Meksykańscy archeolodzy odkryli wspaniały grobowiec

Oryginalny artykuł: ​ El Gobierno de México anuncia el descubrimiento de una milenaria tumba zapoteca

W piątek 23 stycznia 2026 r., prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum Pardo ogłosiła najważniejsze odkrycie archeologiczne ostatniej dekady, dokonane przez Ministerstwo Kultury za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH): grobowiec Zapoteków datowany na rok 600. Jest to najważniejsze odkrycie archeologiczne ostatniej dekady w Meksyku ze względu na stopień zachowania i informacje, jakie dostarcza, powiedziała Claudia Sheinbaum Pardo, podkreślając, że jest to przekonujący przykład dawnej potęgi Meksyku.

Wygląd nowo odkrytego grobowca Zapoteków (fot. Luis Gerardo Peña Torres INAH) 

Analiza glinianych rzeźb znalezionych w jaskini w Meksyku

Oryginalny artykuł: Analizan esculturas de barro sin cocer creadas hace más de mil años en el interior de una cueva en México por una cultura desconocida 

W górach Sierra Mixe w stanie Oaxaca w Meksyku międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował dziesiątki niewypalanych glinianych rzeźb i reliefów, wykonanych ponad tysiąc lat temu w jaskini uważanej przez ludność tubylczą za świętą. Badanie, opublikowane w czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports, dostarcza nowych spostrzeżeń na temat technik artystycznych kultur mezoamerykańskich i wskazówek dotyczących rytualnego znaczenia tej podziemnej przestrzeni. 

Mapa przedstawiająca położenie jaskini (źródło ilustracji: Journal of Archaeological Science: Reports)

Prace konserwatorskie w grobowcach Zapoteków w San Pedro Nexicho (stan Oaxaca, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Rescatan cinco tumbas zapotecas de época prehispánica en San Pedro Nexicho, Oaxaca

San Pedro Nexicho było jednym z największych i najważniejszych ośrodków prekolumbijskich w Sierra Juárez (stan Oaxaca, Meksyk) o czym świadczy co najmniej dwanaście dawnych grobowców Zapoteków. Przy finansowym wsparciu Fundacji Alfredo Harp Helú, w latach 2015-2020 specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przeprowadzili prace w terenie związane z ratowaniem i konserwacją pięciu grobowców. Jak podaje Nelly Robles García, skupiono się na czterech kryptach grobowych zbudowanych na planie prostokąta i jednej na planie krzyża, które znajdowały się w złym stanie, a teraz mają nowe wejścia i zadaszenia. Obecnie zebrany materiał archeologiczny jest analizowany w laboratorium.

Prace konserwatorskie w jednym z grobowców (fot. INAH)

Przedstawienia boisk do gry w piłkę wyryte w skałach w stanie Oaxaca (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Ancient ritual bloodletting may have been performed at carvings found in Mexico

W 2016 roku, podczas prac na terenie gminy San Pedro Mártir Quiechapa (stan Oaxaca, Meksyk), archeolodzy odkryli wyryte w skałach różne elementy. Na szczególne zainteresowanie zasługuje 30 przedstawień boisk do gry w piłkę, które zachowały się w dwóch miejscach tego regionu, 22 w El Gentil i osiem w El Derrumbadero. Do udokumentowania znalezisk uczeni wykorzystali fotogrametrię. Technika ta pozwala na wykonywanie zdjęć pod różnymi kątami i ostatecznie – dzięki programowi komputerowemu – przygotowanie wirtualnego, trójwymiarowego obrazu. W rezultacie okazało się, że największe z wyrytych boisk ma długość 34,1 cm, a najmniejsze 8 cm. Alex Elvis Badillo (z Indiana State University, USA) w opublikowanym właśnie artykule prezentuje wyniki badań oraz – w oparciu o istniejącą literaturę – stara się wyjaśnić, czemu mogły służyć owe przedstawienia boisk do gry w piłkę.

U góry: jedno z przedstawień boisk do gry w piłkę w El Gentil;
na dole: boisko do gry w piłkę w Monte Alban (fot. Alex Elvis Badillo)

Co sprawiło, że Monte Albán przetrwało ponad tysiąc lat

Oryginalny artykuł: Ancient Mexican city endured for centuries without extremes in wealth and power

Przez długi czas przyjmowano, że przy zakładaniu miast główne znaczenie miała jego lokalizacja w pobliżu źródeł wody i żyznych ziem do uprawy roślin. Jednak ostatnio Linda Nicholas i Gary Feinman (z Field Museum of Natural History, Chicago, USA) zakwestionowali ten pogląd, podając jako przykład Monte Albán, największe prekolumbijskie miasto na terenie stanu Oaxaca w Meksyku. Monte Albán zostało założone w 500 r. p.n.e., szybko się rozwijało i przetrwało jako główny ośrodek regionu przez 1300 lat, dłużej niż większość prekolumbijskich miast w Mezoameryce. Miasto wzniesiono na szczycie wzgórza, co nadawało mu charakter obronny. Linda Nicholas i Gary Feinman prowadzą badania w Dolinie Oaxaca od 40 lat i zastanawiali się, co skłoniło tak wielu ludzi do osiedlenia się w Monte Albán i jego okolicach oraz co pozwoliło miastu utrzymać się tak długo. Wcześniej wysuwano różne hipotezy, z których jedna zakładała, że panowały tam rządy silnej ręki i władcy zmuszali ludzi do przeniesienia się do tego miasta. Zgodnie z innym możliwym wyjaśnieniem, ludzie przybywali do Monte Albán ze względu na ziemie nadające się pod uprawę. Podczas nowych prac uczeni postanowili przekonać się, czy takie hipotezy są słuszne. 

Główny plac w Monte Alban (fot. Linda Nicholas)

Interpretacja ikonograficzna fryzu odkrytego w Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk)

Oryginalny artykuł: INAH da a conocer interpretación iconográfica del gran friso hallado en la Zona Arqueológica de Atzompa

W 2018 roku na terenie stanowiska archeologicznego Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk), dawnego ośrodka Zapoteków, natrafiono na fryz zdobiący budowlę nazwaną Casa del Sur (Dom Południowy). Obecnie uczeni przekazali więcej informacji związanych z interpretacją ikonograficzną tego elementu architektonicznego. Nelly Robles García z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), kierująca od lat projektem archeologicznym w Atzompa zaznacza, że rzeźbiony fryz, którego najlepiej zachowany fragment ma 15 metrów długości, stanowi przykład najdłuższego z zarejestrowanych do tej pory w Dolinie Oaxaca tekstów spisanych pismem zapoteckim i zawiera glify charakterystyczne dla ikonografii Zapoteków i Misteków.

Stanowisko archeologiczne Atzompa (fot. INAH)

Rezultaty prac archeologicznych na terenie Atzompa

Oryginalny artykuł: Abandono de Monte Alban y de Atzompa se debio al "estres" de estado zapoteco en el periodo clasico tardio

Po 15 latach prac prowadzonych przez archeologów z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) na terenie zapoteckiego ośrodka Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk), założonego tysiąc lat po Monte Alban ustalono, że różne zmiany w porządku społeczno-politycznym w państwie Zapoteków doprowadziły do opuszczenia obu miast około 850 roku, czyli ponad 1000 lat temu. Atzompa, zamieszkiwana w latach 500-850, położona jest na północnym krańcu niskiego pasma górskiego, które wznosi się w centrum Doliny Oaxaca, na wzgórzu innym niż Monte Alban, ale na tej samej wysokości.

Atzompa (stan Oaxaca, Meksyk) (fot. INAH)

Mitla (stan Oaxaca, Meksyk)

Dawne miasto Zapoteków – Mitla – położone jest w odległości około 40 km od stolicy meksykańskiego stanu Oaxaca. Mitla rozwijała się już od 200 r., ale w owym czasie w tym regionie dominowało Monte Alban i mniejsze ośrodki nabrały znaczenia dopiero po jego upadku, około 750 r. 

Pozostałości budowli w Mitli

Obecna nazwa miasta jest przekształceniem słowa Mictlan, które w języku nahuatl oznacza „miejsce zmarłych”. W języku Zapoteków określano je jako Lyobaa – „miejsce spoczynku” i zgodnie z dawnymi relacjami w Mitli grzebano osoby o wysokim statusie społecznym, pochodzące z innych miast zamieszkiwanych przez Zapoteków.

Jedna z budowli w Mitli

W Monte Alban odkryto budowlę pod powierzchnią Głównego Placu

Oryginalny artrykuł: Hallan un edificio oculto en Monte Alban 

Monte Alban, miasto Zapoteków, powstało około 500 r. p.n.e. i z czasem stało się potężnym ośrodkiem w rejonie dzisiejszego meksykańskiego stanu Oaxaca. Od początku prowadzonych na tym stanowisku archeologicznym prac skupiano się na budowlach otaczających rozległy Główny Plac, ale nigdy nie zbadano jego samego. Obecnie grupa uczonych z University of Oklahoma (USA), dzięki zastosowaniu technik geofizycznych, w tym georadaru i gradiometrii odkryła, że pod powierzchnią placu, na głębokości około 30 centymetrów znajduje się jakaś budowla.

Główny Plac w Monte Alban

Trzęsienie ziemi odsłoniło grobowiec Misteków

Oryginalny artykuł: Tumba de Loma Tendoma, el milenario sepulcro mixteco que resurgio de la tierra para su preservacion

Po trzęsieniu ziemi we wrześniu 2017 roku, na polu uprawnym Loma Tendoma, około kilometra od miasteczka Santiago Tillo (Nochixtlán, stan Oaxaca, Meksyk), tamtejsi mieszkańcy spostrzegli, że w powstałym zagłębieniu coś się znajduje i powiadomili o tym specjalistów z Centrum INAH w mieście Oaxaca. Po przeprowadzeniu wstępnych prac, którymi kierował Marcus Winter, archeolodzy natrafili na nietknięty grobowiec Misteków pochodzący sprzed ponad tysiąca lat. Został nazwany Grobowcem 1 z Loma Tendoma. Dzięki finansowaniu przez rząd Szwajcarii prace restauratorskie prowadzono od maja 2019 r. do marca 2020 r. Konserwacją grobowca zajęły się: Mónica Vargas Ramos, María Cristina Ruiz Martín, Teresita López Ortega i Dulce María Grimaldi. Obecnie INAH i Ambasada Szwajcarii w Meksyku powiadomili o wynikach projektu.

Grobowiec 1 z Loma Tendoma (for. CNCPC-INAH)

Dieta dawnych mieszkańców wioski La Consentida (stan Oaxaca, Meksyk)

Oryginalny artykuł: Researchers analyze artifacts to better understand ancient dietary practices

Guy Hepp (z California State University, San Bernardino, USA), Shanti Morell-Hart i Éloi Bérubé (z McMaster University, Ontario, Kanada) przeprowadzili badania, które rzucają nowe światło na dietę dawnych mieszkańców La Consentida, położonego na wybrzeżu Oceanu Spokojnego, w stanie Oaxaca, w południowo-zachodnim Meksyku. Była to jedna z najwcześniejszych wiosek w Mezoameryce i dla uczonych stanowi bardzo dobry przykład przechodzenia od okresu archaicznego (lata 7000-2000 p.n.e.) do wczesnego okresu formatywnego (lata 2000-1000 p.n.e.), związanego ze stałym osadnictwem i początkami bardziej złożonego społeczeństwa.

Stanowisko archeologiczne La Consentida (fot. Guy Hepp)

Misteckie malowidła zachowane na "Skale Kolibra"

Oryginalny artykuł: INAH rescatara gran paramento con pintura rupestre en la Mixteca Baja oaxaquena

Na wielkiej ścianie skalnej w Barrio de Guadalupe (gmina Ixpantepec Nieves, Mixteca Baja, stan Oaxaca, Meksyk), na długości 285 metrów zachowały się malowidła naskalne, które pochodzą sprzed ponad 1500 lat. O miejscu tym, nazwanym w języku misteckim Kava ndiyo’o („Skała Kolibra”) dowiedziano się w 2015 roku od okolicznych mieszkańców zainteresowanych ochroną malowideł i ich konserwacją. W 2016 roku specjaliści z Centrum INAH – Oaxaca przeprowadzili wstępne rozpoznanie, a dwa lata później oficjalnie wpisano to stanowisko archeologiczne do rejestru Narodowego Instytutu Antropologii i Historii. Jako że jest to trudno dostępne miejsce, malowidła ucierpiały jedynie w wyniku działania czynników atmosferycznych i upływu czasu.

Malowidła naskalnie w Kava ndiyo’o  (fot. Iván Rivera, iNAH)

Obecnie malowidła poddawane są pracom konserwatorskim. Jak przekazała restauratorka Sandra Cruz Flores, natrafiono na dużą różnorodność technik malarskich, gdyż jedne wzory są całkowicie pokryte kolorem, inne mają cienkie lub grube kontury, są też odciski rąk.

Malowidła naskalnie w Kava ndiyo’o  (fot. Iván Rivera, iNAH)

Dziecięce sandałki sprzed 500 lat

Oryginalny artykuł: Especialistas del INAH restauran uno de los pocos acervos de sandalias prehispanicas que aun se conservan

Specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przeprowadzili prace konserwatorskie pięciu sandałków z czasów prekolumbijskich. Pochodzą one z kolekcji, którą w latach 50. XX wieku zebrał Ervin R. Frissell z przeznaczeniem dla Muzeum Sztuki Zapoteków w miejscowości San Pablo Villa w rejonie Mitli, w meksykańskim stanie Oaxaca. Obecnie sandałki przechowywane są w Muzeum Santo Domingo w mieście Oaxaca.

Cztery z pięciu sandałków poddanych pracom konserwatorskim (fot. Mauricio Marat, INAH)

Wystawa poświęcona artefaktom z Grobowca 7 w Monte Alban

Oryginalny artykuł: Aactualizan exhibicion de la Tumba 7 de Monte Alban, El lugar de los ancestros

87 lat temu, 6 stycznia 1932 r., na terenie Monte Alban (stan Oaxaca, Meksyk), archeolog Alfonso Caso Andrade (1896-1970), pierwszy dyrektor Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) odkrył Grobowiec 7, który nazwał „najbogatszym grobem Ameryki”. Po przeprowadzeniu dokładnych badań w latach 60. XX wieku uznał, że złożone w nim dary ofiarne należały do Misteków, którzy w okresie postklasycznym (lata 1250-1521) wykorzystali dawny grobowiec Zapoteków, pochodzący z lat 0-100 n.e., aby pochować w nim swych przodków. Chociaż znalezione w grobie artefakty od lat można podziwiać w Museo de las Culturas w mieście Oaxaca, to obecnie, z okazji 80. rocznicy INAH, poddano je dokładnemu oczyszczeniu i odrestaurowaniu, przygotowując specjalną wystawę El lugar de los ancestros. Ta'ta ñuu ana'a („Miejsce przodków”), obejmującą około 600 eksponatów i ukazującą splendor sztuki Misteków.

Jeden z naszyjników pochodzących z Grobowca 7 w Monte Alban (fot. Héctor Montaño, INAH)

Bogate dary z grobowca "Pani z Yucundaa"

Oryginalny artykuł: Se exhibe por vez primera fuera de Oaxaca el entierro de la Senora de Yucundaa, una cacica mixteca

W połowie XV wieku epidemia, wywołana bakterią Salmonella enterica doprowadziła do śmierci 90% mieszkańców misteckiego ośrodka Teposcolula-Yucundaa (czytaj: "Nowe badania przyczyn epidemii w Meksyku w latach 1545-50"). W owym czasie osoby, które zdołały przeżyć, zostały zmuszone do opuszczenia swego miasta i odprawiły specjalny rytuał, symbolizujący koniec pewnego okresu ich dziejów. Przy ciele swej zmarłej przywódczyni, nazwanej przez archeologów „Panią z Yucundaa” złożyli w darze ponad 70 000 najróżniejszych przedmiotów. Pochówek ten, porównywalny pod względem bogactwa z Grobowcem 7 w Monte Alban, został odkryty w 2006 roku, podczas wykopalisk prowadzonych na terenie atrium dawnego klasztoru dominikanów w  Pueblo Viejo de Teposcolula (stan Oaxaca, Meksyk). Obecnie dary grobowe i szkielet „Pani z Yucundaa” zostały zaprezentowane na poświęconej Mistekom wystawie w Pałacu Narodowym w stolicy Meksyku.

Figurki bóstw opiekuńczych znalezione w grobie "Pani z Yucundaa" (fot. Javier Hinojosa)

Nowe badania przyczyn epidemii w Meksyku w latach 1545-50

W XVI wieku mieszkańcy Mezoameryki nie byli uodpornieni na wiele chorób przywleczonych przez Europejczyków do Nowego Świata i stali się ofiarami trzech siejących spustoszenie epidemii: pierwszej - w latach 1520-21, drugiej – w latach 1545-50 i trzeciej - w latach 1576-1581. Podczas epidemii ospy w 1520 roku zmarło około 5-8 milionów osób. Najtragiczniejszą w skutkach okazała się druga epidemia. Niektórzy historycy podają, że w przeciągu pięciu lat zmarło na tajemniczą chorobę aż 15 milionów ludzi, czyli 80% populacji, choć źródła nie zawsze są zgodne co do liczby zgonów, a różnice wynikają z faktu, że nie znamy dokładnej liczby mieszkańców Mezoameryki w momencie przybycia Hiszpanów. Niektórzy historycy podawali, że w 1520 roku Mezoamerykę zamieszkiwało około 25 milionów osób, a w 1550 tylko 3-4 miliony. Kolejna epidemia w latach 1576-78 zabrała połowę pozostałej przy życiu populacji. Od stu lat toczą się dyskusje na temat choroby, która wywołała epidemię w latach 1545-1550. Sugerowano, że mogła to być odra lub gorączka krwotoczna. Mieszkańcy Mezoameryki określali ją jedynie słowem cocoliztli, które w języku nahuatl określa po prostu „zarazę” i nie odnosi się do konkretnej choroby. Badania przeprowadzone ostatnio przez uczonych z Instytutu Maxa Plancka w Jenie (Niemcy) i opublikowane w czasopiśmie naukowym Nature Ecology and Evolution dostarczają nowych informacji na temat tajemniczej choroby.

Strona 46v z Kodeksu Telleriano-Remensis,

na której ukazano ciała zmarłych podczas epidemii w 1545 roku

Lienzo de San Bartolomé Ayautla

Oryginalny artykuł: Lienzo colonial bajo custodia del INAH reposara en su natal Oaxaca

Po zakończeniu prac konserwatorskich, prowadzonych przez specjalistów Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), kodeks znany jako Lienzo de San Bartolomé Ayautla trafił do Archiwum Historycznego w stolicy stanu Oaxaca (Meksyk). Indianie Mazatecos („Ci, którzy mieszkają pod chmurami”) nawet nie wiedzieli o istnieniu tego bezcennego dokumentu z czasów kolonialnych. Lienzo pochodzi z 1677 roku. Jak wyjaśnia Baltazar Brito z Narodowej Biblioteki Antropologii i Historii (BNAH), jedyną informację o dawnym dokumencie zachował w 1932 roku filozof, historyk i filolog Wigberto Jiménez Moreno. Na początku XX wieku Lienzo trafiło w prywatne ręce i pozostawało w posiadaniu Rafaela Tovar y de Teresa. Fundacja Alfredo Harp Helú, dzięki pośrednictwu Marii Isabel Grañén Porrúa, zdołała przekonać właściciela do przekazania dokumentu narodowi.

Lienzo de San Bartolomé Ayautla (fot. Mauricio Marat, INAH)

Skorupki indyczych jaj sprzed 1500 lat

Oryginalny artykuł: Archaeological excavation unearths evidence of turkey's domestication 1,500 years ago

Na terenie stanu Oaxaca (Meksyk), archeolodzy Gary Feinman i Linda Nicholas (The Field Museum w Chicago) oraz Heather Lapham (University of North Carolina w Chapel Hill), podczas prac wykopaliskowych na ziemiach zamieszkiwanych przez Zapoteków, odkryli skorupki jaj i kości wylęgłych piskląt indyków, pochodzące sprzed około 1500 lat. Zostały one złożone jako dary ofiarne w latach 400-500 n.e. Rezultaty badań opublikowano w Journal of Archaeological Science: Reports.

Skorupki indyczych jaj i kostki piskląt znalezione w stanie Oaxaca
(fot. Linda Nicholas, The Field Museum)

Kamienna rzeźba krokodyla z Lambityeco

Oryginalny artykuł: Crocodile carving played ritual role in Ancient Mesoamerican city

Na terenie stanowiska archeologicznego Lambityeco (Valle de Tlacolula, stan Oaxaca, Meksyk) odkryto kamienną rzeźbę przedstawiającą krokodyla, która dostarcza informacji na temat dawnych praktyk rytualnych i związków tego ośrodka z potężnym Monte Albán. Historia Lambityeco sięga co prawda okresu preklasycznego, ale okres rozkwitu przydał na lata począwszy od 500 r. n.e. Już podczas pierwszych wykopalisk w latach 60-tych XX wieku natrafiono na pozostałości dwóch pałaców, a zachowane w jednym z nich malowidła wskazywały na bliskie relacje z Monte Albán. Przez ostatnie cztery lata prace na terenie Lambityeco prowadzą badacze z Field Museum z Chicago. W wywiadzie dla Live Science, archeolog Gary Feinman przekazał, że byli szczególnie zainteresowani boiskiem do gry w piłkę, która jak wiadomo miała duże znaczenie dla mieszkańców Mezoameryki

Kamienna rzeźba przedstawiająca krokodyla, znaleziona w Lambityeco

(fot. Linda M. Nicholas, The Field Museum)

Malowana żuchwa z ziem Zapoteków

Oryginalny artykuł: Painted human jawbones used as ancient jewelry

W kompleksie rezydencjalnym na terenie stanowiska archeologicznego Dainzú-Macuilxóchitl (stan Oaxaca, Meksyk) natrafiono na tysiące fragmentów gwizdków i figurek ceramicznych, które zostały rytualnie zniszczone przez dawnych mieszkańców tego zapoteckiego ośrodka. W krótkim wywiadzie dla Live Science, Jeremias Pink z Oregon State University podkreślił, że szczególnie cennym znaleziskiem były malowane żuchwy ludzkie, pochodzące sprzed 1300 lat. Archeolodzy uważają, że malowane żuchwy mogły należeć do przodków osób zamieszkujących ten kompleks rezydencjalny przez co najmniej 400 lat. Przypuszczalnie szczątki przodków ekshumowano i modyfikowano. Malowane żuchwy ludzkie były prawdopodobnie noszone jako zawieszki.

Malowana żuchwa znaleziona w Dainzú-Macuilxóchitl (fot. Erica Ausel)