Kompleksowe badania malowideł z Teotihuacan

Oryginalny artykuł: INAH avanza en el registro, digitalizacion y estudio de murales teotihuacanos

Badacze z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) pracują nad przygotowaniem pełnego rejestru malowideł z Teotihuacan, zarówno tych, które pokrywają wewnętrzne ściany budowli i elementy architektoniczne zachowane in situ, jak i fragmentów pochodzących z wykopalisk i umieszczonych w magazynie w celu konserwacji w latach siedemdziesiątych XX wieku. O postępach prac, prowadzonych od 2010 roku, opowiedziała Gloria Torres Rodríguez, specjalizująca się w konserwacji zabytków i kierująca projektem. Projekt, w którym uczestniczą również uczeni z Universidad Nacional Autónoma de México i z Universidad Autónoma del Estado de Hidalgo, łączy nauki etnohistoryczne, archeologiczne i epigraficzne. Rejestr obejmie 14 600 fragmentów malowideł, pochodzących z różnych okresów, począwszy od tak zwanej fazy Tlamimilolpa (lata 200-400 n.e.), poprzez okres największego rozkwitu miasta, przypadającego na lata 450-500 n.e. aż do momentu opuszczania Teotihuacan po 700 r. n.e. Jedne malowidła wyróżniają się bogactwem form i kolorów, inne są jednobarwne i pokrywają schody, posadzki i mury. O ile w przypadku pojedynczych elementów architektonicznych spotyka się zazwyczaj jedynie około 7-8 motywów ikonograficznych, to większe kompleksy budowli, jak Pałac Quetzalpapálotl, mają ich nawet ponad 500.

Malowidła ścienne z Teotihuacan zostały poddane pracom konserwatorskim (fot. INAH)

Celem projektu jest jednak nie tylko sporządzenie rejestru, ale również przywrócenie malowidłom ich oryginalnego bogactwa. Antropolog Jorge Archer Velasco przekazał, że w badaniach wykorzystywana jest technika obrazowania RTI (Reflectance Transformation Imaging), która polega na wykonywaniu serii fotografii poszczególnych obiektów, dzięki czemu uzyskuje się obrazy komputerowe pozwalające dostrzec detale słabo widoczne na pierwszy rzut oka. Poza tym, oprogramowanie Dstretch, uzupełnione przez program J-image, stosowane z powodzeniem w badaniach sztuki naskalnej, pozwalają na utworzenie efektów reliefu, zwiększenie nasycenia kolorów i wydobycie detali ikonograficznych.

Fragment malowidła ściennego z Tetitla (fot. Jorge Archer, INAH)

Fotografia tego samego fragmentu malowidła uzyskana dzięki zastosowaniu techniki RTI
(fot. Jorge Archer, INAH)

Karły w świecie Majów

W sztuce Majów z późnego okresu klasycznego (600 – 900 n.e.) często pojawiają się wizerunki karłów, zarówno na zabytkach kamiennych, jak i na rzeźbionych plakietkach jadeitowych czy też w scenach wymalowanych na naczyniach ceramicznych. Nic zatem dziwnego, że uczeni – przede wszystkim Virginia E. Miller i Christian Prager – postanowili zwrócić na nie uwagę i poświęcili im sporo miejsca w swych publikacjach.

Jadeitowa plakietka z Nebaj (Gwatemala) przedstawiająca władcę (po prawej) i karła (po lewej)
 (Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Chociaż postacie karłów różnią się niekiedy, to zdecydowana większość wykazuje cechy typowe dla achondroplazji, a mianowicie: niewielki wzrost, nieproporcjonalnie krótkie kończyny, zapadniętą nasadę nosa i wydatne czoło. Virginia Miller uznała zatem, że skoro Majowie zdołali tak dokładnie ukazać w sztuce te cechy fizyczne, to karły musiały rzeczywiście stanowić część populacji i odgrywać szczególną rolę w świecie Majów.

  

Figurki Majów z wizerunkami karłów

(pierwsza i trzecia - Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk;

druga - El Gran Museo del Mundo Maya w Meridzie, stan Jukatan, Meksyk)

Wielki majański fryz został odkryty w Holmul (Gwatemala)

Oryginalny artykuł: Maya frieze discovered in Holmul, Guatemala

Wewnątrz piramidy w Holmul (w północno-wschodnim rejonie Petén, Gwatemala) archeolodzy odkryli ogromny fryz – o szerokości 8 metrów i wysokości 2 metrów – przestawiający mitologiczną scenę z postaciami ludzkimi, być może otaczanymi kultem przodkami. Wykopaliskami w Holmul kieruje Francisco Estrada-Belli, który pracuje dla Tulane University, Boston University, Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej i jest badaczem National Geographic, będącego również sponsorem projektu. Poza tym w projekcie uczestniczą też, między innymi, Marcello Canuto (dyrektor Middle American Research Institute na Uniwersytecie Tulane w Nowym Orleanie) i Alex Tokovinine (epigrafik z Uniwersytetu Harvarda). Archeolog Francisco Estrada-Belli i jego zespół odkopywali tunel pozostawiony przez rabusiów, kiedy nagle ich oczom ukazał się wspaniały fryz, który pomimo bliskości nie został zauważony przez grabieżców. Fryz jest niemal w idealnym stanie, gdyż aż w 95% i może być uznany za jeden z najlepiej zachowanych. Pomimo iż nieco wyblakł na przestrzeni wieków, to nadal można dostrzec pozostałości czerwonego, niebieskiego, zielonego i żółtego barwnika. Fryz przedstawia trzy postacie ludzkie z bogatymi nakryciami głowy i jadeitowymi klejnotami, siedzących na mitycznej górze Witz. Na nakryciach głowy znajdują się kartusze z glifami podającymi imiona osób, choć czytelne jest jedynie imię postaci centralnej i zostało odczytane przez Alexa Tokovinine jako Och Chan Yopaat. Dolną część fryzu zdobi pas z wyrytymi trzydziestoma glifami.

Fryz z Holmul (for. Alex Tokovinine, CMHI/Harvard/Projekt Archeologiczny Holmul)

Bogowie Majów

W nadprzyrodzonym świecie Majów spotykamy wielu bogów, których charakteryzowały specyficzne atrybuty i którym przypisywano określone funkcje. W różnych przedstawieniach bogów obdarzano zarówno cechami antropomorficznymi, jak i zoomorficznymi. Niekiedy pojawiali się w odmiennych aspektach, na przykład jako bóstwa dnia albo nocy, bądź jako bogowie związani z czterema stronami świata. O przychylności bogów albo jej braku decydowali ludzie, którzy musieli im okazywać posłuszeństwo i składać należne ofiary, często z własnej krwi, gdyż bogowie, stwarzając człowieka z kukurydzy, obdarzyli go również własną krwią. Większość majańskich bóstw uosabiała ciała niebieskie lub siły przyrody (deszcz, grzmot, błyskawicę czy wiatr).



Glif k'uh oznaczający zarówno boga jak i świętość samą w sobie
(rysunek: John Montgomery)

Najpiękniejsze wizerunki majańskich bogów zawiera Kodeks Drezdeński i chociaż został on spisany w okresie postklasycznym, to przedstawione tam bóstwa pojawiają się również na wcześniejszych zabytkach, a zwłaszcza na malowanej ceramice Majów, co świadczy o tym, że panteon Majów nie uległ znaczącym zmianom w miarę upływu wieków. Niestety, nie zawsze znamy imiona konkretnych bogów i w niektórych przypadkach nadal oznaczamy ich tylko literami alfabetu. Taki sposób zaproponował na początku XX wieku niemiecki uczony Paul Schellhas, badający kodeksy pod kątem zawartych w nich informacji o bogach. Należy bowiem pamiętać, że w owych czasach nie potrafiono jeszcze odczytywać majańskich glifów. 



K'uh (bóstwo) jako postać antropomorficzna w Kodeksie Drezdeńskim

Naczynie ceramiczne z rejonu Nayarit

Oryginalny artykuł: Entregan al INAH vasija prehispanica de estilo codice

Centrum Narodowego Instytutu Antropologii i Historii INAH w stanie Nayarit otrzymało w darze od profesora Luciano Sandovala wspaniałe naczynie ceramiczne wykonane w tzw. stylu kodeksowym. Naczynie stanowiło część prywatnej kolekcji profesora przez ponad 20 lat. Znaleziono je niegdyś w budowli wzniesionej w odległości około 130 metrów na zachód od wzgórza Loma de la Cruz, na terenie prekolumbijskiego ośrodka San Felipe Aztatlán. Archeolog Mauricio Garduño Ambriz, specjalizujący się od 18 lat w archeologii północno-zachodniego wybrzeża stanu Nayarit poinformował, że sposób wykonania naczynia oraz ikonografia wskazują na kulturę Aztatlán, która rozwinęła się w latach 850/900 – 1350 n.e. na żyznych ziemiach obejmujących obecnie północną część stanu Nayarit i południową część stanu Sinaloa. San Felipe Aztatlán było głównym ośrodkiem prekolumbijskim na północno-zachodnich ziemiach dzisiejszego Meksyku co najmniej od wczesnego okresu klasycznego i aktywnie uczestniczyło w wymianie handlowej, która obejmowała świadczące o prestiżu produkty luksusowe (miedź, turkus, jadeit, obsydian).

 

Naczynie podarowane INAH przez prof. Luciano Sandovala
(Fotografia INAH)

Pas niebiański w ikonografii Majów

Kiedy pod koniec XIX wieku drezdeński bibliotekarz Ernst Förstemann badał kodeksy Majów, zwrócił uwagę na pojawiające się w nich bardzo charakterystyczne pasy. Były one podzielone na prostokąty zawierające różne symbole.

Fragment pasa, który zaintrygował  Ernsta Förstemanna
(Kodeks Madrycki)

Förstemann uznał, że przedstawiają one glify siedmiu znanych w starożytności planet i nazwał je „pasami niebiańskimi”. Określenie to używane jest do dnia dzisiejszego, choć obecnie wiemy, że jedynymi ciałami niebieskimi, których glify spotykamy z całkowitą pewnością na pasie niebiańskim są: Słońce, Księżyc i Wenus.

Strona 74 Kodeksu Drezdeńskiego przedstawia prawdopodobnie
scenę zniszczenia poprzedniego świata.
Cielsko węża ozdobione jest pasem niebiańskim

Na stronie 71 Kodeksu Madryckiego, pod pasem niebiańskim widzimy glify
zaćmienia Słońca, a poniżej żółwia z symbolami trzech kamieni stworzenia.
Majański gwiazdozbiór Żółwia odpowiada trzem gwiazdom, określanym przez nas jako Pas Oriona

Na stronie 24 Kodeksu Paryskiego przedstawiono pas niebiański,
pod którym można dostrzec glify zaćmienia Słońca,
a pod nimi trzy gwiazdozbiory Majów: Skorpiona, Zółwia i Węża Grzechotnika

Najstarsza kadzielnica z Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Analizan incensario mas antiguo de Teotihuacan
Zobacz także: Fotografie INAH

Dokładna analiza liczącej około 1900 lat kadzielnicy, najstarszej ze znalezionych do tej pory na terenie Teotihuacan, dostarczyła nowych informacji odnośnie tej dawnej metropolii, a szczególnie jednej z jej dzielnic, znanej jako La Ventilla, której pierwsi mieszkańcy mogli pochodzić od Totonaków. Meksykańscy badacze z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), Jaime Delgado i Rubén Cabrera, kierujący projektem archeologicznym w La Ventilla podają, że wspomniana kadzielnica jest nietypowa pomimo formy charakterystycznej dla podobnych kadzielnic z Teotihuacan z późniejszego okresu, zwłaszcza lat 400 – 600 n.e. Analizowana kadzielnica pochodzi przypuszczalnie z lat 100 – 250 n.e., a jej elementy i przedstawione wizerunki zwierząt zdają się wskazywać na to, że nie powstała w Teotihuacan, ale przypuszczalnie dotarła tam z terenów Płaskowyżu Centralnego.



Najstarsza kadzielnica z Teotihuacan
(Fotografia INAH)

Kadzielnicę odkrył w 2010 roku Rubén Cabrera. Znajdowała się w budowli usytuowanej w północno-wschodnim narożniku tzw. Conjunto de los Glifos i towarzyszyły jej dwie muszle Turbinella angulata, spotykane w wodach Oceanu Spokojnego i Zatoki Meksykańskiej. Wewnątrz kadzielnicy znaleziono pozostałości spalonych nasion, które przekazano do laboratorium INAH. Badania przeprowadzone przez biologa José Luis Alvarado wykazały, że były to resztki różnych odmian kukurydzy, fasoli oraz drewna sosnowego i dębowego. Dr Jaime Delgado uważa, że kadzielnica była używana podczas ceremonii o charakterze agrarnym, kiedy to mieszkańcy dzielnicy La Ventilla prosili swoich bogów o deszcze i udane zbiory bądź dziękowali im za nie.

Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część II

Czytaj też: Miasta Majów: Palenque (stan Chiapas, Meksyk) - część I

Mistrzowskim dziełem K'inich Janahb Pakal I jest słynna Świątynia Inskrypcji, wznosząca się na wysokość około 22 metrów i będąca najwyższą budowlą w Palenque. Fasada świątyni skierowana jest na północ, którą to stronę świata Majowie wiązali z krainą zmarłych. Dziewięć platform symbolizuje dziewięć poziomów świata podziemnego. 

Świątynia Inskrypcji

Meksykański archeolog Alberto Ruz Lhuillier, prowadzący w latach pięćdziesiątych XX wieku prace na terenie Palenque, zwrócił uwagę na kamienne pokrywy znajdujące się w płycie podłogowej sanktuarium na szczycie Świątyni Inskrypcji. Okazało się, że pod płytą znajdowały się schody wiodące w głąb piramidy. Oczyszczanie schodów z gruzu zajęło archeologom aż trzy lata, ale zostało uwieńczone sukcesem. 

Schody prowadzące do grobowca w Świątyni Inskrypcji

Miasta Majów: Copán (Honduras) - część III

Czytaj także:
Miasta Majów: Copán (Honduras) - część I
Miasta Majów: Copán (Honduras) - część II



W 763 roku na tronie Copán zasiadł szesnasty władca o imieniu Yax Pasaj Chan Yopaat. Przyczynił się on do powstania kolejnych, wyjątkowo pięknych dzieł sztuki.

                       Imię władcy Yax Pasaj Chan Yopaat wyrzeźbione glifami pełnofigurowymi
                                    (ława w tzw. Domu Bakabów w dzielnicy Las Sepulturas;

                                         Regionalne Muzeum Archeologiczne w Copán Ruinas)

Yax Pasaj Chan Yopaat pozostawił po sobie, między innymi, kilkanaście ołtarzy (z lat 764-822) i dwie stele.

Ołtarz G3 z 771 roku, wzniesiony z okazji końca siedemnastego k’atuna

Ołtarz G2  z 795 roku

Ołtarz G1 z 800 roku

Miasta Majów: Copán (Honduras) - część II

Czytaj także: Miasta Majów - Copán (Honduras) część I

W 695 roku na tronie zasiadł trzynasty władca, Waxaklajuun Ubaah K’awiil, który nie tylko przyczynił się do rozwoju sztuki rzeźbiarskiej w Copán, wznosząc większość stel i ołtarzy, ale również nadał nową formę innym, istniejącym już budowlom.



Imię władcy  Waxaklajuun Ubaah K’awiil wyrzeźbione na Steli 4

          Imię władcy wyrzeźbione w kartuszach
                (Muzeum Rzeźby w Copán)

Za czasów Waxaklajuun Ubaah K’awiil boisko do gry w piłkę przybrało wygląd, jaki ma do dzisiaj. Zachowane jest ono w bardzo dobrym stanie. Ta ostateczna wersja boiska została określona przez archeologów jako A-III.  Po obu stronach wyrzeźbiono w kamieniu głowy papugi ary, które miały odgrywać rolę znaczników.



Boisko do gry w pilkę w Copán

Z poprzedniej wersji boiska do gry (A-IIb) zachowały się trzy pięknie rzeźbione znaczniki, które dzisiaj można podziwiać w Muzeum Rzeźby w Copán.

 

Trzy znaczniki boiska A-IIb
(Muzeum Rzeźby w Copán)

Miasta Majów: Copán (Honduras) – część I

Ruiny Copán od najdawniejszych czasów zachwycały wszystkich podróżników i uczonych. Pierwszy opis miasta pochodził od Hiszpana Diego García de Palacio i zawarty był w liście, wysłanym w 1576 roku z Gwatemali do króla Hiszpanii Filipa II. O Copán wspominał też w II połowie XVII wieku kronikarz Francisco Antonio Fuentes y Guzmán. On to podał, że nazwa miasta związana jest z przepływającą w pobliżu rzeką i w języku tubylców oznaczała Most. Co do oryginalnej nazwy miasta, to nadal epigraficy nie są pewni czy brzmiała ona Xukpi czy Xukup.

Glif-emblemat Copán z inskrypcji na Steli A

Badania ruin rozpoczęły się w zasadzie już w latach 30-tych XIX wieku. W 1834 roku przybył tu Anglik hiszpańskiego pochodzenia, Juan Galindo, który sporządził szczegółowy raport na temat placów, budowli, stel i ołtarzy. W 1839 roku dotarli do Copán J.L. Stephens i F. Catherwood, którego wspaniałe rysunki utrwaliły piękno majańskich stel. Ponieważ tereny, na których leżały ruiny, były prywatną własnością, a właściciel niezbyt przychylnym okiem patrzył na dwóch obcych przybyszów, zatem aby zbadać zabytki, Stephens musiał kupić miasto za pięćdziesiąt dolarów.

Litografia Fryderyka Catherwooda przedstawiająca Stelę D z Copán

Pod koniec XIX wieku poważne prace wykopaliskowe rozpoczęli archeolodzy z Muzeum Peabody Uniwersytetu Harvarda, do których z czasem dołączył Honduraski Instytut Antropologii i Historii oraz Honduraski Instytut Turystyki. Badania prowadzone przez uczonych z wielu krajów doprowadziły do odtworzenia dziejów miasta i ustalenia dynastii rządzącej. Osobami, które przyczyniły się do poznania historii Copán są, miedzy innymi: Alfred P. Maudslay, Herbert Spinden, Sylvanus Morley, Gustavo Strömsvik, Gordon Willey, William Coe, Robert Sharer, Claude Baudez, Ricardo Agurcia, William T. Sanders, William i Barbara Fash, Rudy Larios i Will Andrews. Z kolei prace epigraficzne prowadzili Linda Schele, David Stuart i Nikolai Grube. W 1980 roku ruiny Copán zostały wpisane przez UNESCO na listę Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości.

Fotogaleria: Jaguary w sztuce Mezoameryki

Jaguar, największy z drapieżnych kotów żyjących na ziemiach Ameryki Środkowej, odgrywał szczególną rolę we wierzeniach dawnych mieszkańców Mezoameryki. Byli oni przekonani, że kiedy o zachodzie słońce – uosabiane przez boga słońca K’inich Ajaw – kryje się za horyzontem, zmienia się w boga Jaguara Świata Podziemnego, który wyrusza w niebezpieczną wędrówkę po mrocznej krainie, gdzie musi pokonać złe moce ciemności, aby po odniesieniu zwycięstwa, na nowo wyłonić się z mrocznych czeluści i zabłysnąć o świcie. Niektórzy uczeni uważają, że skóra jaguara mogła przypominać nocne niebo, które zasłane połyskującymi gwiazdami przywodziło na myśl cętki na lśniącej skórze jaguara. Skoro otaczano to zwierzę wielkim szacunkiem, zatem nic dziwnego, że wizerunki jaguara tak często pojawiają się w sztuce Mezoameryki. Spotykamy je na reliefach zdobiących mury budowli, stelach i ołtarzach. Niekiedy zachowały się tylko ogromne wyrzeźbione w kamieniu łby jaguarów. Nie zabrakło też przedstawień jaguara na malowidłach,   zwłaszcza w potężnym Teotihuacán.

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć / Click to enlarge 

Rzeźba Majów z wizerunkiem jaguara
(wystawa czasowa w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Kamienna rzeźba przedstawiająca jaguara, pochodząca z rejonu stanu Oaxaca

(Museo de las Culturas de Oaxaca “Santo Domingo”, miasto Oaxaca, Meksyk)

Aztecka rzeźba z wizerunkiem jaguara
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Kamienne rzeźba przedstawiająca jaguara, pochodząca z rejonu Guerrero
(Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo”, miasto Oaxaca, Meksyk)

Kamienna rzeźba przedstawiająca jaguara, pochodząca z rejonu Puebli
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Aztecka rzeźba przedstawiająca jaguara
(narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk) 

Rzeźba przedstawiająca jaguara, pochodząca z Xochicalco
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Dwie rzeźby przedstawiające jaguary, pochodzące z Xochicalco
(Muzeum w Xochicalco, stan Morelos, Meksyk))

Relief przedstawiający jaguara, pochodzący z Xochicalco
(Muzeum w Xochicalco, stan Morelos, Meksyk)

Bazaltowa rzeźba z Los Idolos (stan Veracruz, Meksyk)

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Olmecka rzeźba z San Lorenzo Tenochtitlan

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Rzeźba z okresu klasycznego, pochodząca z ziem stanu Veracruz (Meksyk)

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Rzeźba z Nopiloa (stan Veracruz, Meksyk)
(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Aztecka rzeźba przedstawiająca jaguara

(Muzeum Anahuacalli, Meksyk)

Fragment reliefu z wizerunkiem jaguara, pochodzący z Teotihuacan

(Muzeum Anahuacalli, Meksyk)

Aztecka rzeźba przedstawiająca jaguara w postaci antropomorficznej
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Aztecki panel z wizerunkiem jaguara
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Majański panel z wizerunkiem jaguara, pochodzący z Chichen Itza

(Muzeum Majów w Cancún, Meksyk)

Kamienne głowy jaguarów zdobiące fryz jednej ze świątyń azteckich
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meskyk)

 

Reliefy zdobiące Świątynię Czterech Królów w Balamkú (Campeche, Meksyk) (in situ)

Fragment fryzu na Świątyni Wojowników w Chichén Itzá (Jukatan, Meksyk) (in situ)

Jaguar trzymający ludzkie serce - relief na Platformie Jaguarów w Chichén Itzá (Jukatan, Meksyk)

                             (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Fryz ze Świątyni Jaguarów w Chichén Itzá (Jukatan, Meksyk) (in situ)

Wizerunek jednego z dwóch tańczących jaguarów na platformie Budowli 25 w Copán (Honduras) (in situ). Platforma ta mogła służyć przedstawieniom i tańcom

Wizerunek jaguara z reliefu zdobiącego Piramidę B w mieście Tolteków – Tula

                                  (stan Hidalgo, Meksyk) (in situ)

       Rzeźba Zapoteków przedstawiająca jaguary

(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

Rzeźba (tzw. Zoomorfo G) z Quiriguá, wzniesiona po 785 r. w formie wielkiego jaguara (in situ).

Z jego rozwartej paszczy wyłania się głowa władcy K’ahk’ Tiliw Chan Chahk

              Jaguar na Steli 1 z La Amelia (Gwatemala)

(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Kamienna rzeźba przedstawiająca jaguara, Chichén Itzá (Jukatan, Meksyk)

                 (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

Olmeckie rzeźby z El Azuzul

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Olmecka rzeźba z Los Soldados (stan Veracruz)

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

 

Trzy rzeźby azteckie, przedstawiające jaguary

(Muzeum Anahuacalli, Meksyk)

Rzeźba z El Zapotal (kultura Rio Blanco Papaloapan)

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Rzeźba pochodząca z Xochicalco (stan Morelos, Meksyk)

(Muzeum w Xochicalco)

Rzeźba z El Zapotal, przedstawiająca mężczyznę z jaguarem

(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

 

Rzeźby Majów przedstawiające głowy jaguarów:

po lewej: rzeźba znaleziona na terenie stanu Chiapas

(Muzeum Archeologiczne w Comitán, Chiapas, Meksyk);

po prawej: rzeźba z Toniná (Chiapas, Meksyk)

    (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

Kamienne głowy jaguarów:

po lewej: aztecka rzeźba jaguara znaleziona w Templo Mayor w Tenochtitlán

                (Muzeum Templo Mayor w mieście Meksyk)

po prawej: rzeźbiony łeb jaguara z Teotihuacán

  (Muzeum na terenie Teotihuacán)

 

Po lewej: łeb jaguara znaleziony na terenie stanu Tabasco (Meksyk)

    (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk);

po prawej: rzeźba pochodząca z Południowego Wybrzeża Gwatemali

           (Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala)

 

Dwie rzeźby pochodzące z Xochicalco (stan Morelos, Meksyk)

(Muzeum w Xochicalco)

 

Dwie rzeźby azteckie

(Muzeum Anahuacalli, Meksyk)



Malowidło (in situ) przedstawiające jaguara lub pumę na jednej z budowli
wznoszących się wzdłuż Alei Zmarłych w Teotihuacán

Jaguar na Muralu 3 (in situ) w dzielnicy Tetitla w Teotihuacán.
Ten kompleks budowli był prawdopodobnie zamieszkiwany przez rzemieślników

Na Dziedzińcu Jaguarów (Patio de Jaguares) w Teotihuacán, w pałacu zamieszkiwanym niegdyś przez kapłanów lub elitę rządzącą, ściany pokryto malowidłami przedstawiającymi jaguary z muszlami morskimi na grzbiecie i na ogonie, grające na muszli ślimaka, z której wydobywa się woluta symbolizująca w mezoamerykańskiej ikonografii mowę, śpiew lub po prostu dźwięk (in situ)

Kroczące jaguary na malowidle na Białym Dziedzińcu (Patio Blanco)
w dzielnicy Atetelco w Teotihuacán (in situ)

Jaguar na malowidle na Białym Dziedzińcu (Patio Blanco)
w dzielnicy Atetelco w Teotihuacán (in situ)

Jaguar z cielskiem owiniętym siecią na malowidle na Białym Dziedzińcu (Patio Blanco)
w dzielnicy Atetelco w Teotihuacán (in situ)

Jaguary były władcami dżungli i mistrzami w ukrywaniu się. Samo określenie bahlam („jaguar”) stanowi połączenie rdzenia czasownika bal („ukrywać się”) i sufiksu –am, a oznacza dosłownie „ten, który się ukrywa”. Upolowanie jaguara nie było zatem łatwym zadaniem i dlatego skóry jaguara były bardzo cenne i symbolizowały dostatek. Pokrywano nimi trony, choć i same trony przybierały formę jaguara, niekiedy dwugłowego. W skóry jaguara oprawiano też majańskie kodeksy. W oczach mieszkańców Mezoameryki dzikość i drapieżność jaguara wiązały się ściśle z walką. Dlatego też władcy i wojownicy, wyruszając na pole bitwy, często zakładali hełmy w formie łbów jaguarów, a tarcze ozdabiali wizerunkiem boga Jaguara Świata Podziemnego. Bardzo typowe dla elity rządzącej były też stroje z wyprawionych skór jaguara, szczególnie spódniczki.

Tron w formie jaguara pochodzący z ziem Tarasków
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Tron Majów w formie jaguara, pochodzący z Chichen Itza
(El Gran Museo del Mundo Maya, Mérida, Meksyk)

Olmecki tron w formie jaguara, pochodzący z Piedra Labrada
(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

Panel owalny z Palenque (in situ) przedstawia króla K’inich Janahb Pakal,
siedzącego na tronie w formie dwugłowego jaguara

Na Panelu z Pałacu w Palenque, pochodzącym z czasów władcy K’inich K’an Joy Chitam II,
widzimy jego ojca, K’inich Janahb Pakal na tronie ozdobionym wizerunkiem jaguara.
(Muzeum Alberto Ruz Lhuillier w Palenque)

Na Steli 20 z Tikal przedstawiono królewski tron ozdobiony wizerunkiem jaguara
(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Nadproże 26 z Yaxchilán przedstawiające króla Itzamnaaj Bahlam III
przyjmującego od swej żony, Ix K’abal Xook, hełm w formie głowy jaguara
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Pochodząca z Gwatemali figurka Majów przedstawiająca wojownika w kasku w formie łba jaguara
(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

W Bonampak, w Budowli 1, Komnacie 2 przedstawiono króla Yajaw Chan Muwaan II podczas walki. Odziany jest w strój i obuwie z wyprawionej skóry jaguara, a jego głowę wieńczy nakrycie z łba jaguara. 
(Kopia malowideł w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

Dwie postacie: jedna odziana w pełen strój ze skóry jaguara (po prawej),

a druga w spódniczkę (po lewej), na malowidle z Budowli A w Cacaxtla (Meksyk)
(Replika w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Człowiek-Jaguar na malowidle ściennym z Budowli A w Cacaxtla (Meksyk)
(Replika w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Znacznik Motmot z Copán przedstawia króla K’inich Yax K’uk’ Mo’ i jego syna-następcę tronu, K’inich „Popol Hol”, odzianych w spódniczki ze skóry jaguara
(Replika w Muzeum Rzeźby w Copán, Honduras)

Wizerunki jaguarów zachowały się też na drobnych przedmiotach, wymalowane na talerzach i wazach ceramicznych, w kodeksach, jako elementy zdobiące naczynia, instrumenty muzyczne, a nawet klejnoty. 

 

Dwie figurki przedstawiające jaguara (Południowe Wybrzeże Gwatemali)

(Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala)

 

Po lewej: Kamienne naczynie z jaguarem, służące do ofiar,

przypuszczalnie również ofiar z krwi, pochodzące z Płaskowyżu Gwatemali

(Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala)

Po prawej: Naczynie Majów ozdobione wizerunkiem jaguara

(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Naczynie Azteków w formie jaguara
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Figurka Majów przedstawiająca dwugłowego jaguara

El Gran Museo del Mundo Maya, Mérida, Meksyk)

Naczynie Majów w formie jaguara
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

  

Instrumenty muzyczne ozdobione wizerunkami jaguarów: gwizdek (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk) i dwa flety (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk
i El Gran Museo del Mundo Maya de Mérida, Meksyk) 

Złoty naszyjnik z wizerunkami jaguarów z Iximché (Gwatemala)
(Replika w małym muzeum na terenie Iximché)

Trzy figurki ceramiczne przedstawiające jaguary, pochodzące z ziem stanu Veracruz
(Muzeum Antropologii w Xalapa, Meksyk)

 

Jaguary na malowanych talerzach Majów
(Muzeum Ameryki w Madrycie)

 

Jaguary na malowanych naczyniach Majów:

po lewej: talerz z Uaxactún (magazyn ceramiki w Uaxactún)

po prawej: waza z Muzeum Popol Vuh w mieście Gwatemala

Wizerunek jaguara na stronie 8 Kodeksu Drezdeńskiego

Majańscy władcy w dniu objęcia tronu przyjmowali nowe, królewskie imiona. Bardzo często imiona te nawiązywały do imion bóstw, ale i tutaj spotykamy nazwy zwierząt, zwłaszcza tych budzących strach, choć jednocześnie darzonych wielkim szacunkiem. Nie mogło zatem zabraknąć drapieżnych kotów: jaguara (bahlam) czy margaja (hix).

 

Jaguar pojawia się w imionach władców Palenque: 
Po lewej: K’uk’ Bahlam (oba glify k’uk’ i bahlam są połączone w jeden, a z glifu oznaczającego jaguara widoczne jest tylko ucho z charakterystycznymi cętkami)

Panel 96 Glifów (Muzeum Alberto Ruz Lhullier w Palenque)
Po prawej: K’inich Kaan Bahlam (glify kaan i bahlam są połączone w jeden)

Balustrada ze Świątyni Liściastego Krzyża w Palenque (Muzeum Alberto Ruz Lhullier w Palenque)

 

Glify imion władców Yaxchilán:
Itzamnaaj Bahlam (po lewej) – Nadproże 46 (in situ)
Yaxuun Bahlam (po prawej) – Stela 9 (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Wyrzeźbiony glif Unen Bahlam na Steli 31 z Tikal, 
wzniesionej przez władcę Sihyaj Chan K'awiil II
(Replika w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

 

Niektórzy władcy Copán też nosili imiona związane z jaguarami. Na Ołtarzu Q z Copán
królowie Bahlam Nehn (po lewej) i K’altuun Hix (po prawej)
siedzą na glifach podających ich królewskie imiona
(Muzeum Rzeźby w Copán, Honduras)

Nazwy drapieżnych kotów, zarówno jaguara bahlam, jak i margaja hix spotykamy także wśród toponimów.

K’uhul ek’ bahlam ajaw - "boski władca Ek' Bahlam",
gdzie nazwa miasta Ek' Bahlam może być tłumaczona jako "czarny jaguar" lub "gwiazda jaguar"
(Toniná, stan Chiapas, Meksyk)

Miejscowość Hix Witz ("Wzgórze margaja") podawana jako
miejsce pochodzenia pani Ix Hix Witz Ajaw wspominanej na Nadprożu 42 z Yaxchilán
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Wizerunki jaguarów jako zwierząt związanych ze światem podziemnym bardzo często zdobiły urny, umieszczane w grobowcach oraz kadzielnice.

Urna w formie jaguara, pochodząca z rejonu Cholula-Puebla

(Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo”, miasto Oaxaca, Meksyk)

Urna z wizerunkiem jaguara, pochodząca z ziem stanu Oaxaca
(Muzeum Anahuacalli, Meksyk)

Kadzielnica z Xochicalco (Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Trzy kadzielnice ozdobione wizerunkami jaguarów, pochodzące z Xochicalco

(Muzeum w Xochicalco, stan Morelos, Meksyk)

Zobacz także urny Majów i Zapoteków, ozdobione wizerunkami jaguarów w: Fotogaleria: Urny Majów i Zapoteków