Miasta Majów: Toniná (stan Chiapas, Meksyk) – część II

Czytaj także: Miasta Majów: Toniná (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Toniná było jednym z najbardziej wojowniczych majańskich ośrodków, co szczególnie podkreślano w ikonografii, gdyż postacie jeńców pojmanych przez tamtejszych władców, zostały przedstawione na licznych zabytkach. Toniná rywalizowało z Palenque o wpływy w rejonie dzisiejszego stanu Chiapas. Konflikt wyraźnie nasilił się w II połowie VII w. n.e., za czasów Yuknoom ? Way, którego wizerunek zachował się na Monumencie 26 z 672 r. n.e.

Monument 26 z wizerunkiem władcy Yuknoom ? Way
(Muzeum na terenie stanowiska archeologicznego Toniná)

Jak podają inskrypcje z Palenque, król Toniná został pojmany w 687 r. n.e. przez K’inich Kaan Bahlam II , władcę Palenque.

Fragment inskrypcji zachowanej na Panelu ze Świątyni XVII w Palenque,
wspominający atak K'inich Kaan Bahlam II na Toniná
(Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Losy Toniná odmieniły się kiedy w 688 r. n.e. na tronie zasiadł K’inich Baaknal Chahk, który doprowadził do ogromnego rozkwitu królestwa, zarówno pod względem politycznym i militarnym, jak i artystycznym.

Glif przedstawiający imię K'inich Baaknal Chahk (detal z inkrypcji na Monumencie 141)
(Muzeum na terenie stanowiska archeologicznego Toniná)

Odzyskanie majańskiego panelu z La Corona (Gwatemala)

Oryginalny artykuł:  Recuperan panel arqueologico maya

Dzisiaj, 28 listopada, Ministerstwo Kultury i Sportu w Gwatemali zaprezentowało rzeźbiony panel Majów, pochodzący z okresu klasycznego (250 – 900 n.e.), odzyskany i przewieziony z San Francisco (USA). Panel pochodzi z Nizin Majów, ze stanowiska archeologicznego La Corona (Petén, Gwatemala). Wyrzeźbiona inskrypcja obejmuje dwie kolumny po trzy bloki glificzne każda.

Odzyskany panel z La Corona (fot. Ministerstwo Kultury i Sportu, Gwatemala)

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część IV

Czytaj też: Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I
                 Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część II
                 Miasta Majow: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część III

K’an Joy Chitam II, podobnie jak jego brat nie pozostawił spadkobiercy. Jednak K'inich Janahb Pakal I miał jeszcze trzeciego syna, noszącego imię Tihwol Chan Mat, który poślubił Ix Kinuuw, księżniczkę z zaprzyjaźnionego ośrodka Uxte'k'uh.

 

Glify imion Tihwol Chan Mat (po lewej) i Ix Kinuuw (po prawej)

(Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Tihwol Chan Mat zmarł w młodym wieku i nigdy nie zasiadł na tronie Palenque. W tej sytuacji jedyną osobą, która mogła sprawować rządy był jego syn, który przyjął królewskie imię K’inich Ahkal Mo’ Naab III i objął władzę w 721 roku, chociaż stanowiło to wyraźne odstępstwo od tradycji zachowania linii dynastycznej.

Zapis glificzny imienia K'inich Ahkal Mo' Nahb
(Panel 96 Glifów, kopia w Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Być może niewiele by wiedziano o tym władcy, gdyby nie odkrycia dokonane przez archeologów w 1999 roku podczas prac prowadzonych wówczas w ukrytej w dżungli Świątyni XIX.

Świątynia XIX

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część III

Czytaj też: Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I
                 Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część II

K’inich Kan Bahlam II objął władzę w 684 roku. Największym projektem architektonicznym nowego króla stały się trzy świątynie, określane współcześnie jako Grupa Krzyża. Ich elementy ikonograficzne i wyrzeźbione na ogromnych panelach inskrypcje glificzne miały służyć podkreśleniu związku władcy z bogami–patronami miasta i umocnić jego prawo do dziedziczenia tronu. 

Zapis glificzny imienia K'inich Kan Bahlam
(blok glificzny z balustrady Świątyni Liściastego Krzyża,
Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Grupa Krzyża obejmuje wzniesione wokół wspólnego placu trzy budowle, które nawiązują do tradycji kompleksów triadycznych, a więc symboliki trzech kamieni stworzenia. Na szczytach platform piramidalnych zbudowano świątynie, których wnętrza ozdobiono wielkimi rzeźbionymi panelami z wizerunkami władcy i długimi inskrypcjami glificznymi. Każda z trzech piramid została poświęcona jednemu z trzech bogów, do których odwoływali się królowie Palenque, znanych jako tak zwana Triada z Palenque. Określamy ich jedynie rzymskimi cyframi, jako GI, GII i GIII (G - od angielskiego słowa god - bóg), gdyż ich imiona nie zostały jeszcze w pełni odczytane.

GI (rysunek Mark Van Stone)

GII (Unen K'awiil) (rysunek Mark Van Stone)

GIII (bóg-jaguar świata podziemnego) (rysunek Mark Van Stone)

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część II

Czytaj też: Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Mistrzowskim dziełem K'inich Janahb Pakal I jest słynna Świątynia Inskrypcji, wznosząca się na wysokość około 22 metrów i będąca najwyższą budowlą w Palenque. Fasada świątyni skierowana jest na północ, którą to stronę świata Majowie wiązali z krainą zmarłych. Dziewięć platform symbolizuje dziewięć poziomów świata podziemnego. 

Świątynia Inskrypcji

Meksykański archeolog Alberto Ruz Lhuillier, prowadzący w latach pięćdziesiątych XX wieku prace na terenie Palenque, zwrócił uwagę na kamienne pokrywy znajdujące się w płycie podłogowej sanktuarium na szczycie Świątyni Inskrypcji. Okazało się, że pod płytą znajdowały się schody wiodące w głąb piramidy. Oczyszczanie schodów z gruzu zajęło archeologom aż trzy lata, ale zostało uwieńczone sukcesem. 

Schody prowadzące do grobowca w Świątyni Inskrypcji

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Palenque od wieków fascynowało i przyciągało najpierw podróżników, potem pierwszych badaczy, archeologów i wreszcie turystów. Już w 1567 roku Hiszpan Pedro Lorenzo de la Nada dowiedział się o tym mieście od okolicznych mieszkańców. Następna wzmianka o Palenque pochodzi z 1746 roku, a w 1773 roku zakonnik Ramón Ordoñez y Aguilar wysłał grupę ludzi na tereny ruin. Od tego momentu Palenque stało się celem wielu wypraw i żaden inny ośrodek Majów nie może poszczycić się tak długą listą gości w XVIII i XIX wieku. Jeszcze pod koniec XVIII wieku przybyła tu ekspedycja José Antonio Calderona, alkada z Santo Domingo, a po nim architekta Antonia Bernasconi. Potem przyszła kolej na kapitana Antonia del Río (który wraz z 80 Indianami został wysłany w celu oczyszczenia ruin z porastającej je roślinności). Był tu historyk Juan Bautista Muñoz, francuski kapitan Guillermo Dupaix, rysownik Luciano Castañeda i inni.

Panorama Palenque

W 1831 roku dotarł do Palenque Juan Galindo, a rok później hrabia Frederick Waldeck, który spędził wśród ruin ponad dwa lata. Chociaż pozostawione przez niego rysunki stanowią wyraz bardzo subiektywnej wizji miasta i raczej słabo oddają ówczesną rzeczywistość, to jednak świątynia, w której mieszkał podczas swego pobytu została na jego cześć nazwana Świątynią Hrabiego.

Świątynia Hrabiego w Palenque

W 1840 roku zjawili się w Palenque pochodzący z Belize John Herbert Caddy i Patrick Walker, a wkrótce po nich John Lloyd Stephens i Fryderyk Catherwood oraz Desiré Charnay. Wreszcie nadeszła era prawdziwych badaczy, takich jak Alfred P. Maudslay, Alfred Tozzer, Herbert Spinden, Teobert Maler i Edward Seler. Ostatecznie, w latach 40-tych XX wieku, Narodowy Instytut Antropologii i Historii z Meksyku rozpoczął w Palenque zakrojone na szeroką skalę systematyczne wykopaliska archeologiczne, które trwają nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. W przypadku Palenque mamy wiele szczęścia, gdyż zachowało się tu mnóstwo inskrypcji, które nie tylko opowiadają o dziejach miasta, ale również pozwoliły ustalić z dużą dokładnością dynastię rządzącą.