Rozwój i upadek Cahokii związany z historią rzeki Missisipi

As the river rises: Cahokia's emergence and decline linked to Mississippi River flooding. Phys.org 4.05.2015.

Najnowsze badania pokazują, że duże powodzie w dolinie rzeki Missisipi mogły mieć wpływ na dynamiczny rozwój i upadek Cahokii - największego prekolumbijskiego miasta na północ od Meksyku. Zespół badawczy kierowany przez geografów Samuela Munoza i Jacka Williamsa z UW-Madison znalazł na to dowody ukryte pod dnem dwóch jezior na równinie zalewowej Missisipi. Analiza osadów datowanych na prawie 2 tys. lat wskazuje na minimum 8 dużych powodzi na środkowym odcinku rzeki Missisipi, które mogą wyjaśnić zagadkę pojawienia się i upadku Cahokii, położonej niegdyś na terenie dzisiejszego miasta St. Louis. 

Mapa dawnego miasta Cahokia i współczesnego St. Louis po historycznej powodzi na Missisipi w 1844 (fot. Samuel Munoz)

Czy rywalizacja gospodarcza mogła doprowadzić do upadku Teotihuacan?

Oryginalny artykuł: Ancients set stage for collapse of Teotihuacan

Tajemniczy upadek Teotihuacan stanowi od lat jeden z najciekawszych tematów poruszanych przez uczonych. Sugerowano najróżniejsze przyczyny, między innymi atak z zewnątrz, suszę czy też wewnętrzne niepokoje i konflikty. Najnowsze badania wskazują, ze rywalizacja gospodarcza, panująca w społeczeństwie dawnego Teotihuacan, mogła wywołać napięcia pomiędzy władcami a przedstawicielami pośredniej elity, co w konsekwencji doprowadziło do załamania i upadku miasta. Wniosek taki wysunęła Linda Manzanilla z Instytutu Badań Antropologicznych UNAM (Universidad Nacional Autónoma de México), która od czterdziestu lat analizuje rozwój ośrodków prekolumbijskich na ziemiach centralnego Meksyku, ze szczególnym uwzględnieniem powstawania miast, życia codziennego, praktyk grzebalnych, form sprawowania rządów i wreszcie upadku miast i ich opuszczania. Zdaniem badaczki, wewnętrzne niesnaski natury gospodarczej i społecznej wynikały ze złożonej, podzielonej produkcji oraz ze struktury władzy w Teotihuacan.

Teotihuacan - widok na Aleję Zmarłych i Piramidę Słońca (po lewej)

Piramidzie Słońca w Meksyku grozi zawalenie

Oryginalny artykuł: Frank Nowikowski. Huge Mexican pyramid could collapse like a sandcastle. New Scientist 5.03.2014.

Piramida Słońca w Meksyku jest w niebezpieczeństwie: jej jedna strona jest znacznie suchsza od drugiej, co może doprowadzić do zawalenia piramidy, jeśli nie uda się znaleźć środków zaradczych.

W okresie I-VII w. Piramida Słońca była centrum największego miasta obu Ameryk,  obecnie znanego jako Teotihuacan, o populacji ponad 125 tys. osób, co w owych czasach czyniło je jednym z największych miast świata. Sama Piramida Słońca do dziś jest jedną z największych piramid na świecie. Z zewnątrz pokrywają ją 3 mln ton skały wulkanicznej, ale w środku jest to ziemny kopiec.

Widok na Piramidę Słońca i Aleję Zmarłych z Piramidy Księżyca (fot. Wikimedia Commons)

Najstarsze miasto Kostaryki otwarte dla turystów

Oryginalny artykuł i zdjęcia: Costa Rica’s oldest city reopens to tourists after renovation. The Tico Times 11.03.2014.

Kostaryka otwiera dla zwiedzających Narodowy Pomnik Guayabo - odrestaurowane ruiny najstarszego w kraju miasta, strategicznie położonego wysoko w górach w pobliżu wulkanu Turrialba. Zdaniem archeologa Rodolfo Tenorio datowanie ceramiki znalezionej na miejscu wskazuje, że stanowisko było zamieszkane w latach 1000-1400 n.e. i mogło mieć nawet 10-15 tys. mieszkańców, po czym z nieznanych powodów zostało opuszczone na długo przed przybyciem Europejczyków. 

Zwiedzający na centralnym placu Narodowego Pomnika Guayabo w dniu otwarcia (fot. Alberto Font / Tico Times)

Miami walczy o prehistoryczne miasto plemienia Tequesta

Oryginalny artykuł: Andres Viglucci Prehistoric village found in downtown Miami. Miami Herald 3.02.2014. Christine Armario Native American site leaves Miami in quandary Phys.org 14.02.2014.

W samym centrum Miami znaleziono pozostałości prehistorycznej zabudowy wzniesionej przez Indian Tequesta, której wiek archeolodzy oceniają na 2 tys. lat. Archeolodzy odkopali 8 dużych kręgów złożonych z regularnych otworów wyciętych w wapiennym podłożu, w które wstawiano pale tworzące podstawową konstrukcję budynku, oraz otwory zgrupowane w dwóch równoległych rzędach, które mogły stanowić fundamenty chodników łączących domostwa. Zdaniem archeologa Boba Carra jest to przykład najstarszej zabudowy miejskiej na wschodzie Ameryki Północnej. 

Miami Circle - podobne stanowisko archeologiczne na południowym brzegu rzeki Miami - zostało ponownie przykryte ziemią, a na jego miejscu wybudowano park miejski z pomnikiem upamiętniającym historię plemienia Tequesta (fot. Wikimedia Commons)

Odkrycie kolejnego grobowca w Atzompa, stan Oaxaca, Meksyk

Oryginalny artykuł: Descubren otra tumba prehispanica en Atzompa, Oaxaca
Zobacz też: Fotografie INAH oraz Film INAH

Na stanowisku archeologicznym Atzompa, w pobliżu Monte Albán (stan Oaxaca, Meksyk), znaleziono prekolumbijski pochówek sprzed około 1200 lat. Odkrycia dokonali archeolodzy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH-Conaculta), którzy prowadzili prace w pozostałościach budowli mieszkalnej pochodzącej z lat 750 – 900 n.e. Jest to już czwarty grobowiec odkryty w tym roku w Atzompa. Tym razem jednak pochówek nie należał do osób z elity, lecz do zwyczajnej rodziny zapoteckiej z klasy średniej.

Grobowiec w Atzompa (fotografia INAH)

Laura Mendoza Escobar, kierująca pracami archeologicznymi podaje, że grobowiec mieścił się pod posadzką głównego pomieszczenia budowli i złożono w nim szczątki dwóch dorosłych osób, z których jedna została pochowana wcześniej. Z czasem kości zostały przesunięte w głąb krypty, aby umożliwić pochowanie drugiej osoby. Według specjalistów z Centrum INAH-Oaxaca, pochówek wykazuje cechy typowe dla Zapoteków, którzy mieli zwyczaj grzebania zmarłych pod podłogami centralnych pomieszczeń domów. Jednemu ze zmarłych złożono w darze cztery wazy ozdobione wizerunkami bóstw, między innymi boga deszczu Cocijo, bóstwa żeńskiego w pozycji siedzącej oraz boga z kolbami kukurydzy na nakryciu głowy.

Urna zapotecka z wizerunkiem boga deszczu Cocijo
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Laura Mendoza Escobar dodała, że na dziedzińcu przed budowlą odkryto jeszcze jeden pochówek dorosłej osoby, przypuszczalnie kobiety z tej samej rodziny rzemieślników. Na dziedzińcu znaleziono także wiele fragmentów naczyń ceramicznych, krzemienne ostrza i kamienne narzędzia, który to depozyt ofiarny świadczy o zamierzonym opuszczeniu miejsca przez jego mieszkańców.

Czytaj też:
1100-letni kompleks grobowy w Atzompa
Urna z Atzompa z imieniem zapoteckiego dostojnika
Zobacz też urny zapoteckie w: Fotogaleria: Urny Majów i Zapoteków

Pahñú – nowe stanowisko archeologiczne w stanie Hidalgo, Meksyk

Oryginalny artykuł: Abren Pahñú, nueva zona arqueologica en Hidalgo
Zobacz także: Fotografie INAH

Po kilku latach prac archeologicznych, prowadzonych przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH-Conaculta) w Meksyku, zostało udostępnione zwiedzającym stanowisko archeologiczne Pahñú, położone na terenie Tecozautla w stanie Hidalgo, Meksyk. Z Pahñú, którego nazwa w języku Indian Otomí oznacza „gorącą drogę”, rozpościera się widok na półpustynną Dolinę Mezquital oraz wzgórze Hualtepec, będące być może mityczną Górą Węża – Coatepec.

Fernando López Aguilar, kierujący projektem archeologicznym podkreślił, że architektura miasta różni się od stylu wprowadzonego przez potężne Teotihuacan, dominujące wówczas w Mezoameryce, co może świadczyć o pewnej autonomii Pahñú.

Stanowisko archeologiczne Pahñú (fotografia INAH)

Odrestaurowane budowle, pochodzące z ostatniego okresu zamieszkania (lata 650 – 950 n.e.), kryją w swych wnętrzach znacznie starsze konstrukcje z okresu klasycznego (z lat 450 – 650 n.e.). Kilka tarasów i platforma prowadzą na niewielki plac, na którym wznosi się mała budowla o podstawie kwadratowej o boku długości około 6 metrów i wysokości około 1,5 metra. Stąd dochodzi się do Placu Głównego, na którym wyróżnia się najważniejsza piramida, mająca - wraz z wieńczącą ją świątynią - 10 metrów wysokości. Pod tą budowlą znajduje się wcześniejsza o dwieście lat konstrukcja, z fasadą ozdobioną płytami ustawionymi schodkowo i ze wzorami przypominającymi literę E. W tej samej części miasta znajduje się budowla nazwana Tecpan, która przypuszczalnie stanowiła rezydencję władców. Po stronie południowej placu, która ogranicza dostęp do centrum ceremonialnego, zachowały się jeszcze inne konstrukcje. Poza tym archeolodzy natrafili na terenie Pahñú na liczne petroglify, które zostały poddane dokładnej analizie.

Pahñú zostało założone w momencie, kiedy Teotihuacan było największym miastem Mezoameryki. Jednak kiedy ów potężny ośrodek upadł, miasto Indian Otomí nadal stanowiło najważniejsze centrum polityczne ludności hñäñü i przetrwało w takim stanie jeszcze około 400 lat. Zostało całkowicie opuszczone po 1000 r. Uczeni przypuszczają, że zamieszkująca te rejony ludność Otomí pochodziła od mieszkańców Teotihuacan, jednak – jak wykazują badania archeologiczne i etnograficzne – wyraźne są także związki z mieszkańcami San Juan del Río (w stanie Queretaro) i Acambay-Jilotepec (w stanie Meksyk) oraz korzenie sięgające tradycji Chupicuaro (500 r. p.n.e. – 300 r. n.e.).

Figurka z Chupicuaro
(Muzeum Ameryki w Madrycie)

Co się nie udało Kolumbowi

Oryginalny artykuł: K. Kris Hirst Columbus, silver, and failure. About Archaeology 31.08.2012

Pierwsze europejskie miasto w Nowym Świecie zostało założone przez Krzysztofa Kolumba w czasie jego drugiej wyprawy w 1494. Półtora tysiąca osadników zbudowało miasto na północnym wybrzeżu wyspy Hispaniola (obecnie Haiti). Jednym z ich podstawowych celów było poszukiwanie w Nowym Świecie metali szlachetnych - złota i srebra. Ale w obliczu huraganów, nieudanych zbiorów i wrogo nastawionych tubylców kolonia poniosła całkowitą klęskę.

Hispaniola, czyli Haiti (fot. Wikimedia Commons)

W 1494 Krzysztof Kolumb - odkrywca pochodzący z Włoch, ale finansowany przez Hiszpanię - po raz drugi wylądował w Ameryce wraz z grupą 1500 osadników. Na północnym brzegu Haiti, na terenie obecnej Republiki Dominikany, założyli pierwsze w Nowym Świecie europejskie miasto, zwane La Isabela. Było to spore miasteczko z dużą rezydencją dla Kolumba, ufortyfikowanym magazynem i rynkiem otoczonym kamiennymi domami.

Jednak od samego początku kolonię prześladowały problemy. Koloniści musieli stawić czoła huraganom, klęskom nieurodzaju oraz wrogości wcześniejszych mieszkańców Hispanioli - plemienia Taino. W 1496 Kolumb został wezwany do Hiszpanii, aby wyjaśnić przyczyny niegospodarności w swojej kolonii. Podczas jego nieobecności, w 1497 w kolonii wybuchł bunt: niezadowoleni osadnicy splądrowali miasto i ufortyfikowany magazyn. W 1498 La Isabela została ostatecznie opuszczona, a pozostali przy życiu osadnicy albo wrócili do Hiszpanii, albo przenieśli się do nowej osady na południowym wybrzeżu Haiti, w pobliżu dzisiejszego Santo Domingo.

Prace archeologiczne na stanowisku La Isabela zostały przeprowadzone w późnych latach 1980-ych przez zespół pod kierownictwem Kathleen Deagan i José M. Cruxenta z Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie. Podczas wykopalisk znaleziono dowody, że Kolumb i jego ludzie testowali miejscowe rudy metali szlachetnych. Wśród artefaktów znaleziono: 58 trójkątnych tygli do oznaczania próby metalu, kilogram ciekłej rtęci, około 90 kg galeny (rudy ołowiu), żużel hutniczy, głównie w samym magazynie oraz wokół niego. Obok żużlu znaleziono małe palenisko, które prawdopodobnie jest częścią pieca, w którym przetwarzano metal. Początkowo uważano, że tygle i rtęć to dowód, że koloniści testowali lokalne zasoby metali szlachetnych, a galena to jedna z lokalnych rud do przetestowania. Ale po analizie próbek galeny i żużlu okazało się, że nie jest to miejscowa ruda, ale europejska, a konkretnie hiszpańska z Los Pedroches-Alcudia lub Linares-La Carolina.

Koloniści przywieźli rudę galeny z Hiszpanii do testowania miejscowych rud o nieznanej zawartości złota lub srebra. Jednak w pewnym momencie, prawdopodobnie pod koniec, mieszkańcy La Isabela próbowali - bezskutecznie - przetworzyć samą galenę i wydobyć z niej tę niewielką ilość srebra, jaką zawierała. 

Galena została rozrzucona wokół wejścia do ufortyfikowanego magazynu i wokół pieca, co świadczy o tym, że prawdopodobnie stało się to w czasie zamieszek pod koniec roku 1497. Jest też oczywiste, że ludzie, którzy usiłowali przetworzyć galenę byli nowicjuszami w tym fachu, bo niezbędny w tym procesie popiół z kości został zastąpiony piaskiem. Wreszcie większość rudy galeny pozostała nieprzetworzona. Tak więc piec, ruda galeny i stos żużlu świadczą o wydarzeniach ostatnich dni kolonii i desperacji ostatnich mieszkańców miasta La Isabela.

Więcej informacji na stronie internetowej Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie.

Czego Kolumb nie znalazł na Hispanioli: 

Misteckie przedmioty ze złota. Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk