzi i zwierząt). Do tej pory liczebność dawnej populacji na Nizinach Majów tradycyjnie określano na podstawie prac w terenie i wykopalisk archeologicznych. Jednak biorąc pod uwagę tropikalny klimat, nie zawsze daje to satysfakcjonujące rezultaty, gdyż wiele domów wznoszono z materiałów nietrwałych.

Laguna Itzan w Gwatemali (fot. Andy Breckenridge)

Kolejne badania zbiorników wodnych w Tikal

Oryginalny artykuł: Did the ancient Maya have parks?

Uczeni z University of Cincinnati (USA) już od jakiegoś czasu badają sztuczne zbiorniki wody pitnej na terenie Tikal, miasta Majów w gwatemalskim departamencie Peten (posty: "Zbiorniki wodne w Tikal były zanieczyszczone toksycznymi substancjami" i "Majowie z Tikal filtrowali wodę"). Tym razem postanowili dowiedzieć się nieco więcej na temat roślinności porastającej niegdyś brzegi tych zbiorników i sprawdzić słuszność trzech wysuwanych do tej pory hipotez. Zgodnie z pierwszą, na terenach tych uprawiano kukurydzę, fasolę i dynię, gdyż gleby te były bardzo żyzne i zapewniały wspaniałe zbiory. Druga hipoteza zakładała, że dawni Majowie sadzili tam drzewa owocowe, jak awokado i kakaowce. Trzecia natomiast przyjmowała, że ziemie te pozostawały nienaruszone i porośnięte lasem, w którym również można było napotkać wiele jadalnych owoców i leczniczych ziół.  

Tikal (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Odnaleziono zrabowany Monument 59 z El Baul (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Los detalles del monumento hallado en la Zona 13

24 maja br., podczas prac prowadzonych przy chodniku na skrzyżowaniu Alei 19 i Ulicy 29 w dzielnicy Santa Fe, w Strefie 13 w stolicy Gwatemali, robotnicy niespodziewanie natrafili na rzeźbiony zabytek z czasów prekolumbijskich. Specjaliści z gwatemalskiego Instytutu Antropologii i Historii stwierdzili, że znaleziskiem jest tak zwany Monument 59, pochodzący z El Baúl. Monument 59 został odkryty na początku lat 90. XX wieku i krótko po tym wykradziony, prawdopodobnie w celu nielegalnego wywiezienia go z kraju. Jedynym zachowanym dokumentem były fotografie, które wykonał Juan Antonio Silver i to na ich podstawie Oswaldo Chinchilla Mazariegos przygotował ilustrację zabytku. Do chwili obecnej nie było wiadomo, gdzie mogła znajdować się zaginiona rzeźba.

Monument 59 z El Baul (rysunek i fotografia) (źródło ilustracji: Prensa Libre, Gwatemala) 

Uczeni przygotowali nowe obrazy cyfrowe „Muralu graczy w piłkę” w Tikal

Oryginalny artykuł: Estos son los detalles que resaltan en el “Mural de jugadores de pelota” en el Parque Nacional Tikal 

W 1984 roku, podczas prac prowadzonych w ramach Projektu Archeologicznego Tikal, odkryto na terenie tego miasta Majów kilka malowideł ściennych, choć nie są one udostępnione zwiedzającym. Jednym z największych i dobrze zachowanych jest tak zwany „Mural graczy w piłkę”, pochodzący z IV wieku. Malowidło zdobi mającą 17 metrów długości fasadę platformy budowli 6C-XVI-Sub 39. Sporządzona przed wieloma laty dokumentacja graficzna nie była najlepszej jakości i dlatego obecnie, w ramach Proyecto Arqueologico del Sur de Tikal, zastosowano najnowsze technologie, w tym fotogrametrię, dzięki której można było przygotować nowe obrazy cyfrowe, ukazujące więcej detali.

Nowo sporządzony obraz cyfrowy "Muralu graczy w piłkę" w Tikal
(autor: Heather Hurst, Proyecto Arqueologico Sur de Tikal)

Nowe odkrycia w Tikal rzucają więcej światła na relacje Majów z mieszkańcami Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Nuevos descubrimientos revelan que Tikal fue una gran metropoli multicultural maya

W 2018 roku, na terenie majańskiego miasta Tikal (Gwatemala) zastosowano technologię LiDAR, dzięki której okazało się, że dwa pagórki uważane wcześniej za naturalne wzniesienia kryły dawne budowle. Są one położone na południe od kompleksu znanego jako Mundo Perdido (Zaginiony Świat). Podczas prac wykopaliskowych prowadzonych od października 2019 r. do stycznia 2020 r. w ramach projektu archeologicznego, którym kieruje Edwin Román Ramírez odkryto dwie nowe grupy architektoniczne, oznaczone jako 6D-III i 6D-XXI, pochodzące z wczesnego okresu klasycznego, III-IV w. Obecnie archeolodzy przedstawili wyniki swych badań. Nowe znaleziska pokazują, że Majowie z Tikal nie tylko utrzymywali z odległym Teotihuacan kontakty handlowe, polityczne i dyplomatyczne, ale ich relacje obejmowały też asymilację kulturową.

Obraz uzyskany dzięki technologii LiDAR z zaznaczonym położeniem Grup 6D-III i 6D-XXI
(fot.: Pacunam LiDAR, Thomas Garrison)

Majowie z Tikal filtrowali wodę

 Oryginalny artykuł: Archaeologists discover sophisticated water filters in ancient Maya city

Interdyscyplinarne badania przeprowadzone przez grupę antropologów, geografów i biologów z University of Cincinnati (USA) wykazały, że mieszkańcy majańskiego miasta Tikal (Gwatemala) mieli system filtrowania wody spływającej do zbiornika Corriental, który był ważnym źródłem wody pitnej od późnego okresu preklasycznego do późnego okresu klasycznego. Okazało się, że już 2000 lat temu Majowie stosowali w tym celu kwarc i zeolit, które tworzą naturalne, molekularne sito i oba minerały są używane również obecnie do filtrowania wody. 

Badacze z University of Cincinnati podczas pobierania próbek osadów ze zbiornika Corriental w Tikal
(fot. Liwy Grazioso Sierra)

Niezwykły depozyt ofiarny w łaźni parowej w Xultun

Oryginalny artykuł: Amphibian goddess. The ritual significance of a classic Maya sweat bath in Guatemala

Grupa uczonych z Smithsonian Tropical Research Institute (STRI, Panama), kilku instytucji naukowych w USA (California State University, University of Miami, Skidmore College w Nowym Jorku) i Universidad de San Carlos (Gwatemala) opublikowała wyniki badań niezwykłego depozytu ofiarnego odkrytego w łaźni parowej na terenie majańskiego miasta Xultun (Peten, Gwatemala). W Mezoameryce łaźnie służyły praktykom leczniczym, higienie i puryfikacji, były też miejscem, w którym akuszerki pomagały kobietom podczas porodu. Wiązano je również z przodkami i istotami nadprzyrodzonymi. Łaźnia w Xultun, nazwana przez archeologów Los Sapos, pochodzi z wczesnego okresu klasycznego (lata 250-550) i korzystano z niej przez około 250-300 lat. Zewnętrzne ściany tej budowli zostały udekorowane wizerunkiem bogini siedzącej w kucki niczym ropucha, a jej nogi ozdobiono przedstawieniami iguan i ropuch z gatunku Rhinella marina.

Łaźnia parowa Los Sapos w Xultun (fot. David Coventry)