Trasy migracyjne związane ze wschodnim wybrzeżem półwyspu Jukatan

Oryginalny artykuł: Los mayas de la Costa Oriental, integrados a corrientes migratorias; Oxtankah, la joya de la movilidad demográfica

Osady Majów na wschodnim wybrzeżu półwyspu Jukatan w okresie klasycznym i postklasycznym (lata 600-1540) były włączone do sieci tras migracyjnych, co umożliwiło nie tylko przemieszczanie się ludności, ale również wymianę kulturową i polityczno-gospodarczą z innymi miastami położonymi na północy półwyspu Jukatan, nad Zatoką Meksykańską, a także w Gwatemali, Hondurasie i Belize. Jak podaje Allan Ortega Muñoz, w tej panoramie mobilności demograficznej port Oxtankah można uznać za klejnot w koronie migracji w tym nadmorskim regionie. Oxtankah, leżące na południu stanu Quintana Roo, około 15 kilometrów od Chetumal, stolicy stanu, było jednym z najstarszych i najważniejszych portów morskich w regionie. Jego szczyt rozwoju przypadał na lata 600-900. W okresie postklasycznym ludzie nadal przybywali tam, by składać ofiary. Później Hiszpanie zbudowali tam kaplicę, w której odprawiano msze. 

Oxtankah

W Tulum odkryto nietypowy zbiornik chultun

Oryginalny artykuł: Descubren un chultún en la Zona Arqueológica de Tulum, en Quintana Roo 

Na terenie Tulum, miasta Majów w meksykańskim stanie Quintana Roo, archeolodzy odkryli zbiornik chultun o średnicy 2,48 m i głębokości 2,39 m, z prostokątnym wejściem o długości 54 cm i szerokości 46 cm. Chultun znajdował się wewnątrz Budowli 25 (zwanej Casa del Halach Uinic) i jest to jedyny zbiornik znaleziony w budynku. 

Budowla 25 (Casa del Halach Uinic) w Tulum (fot. Boguchwała Tuszyńska)

Renowacja siedmiu postaci "zstępującego boga" w Tulum

Oryginalny artykuł: Resurge el esplendor de los siete dioses descendentes de Tulum

W grudniu 2023 roku specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) zakończyli renowację wymodelowanych w stiuku siedmiu postaci tak zwanego "zstępującego boga" i malowideł ściennych w Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) w ramach programu Promeza. Ponadto przeprowadzono prace konserwatorskie i restauratorskie w najważniejszych budowlach tego miasta Majów: w Świątyni Fresków, Świątyni Zstępującego Boga, Domach Chultún i Halach Uinic oraz w El Castillo (Zamek), w których zachowały się wizerunki tego bóstwa.  

Jeden z wizerunków "zstępującego boga" w Tulum (fot. INAH)

Na terenie Tulum natrafiono na jaskinię ze szczątkami zmarłych

Oryginalny artykuł: Localizan cueva con depósitos mortuorios al interior del recinto amurallado de Tulum, en Quintana Roo

Na terenie otoczonego murem miasta Majów Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natrafili na wejście do jaskini, które było zamknięte dużym kamieniem. Odkrycia dokonano podczas prac nad utworzeniem nowej ścieżki pomiędzy Budowlami 21 (Świątynią Kolumn) i 25 (Świątynią Halach Uinic). Jak podaje kierujący projektem José Antonio Reyes Solís, w górnej części przedniej ściany jaskini znaleziono muszlę morską przyklejoną do podłoża skalnego jako część dekoracji wykonanej przez dawnych Majów. 

Wnętrze jaskini (fot. Jeronimo Aviles Olguin, INAH)

Sac Actun - największy na świecie system podwodnych jaskiń

Oryginalny artykuł: Descubierta en Mexico la cueva inundada mas grande del mundo

Grupa badaczy z Projektu GAM (Gran Acuífero Maya) odkryła, że dwa systemy podwodnych jaskiń, znanych jako Sac Actun i Dos Ojos, znajdujących się w rejonie Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk) są ze sobą połączone, tworząc największy na świecie podwodny labirynt. Do tej pory pierwsze miejsce zajmował system jaskiń Ox Bel Ha, położony na południe od Tulum i liczący 270 km. Kolejnymi co do wielkości były systemy: Sac Actun (położony na północny wschód od Tulum i liczący 263 km), Kook Baal (93 km) i Dos Ojos (83 km). Zgodnie z zasadami przyjętymi w speleologii, w przypadku połączenia dwóch systemów jaskiń, mniejszy zostaje wchłonięty przez większy. W związku z tym Dos Ojos już nie istnieje, a Sac Actun jest obecnie uważany za największy na świecie system jaskiń, liczący wraz ze swymi tunelami i galeriami aż 347 km, co w linii prostej odpowiadałoby odległości z Cancun do Chetumal.

System podwodnych jaskiń Sac Actun (fot. Reuters)

Zwiedzanie Tulum z aplikacją INAH

Oryginalny artykuł: Preparan aplicacion de realidad aumentada para la zona arqueologica de Tulum

Majańskie miasto Tulum (stan Quintana Roo, Meksyk), stanowiące wspaniałe połączenie prekolumbijskiej architektury z wodami Morza Karaibskiego, jest jednym z meksykańskich stanowisk archeologicznych najczęściej odwiedzanych przez turystów (około 1,5 miliona rocznie). Wyróżnia się także pracami konserwatorskimi malowideł ściennych, prowadzonymi przez specjalistów Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH). Z tego powodu, już od 2014 roku przygotowywany jest pilotażowy projekt, którego celem będzie udostępnienie zwiedzającym aplikacji, pozwalającej zapoznać się lepiej z zabytkami Tulum.

Tulum (fot. Mauricio Marat, INAH)