Miasta Majów: Ceibal (Gwatemala)

Ruiny Ceibal leżą nad Río de la Pasión, które to tereny stanowią od 1985 roku Park Archeologiczny. Najdawniejsze informacje o tym majańskim mieście pochodzą już z 1892 roku, kiedy to odkrył je Federico Arthés i nazwał Saxtanquiqui. Nieco później, w latach 1895 i 1905 dotarł tam badacz Teobert Maler, który przygotował raport, wykonał fotografie i zmienił nazwę miasta na Ceibal – Miejsce ceib – w związku z wielką ilością napotkanych tam owych gatunków drzew. Po Malerze przyjeżdżało do Ceibal wielu uczonych, między innymi Sylvanus Morley i Herbert Spinden, zainteresowanych zachowanymi inskrypcjami, a systematyczne prace badawcze prowadziło w latach 1963-1969 Muzeum Peabody Uniwersytetu Harvarda. W 1964 roku Ian Graham wykonał fotografie i rysunki stel. W 2009 roku natomiast podjęto wykopaliska w ramach Projektu Archeologicznego Ceibal Petexbatún

Park Archeologiczny Ceibal

Miasto rozpościera się na trzech wzgórzach, a poszczególne grupy budowli połączone są drogami sacbé. Wykopaliska archeologiczne pozwoliły ustalić, że Ceibal mogło być zamieszkane nawet już kilkaset lat przed naszą erą. Niektóre budowle i grobowce, w których znaleziono ceramikę oraz wyroby z jadeitu, muszli i obsydianu, pochodzą z lat 300-200 p.n.e. Na początku okresu klasycznego zmalała jednak liczba ludności i miasto pozostawało niemal opuszczone aż do polowy VII wieku n.e. Być może sytuacja taka została spowodowana wojnami. Ceibal, podobnie jak Aguateca, leżało nad brzegiem Río de la Pasión, łączącej się w swym biegu z Usumacintą, najpotężniejszą rzeką na ziemiach Majów, a co za tym idzie najważniejszą trasą handlową i komunikacyjną. Walka pomiędzy miastami o hegemonię była więc w pełni uzasadniona.

Pozostałości jednej z budowli mieszkalnych w Ceibal

Miasta Majów: Copán (Honduras) - część III

Czytaj także:
Miasta Majów: Copán (Honduras) - część I
Miasta Majów: Copán (Honduras) - część II



W 763 roku na tronie Copán zasiadł szesnasty władca o imieniu Yax Pasaj Chan Yopaat. Przyczynił się on do powstania kolejnych, wyjątkowo pięknych dzieł sztuki.

                       Imię władcy Yax Pasaj Chan Yopaat wyrzeźbione glifami pełnofigurowymi
                                    (ława w tzw. Domu Bakabów w dzielnicy Las Sepulturas;

                                         Regionalne Muzeum Archeologiczne w Copán Ruinas)

Yax Pasaj Chan Yopaat pozostawił po sobie, między innymi, kilkanaście ołtarzy (z lat 764-822) i dwie stele.

Ołtarz G3 z 771 roku, wzniesiony z okazji końca siedemnastego k’atuna

Ołtarz G2  z 795 roku

Ołtarz G1 z 800 roku

Miasta Majów: Copán (Honduras) - część II

Czytaj także: Miasta Majów - Copán (Honduras) część I

W 695 roku na tronie zasiadł trzynasty władca, Waxaklajuun Ubaah K’awiil, który nie tylko przyczynił się do rozwoju sztuki rzeźbiarskiej w Copán, wznosząc większość stel i ołtarzy, ale również nadał nową formę innym, istniejącym już budowlom.



Imię władcy  Waxaklajuun Ubaah K’awiil wyrzeźbione na Steli 4

          Imię władcy wyrzeźbione w kartuszach
                (Muzeum Rzeźby w Copán)

Za czasów Waxaklajuun Ubaah K’awiil boisko do gry w piłkę przybrało wygląd, jaki ma do dzisiaj. Zachowane jest ono w bardzo dobrym stanie. Ta ostateczna wersja boiska została określona przez archeologów jako A-III.  Po obu stronach wyrzeźbiono w kamieniu głowy papugi ary, które miały odgrywać rolę znaczników.



Boisko do gry w pilkę w Copán

Z poprzedniej wersji boiska do gry (A-IIb) zachowały się trzy pięknie rzeźbione znaczniki, które dzisiaj można podziwiać w Muzeum Rzeźby w Copán.

 

Trzy znaczniki boiska A-IIb
(Muzeum Rzeźby w Copán)

Miasta Majów: Copán (Honduras) – część I

Ruiny Copán od najdawniejszych czasów zachwycały wszystkich podróżników i uczonych. Pierwszy opis miasta pochodził od Hiszpana Diego García de Palacio i zawarty był w liście, wysłanym w 1576 roku z Gwatemali do króla Hiszpanii Filipa II. O Copán wspominał też w II połowie XVII wieku kronikarz Francisco Antonio Fuentes y Guzmán. On to podał, że nazwa miasta związana jest z przepływającą w pobliżu rzeką i w języku tubylców oznaczała Most. Co do oryginalnej nazwy miasta, to nadal epigraficy nie są pewni czy brzmiała ona Xukpi czy Xukup.

Glif-emblemat Copán z inskrypcji na Steli A

Badania ruin rozpoczęły się w zasadzie już w latach 30-tych XIX wieku. W 1834 roku przybył tu Anglik hiszpańskiego pochodzenia, Juan Galindo, który sporządził szczegółowy raport na temat placów, budowli, stel i ołtarzy. W 1839 roku dotarli do Copán J.L. Stephens i F. Catherwood, którego wspaniałe rysunki utrwaliły piękno majańskich stel. Ponieważ tereny, na których leżały ruiny, były prywatną własnością, a właściciel niezbyt przychylnym okiem patrzył na dwóch obcych przybyszów, zatem aby zbadać zabytki, Stephens musiał kupić miasto za pięćdziesiąt dolarów.

Litografia Fryderyka Catherwooda przedstawiająca Stelę D z Copán

Pod koniec XIX wieku poważne prace wykopaliskowe rozpoczęli archeolodzy z Muzeum Peabody Uniwersytetu Harvarda, do których z czasem dołączył Honduraski Instytut Antropologii i Historii oraz Honduraski Instytut Turystyki. Badania prowadzone przez uczonych z wielu krajów doprowadziły do odtworzenia dziejów miasta i ustalenia dynastii rządzącej. Osobami, które przyczyniły się do poznania historii Copán są, miedzy innymi: Alfred P. Maudslay, Herbert Spinden, Sylvanus Morley, Gustavo Strömsvik, Gordon Willey, William Coe, Robert Sharer, Claude Baudez, Ricardo Agurcia, William T. Sanders, William i Barbara Fash, Rudy Larios i Will Andrews. Z kolei prace epigraficzne prowadzili Linda Schele, David Stuart i Nikolai Grube. W 1980 roku ruiny Copán zostały wpisane przez UNESCO na listę Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości.

Miasta Majów: Dos Pilas (Gwatemala)

Ruiny Dos Pilas zostały odkryte zupełnie przypadkowo w 1954 roku przez mieszkańców miasteczka Sayaxché. Początkowo określano je tak samo, jak pobliską osadę – Dos Pozos – „dwa źródła”, której nazwa nawiązywała do dwóch małych, naturalnych studzienek, w których woda nie wysychała nawet podczas pory suchej. W latach sześćdziesiątych XX wieku na teren ruin dotarł Ian Graham, który zaproponował zmianę nazwy miasta na Dos Pilas. W roku 1989 rozpoczął się trwający pięć lat Vanderbilt Petexbatún Regional Archaeological Project, którym początkowo kierowali Arthur Demarest i Stephen Houston, a później miejsce Houstona zajął Juan Antonio Valdés.

Dos Pilas, usytuowane w pobliżu dwóch innych ośrodków Majów, Tamarindito i Arroyo de Piedra, pojawiło się na kartach historii dość późno i zamieszkiwane było przez stosunkowo krótki okres, od połowy VII do połowy VIII wieku. Pomimo to władcy uczynili z niego prawdziwy dwór królewski z pałacami, świątyniami i licznymi zabytkami pokrytymi inskrypcjami glificznymi. Historia Dos Pilas wiąże się z historią Tikal, gdyż to właśnie władca Tikal, K’inich Muwaan Jol II, wysłał jednego ze swych synów na ziemie Petexbatún, aby założył nowe miasto. Bajlaj Chan K’awiil urodził się w Tikal w 625 roku i przybył do Dos Pilas w 632 roku.


Wizerunek Bajlaj Chan K’awiil na Steli 9 z 682 roku

(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Związki królestwa Dos Pilas z Tikal podkreślano poprzez używanie tego samego glifu-emblematu aż do 735 roku, kiedy wprowadzono nową formę jego zapisu, różniącą się nieco od tej z Tikal.



Glif-emblemat Dos Pilas używany po 735 roku (Stela 8)

W inskrypcjach z Dos Pilas pojawia się jeszcze jeden ważny toponim, który mógł odnosić się do ceremonialnego centrum miasta. Z dwóch glifów niestety jest odczytany tylko jeden - HA’ (woda). Natomiast glif w górnej części bloku, przedstawiający jakby węża ozdobionego skrzydłami lub muszlami, określany jest jedynie jako „smok”.



Blok glificzny przedstawiający toponim związany z Dos Pilas (Stela 8)

W 650 roku Dos Pilas zostało zaatakowane przez Yuknoom Ch’een, najpotężniejszego władcę Calakmul i pokonany Bajlaj Chan K’awiil musiał podporządkować się zwycięzcy i zostać jego wasalem, występując zbrojnie przeciwko swemu bratu. Wydarzenie to zapoczątkowało całą serię wojen, które zostały opisane w tekstach wyrzeźbionych na Schodach glificznych 2 (na Budowli L5-49)  i Schodach Glificznych 4 (w kompleksie pałacowym).



Schody Glificzne 2 – sekcja centralna (Stopnie I – VI, licząc od dołu)

Tekst wyrzeźbiony na schodach glificznych jest szczególnie interesujący, gdyż opowiada nie tylko o zwycięstwach, ale również o porażkach. Inskrypcje zwykle były narzędziem swego rodzaju propagandy politycznej i podawały informacje o pokonanych miastach i wziętych do niewoli jeńcach. Królowie niechętnie przyznawali się do własnej klęski. Jednak w Dos Pilas wszystkie opisane porażki miały jeszcze bardziej podkreślić ostateczne zwycięstwo. W 657 roku Dos Pilas i Calakmul zaatakowały Tikal, którego władca, Nuun Ujol Chahk, zdołał uciec. W 662 i 664 roku Bajlaj Chan K’awiil pojmał jeńców z miast Koban i Machaquilá. Do kolejnego starcia między dwoma braćmi doszło w 672 roku i tym razem wojnę rozpoczęło Tikal. Wszystko wskazuje na to, że Nuun Ujol Chahk starał się nadaremnie pojmać Bajlaj Chan K’awiil, który ukrył się najpierw w Chak Naah, a potem w Hix Witz.


Schody Glificzne 2 – sekcja wschodnia (Stopnie I i II, licząc od dołu)

Pięć lat później, w 677 roku, Bajlaj Chan K’awiil powrócił do Dos Pilas, a Calakmul wypowiedziało wojnę miastu Pulil, w którym przypuszczalnie przebywał Nuun Ujol Chahk. Armia Tikal została ostatecznie rozbita dopiero w 679 roku. Musiała to być bardzo krwawa wojna, gdyż jej koniec opisano jako nahbaj uch’ich’el witziij ujol, czyli „morze krwi i góry czaszek”.



Schody Glificzne 2 – sekcja zachodnia (Stopnie II, III i IV, licząc od dołu).

Inskrypcja wyrzeźbiona na Stopniu III opisuje tragiczne zakończenie wojny

jako „morze krwi, góry czaszek”

Bajlaj Chan K’awiil, podobnie jak wielu innych majańskich władców, zawarł związki małżeńskie w celu umocnienia swej pozycji w rejonie. Owocem jednego małżeństwa była córka Wak Chan, która została w 682 roku wysłana do Naranjo, aby odbudować tamtejszą dynastię królewską. Druga żona, pochodząca z arystokracji miasta Itzán, w 672 roku urodziła królowi syna – następcę tronu, noszącego imię Itzamnaaj K’awiil. Bajlaj Chan K’awiil nadal utrzymywał kontakty z Calakmul. W 684 roku, w towarzystwie tamtejszego władcy Yuknoom Ch’een, obchodził uroczyście swoje urodziny. Z kolei Panel 7 wspomina objęcie władzy w Calakmul w 686 roku przez Yuknoom Yich’aak K’ahk’. Bajlaj Chan K’awiil uczestniczył w tej uroczystości, która odbyła się w Chihk Nahb, który to toponim wiąże się z Calakmul.



Panel 7 upamiętniający objęcie władzy w Calakmul przez Yuknoom Yich’aak K’ahk’ w 686 roku
i wspominające Bajlaj Chan K’awiil jako świadka tego wydarzenia

W 698 roku na tronie Dos Pilas zasiadł Itzamnaaj K’awiil, który postanowił umocnić pozycję swego królestwa. Rozbudował miasto, wznosząc, w odległości około kilometra od centrum, kolejną grupę budowli zwaną dziś El Duende, gdzie nad naturalną grotą, na odpowiednio przygotowanych tarasach, ustawiono piramidę i pięć stel z ołtarzami, które pokryto inskrypcjami opisującymi wydarzenia z lat 717-721. Wspaniały wizerunek władcy przedstawia Stela 15 z 721 roku.


Wizerunek Itzamnaaj K’awill na Steli 15 z 721 roku,

wzniesionej w części miasta zwanej obecnie El Duende

Itzamnaaj K’awiil pozostawił po sobie liczne stele (oznaczone obecnie numerami: 1, 11, 12, 13, 14, 15, 16). To również on nadzorował wyrzeźbienie zachodniej i wschodniej części Schodów Glificznych 2.



Wizerunek Itzamnaaj Kawiil na Steli 11 z 716 roku

(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Równie pięknie rzeźbiona Stela 8 zachowała ciekawe inskrypcje opowiadające o wydarzeniach z życia Itzamnaaj K’awiil: jego narodzinach, objęciu władzy i obchodach końca 14-tego K’atuna, a także podawała datę śmierci i pochówku króla w 726 roku. Kiedy inskrypcja została odczytana przez Petera Mathewsa, uczeni zwrócili uwagę na usytuowanie Steli 8. Została ona ustawiona na wprost Budowli L5-1, we wschodniej części głównego placu, co mogło sugerować, iż kryła ona królewski grobowiec.



Fragment inskrypcji ze Steli 8 wspominającej pochówek Itzamnaaj K’awiil w 726 roku

Prace wykopaliskowe prowadzone w Budowli L5-1 przez Arthura Demaresta, Juana Antonia Valdés i Héctora Escobedo zakończyły się sukcesem. Grobowiec (oznaczony jako Pochówek 30) należał do Itzmanaaj K’awiil, a zmarłemu władcy pozostawiono w darze naczynia ceramiczne, ozdoby z jadeitu i mozaikę z muszli.



Stela 8 (replika) i Budowla L5-1 (w głębi), kryjąca grobowiec Itzamnaaj K’awiil

Jednym z piękniejszych znalezisk był czworokątny talerz z wymalowaną inskrypcją, która jako właściciela naczynia podawała nie zmarłego władcę, ale króla Ik’ (Motul de San José) noszącego imię Tayel Chan K’inich. Świadczy to o kontaktach utrzymywanych przez te dwa ośrodki. Jest też bardzo możliwe, że Tayel Chan K’inich został zaproszony na uroczystości pogrzebowe, a pięknie wykonany talerz był jego darem dla zmarłego króla Dos Pilas.



Piękny talerz znaleziony w grobowcu Itzamnaaj K’awill, będący prawdopodobnie
darem Tayel Chan K’inich, władcy Motul de San José

Ponieważ syn Itzamnaaj K’awiil i jego prawny następca był jeszcze zbyt młody, aby sprawować władzę samodzielnie, zatem jako regent i opiekun księcia, na tronie zasiadł w roku 727 Ucha’n K’in Bahlam, dotychczasowy dowódca wojskowy. Osiem lat później zaatakował Seibal i pojmał jego władcę. Zwycięstwo to uwieczniono na dwóch stelach wzniesionych w Dos Pilas i w Aguateca, który to ośrodek stał się drugą stolicą królestwa Petexbatún.



Wizerunek Ucha’n K’in Bahlam na Steli 2 z 736 roku, upamiętniającej
pokonanie Seibal w 735 roku i pojmanie tamtejszego władcy Yich’aak Bahlam

W 741 roku na tron wstąpił wreszcie syn Itzamnaaj K’awiil – K’awiil Chan K’inich. Czasy jego panowania również nie były spokojne i obfitowały w konflikty wojenne. Inskrypcje ze Schodów glificznych 3 (przy Budowli LD-25) opowiadają o jego zwycięstwach i pojmaniu jeńców z miast zwanych dziś El Chorro (w 742 roku) i Motul de San José (w 745 r.). Pokonał również władcę pobliskiego miasta Ahkul. Dzięki temu rozszerzył znacznie terytorium swych wpływów. Poza tym sprawował kontrolę nad Seibal i utrzymywał bliskie kontakty z Cancuen. Zachowane inskrypcje i wykopaliska archeologiczne wskazują, że to za jego czasów królestwo Petexbatún osiągnęło maksymalne rozmiary i kontrolowało znaczną część terytorium pomiędzy rzekami Río de la Pasión i Chixoy.



Niedokończone Schody Glificzne 1 z czasów K’awiil Chan K’inich.
Poza inskrypcjami wyrzeźbiono też tutaj sceny z wieloma postaciami, dziś już ledwie dostrzegalnymi

Jednak w 761 roku szczęście opuściło K’awiil Chan K’inich. Tekst zachowany na Schodach glificznych 2, na Budowli 44 w Tamarindito wspomina ucieczkę K’awiil Chan K’inich. Wtedy to miasto Dos Pilas zostało otoczone palisadą. Nawet kamienie z królewskiego pałacu i innych znaczących budowli zostały wykorzystane do wznoszenia murów obronnych. Potem królestwo Petexbatún rozpadło się na wiele małych ośrodków, których władcy nadal posługiwali się glifem-emblematem Dos Pilas.

Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) – część III

Czytaj także:
Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) - część I
Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) - część II

Yaxuun Bahlam IV jeszcze za życia zatroszczył się o przyszłość swego syna i następcy, który był zbyt młody, aby sprawować samodzielnie rządy. Jego opiekunem i regentem na okres dorastania został brat żony – Chak Joloom. Nadproże 9 z Budowli 2 przedstawia Yaxuun Bahlam IV i Chak Joloom w 768 roku, podczas rytualnego tańca, stanowiącego jednocześnie symboliczne przekazanie mu władzy jako opiekunowi niepełnoletniego jeszcze królewskiego syna.

Nadproże 9 z Budowli 2 - Yaxuun Bahlam IV i sajal Chak Joloom
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Gdy Chelew Chan K’inich dorósł, przyjął królewskie imię Itzamnaaj Bahlam IV, a jego wuj nadal wiernie stał u jego boku, co przedstawia Nadproże 58 z Budowli 54.

Nadproże 58 z Budowli 54 - Chelew Chan K'inich i jego opiekun Chak Joloom
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Z tej samej budowli pochodzi Nadproże 54, przedstawiające rodziców władcy, Yaxuun Bahlam IV i Ix Chak Joloom.

Nadproże 54 z Budowli 54 przedstawia Yaxuun Bahlam IV tańczącego ze sceptrem K'awiil
oraz Ix Chak Joloom z tzw. świętym zawiniątkiem
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Jedną z najważniejszych konstrukcji wzniesionych przez Chelew Chan K’inich była Budowla 20 przy Głównym Placu, która zachowała Nadproża 12, 13 i 14.



Budowla 20

Nadproże 12 przedstawia Itzamnaaj Bahlam IV z pojmanymi jeńcami. Tekst uległ znacznej erozji i nie znamy daty tego wydarzenia. Jednak prowadzące do budowli Schody Glificzne 5 wspominają wojenne wyprawy króla, który podobnie jak jego ojciec i dziadek, stoczył wiele bitew i pojmał licznych jeńców z Motul de San José, Lakamtun, Namaan i Hix Witz, starając się zachować wpływy polityczne swego królestwa.

Nadproże 12 z Budowli 20 przedstawiające Itzamnaaj Bahlam IV z pojmanymi jeńcami
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Nadproże 14 natomiast przedstawia rodziców władcy, Ix Chak Joloom i Yaxuun Bahlam IV podczas rytuału wizji. Tekst ma charakter retrospektywny i podaje datę z 741 roku.

Nadproże 14 (in situ) z Budowli 20 przedstawiające Ix Chak Joloom
i Yaxuun Bahlam IV podczas rytuału wizji

Itzamnaaj Bahlam IV wzniósł również kilka stel, z których niektóre zachowały się tylko we fragmentach. Przed Budowlą 20 stoi, między innymi, Stela 5 z 796 roku.


Stela 5 z zachowanym wizerunkiem Itzamnaaj Bahlam IV

Zarówno Yaxuun Bahlam IV, jak i jego syn Itzamnaaj Bahlam IV, utrzymywali bliskie kontakty z sajalami zarządzającymi drugorzędnymi ośrodkami, między innymi z La Pasadita, leżącym około 15 kilometrów na północ od Yaxchilán, a zatem w miejscu bardzo ważnym ze strategicznego punktu widzenia, gdyż tam przebiegała granica pomiędzy rywalizującymi ze sobą królestwami Yaxchilán i Piedras Negras. Budowla 1 z La Pasadita zachowała cztery kamienne rzeźbione nadproża, z których na 1 i 2 wspominany jest Yaxuun Bahlam IV, a na 3 i 4 – Itzamnaaj Bahlam IV. Budowla ta była niegdyś ozdobiona wspaniałymi malowidłami ściennymi.

Fragment malowidła ściennego z Budowli 1 w La Pasadita
(Narodowe Muzeum Archeologii i Etnologii w mieście Gwatemala)

Itzamnaaj Bahlam IV sprawował rządy w latach 769-800, a po jego śmierci władzę objął jego syn – K’inich Tatbu Joloom IV. Nie mamy całkowitej pewności, ale przypuszczalnie z jego czasów zachowała się Budowla 88. Zamieszczone tam Nadproże 55 niestety nie zawiera żadnej inskrypcji ani daty. Przedstawia przypuszczalnie rodziców władcy: ojca Itzamnaaj Bahlam IV i matkę Ix Ch’ab Ajaw, gdyż pod względem kompozycji nawiązuje do wcześniejszych zabytków Yaxchilán. Niemniej przypisanie tego nadproża konkretnemu władcy pozostaje nadal problematyczne.


Nadproże 55 z Budowli 88 przedstawiające parę królewską podczas rytuału wizji
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

K’inich Tatbu Joloom IV był ostatnim władcą znaczącego niegdyś królestwa. Miasto chyliło się już powoli ku upadkowi. W 808 roku zapisano ostatnią datę na Nadprożu 10 z Budowli 3, po czym Yaxchilán pogrążyło się w ciszy.

Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) – część II

Czytaj także:  Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) – część I

Itzamnaaj Bahlam III był związany jeszcze z drugą kobietą, pochodzącą z Calakmul  księżniczką Ix Uh Chan, która urodziła mu syna w 709 roku. Z nieznanych nam jednak powodów syn ten, który później przyjął imię Yaxuun Bahlam IV,  nie został oficjalnie desygnowany na następcę tronu. Pomimo to zrobił wszystko, aby zostać królem Yaxchilán i udowodnić swe prawo do objęcia władzy.


Wizerunek Yaxuun Bahlam IV na Steli 10 z 766 roku
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Ostatecznie Yaxuun Bahlam IV zasiadł na tronie w 752 roku. Starał się przede wszystkim utrzymywać bardzo dobre kontakty z miejscową arystokracją, która dawała mu poparcie. Z jednej z takich silnych  rodzin wywodziła się jego żona Ix Chak Joloom. W momencie objęcia władzy Yaxuun Bahlam IV miał już dość silną pozycję. Poza tym, we wcześniejszych bitwach pojmał jeńców aby zyskać w oczach poddanych opinię wielkiego wojownika. Yaxuun Bahlam IV pozostawił po sobie wiele wspaniałych zabytków, zwłaszcza nadproży, ukazujących nie tylko jego samego, ale również jego rodzinę i miejscowych dostojników podczas najróżniejszych ceremonii. Władca na każdym kroku podkreślał swoje pochodzenie i przede wszystkim postanowił uwiecznić na zabytkach swoją matkę Ix Uh Chan, która nie została nigdy wspomniana we wcześniejszych inskrypcjach. W tym celu polecił wyrzeźbienie kilku nadproży, o charakterze retrospektywnym, przedstawiających Itzamnaaj Bahlam III i Ix Uh Chan.

Nadproże 53 z Budowli 55 przedstawiające rodziców Yaxuun Bahlam IV:
Itzamnaaj Bahlam III (podczas tańca z królewskim sceptrem K'awiil)
i Ix Uh Chan (z tzw. świętym zawiniątkiem ikaatz)
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Jedną z charakterystycznych cech stel wznoszonych w Yaxchilán było umieszczanie w ich górnej części wizerunków rodziców, siedzących na tzw. pasie niebiańskim (ozdobionym glifami dnia i nocy, Słońca, Księżyca i planet), w kartuszach Słońca (ojciec) i Księżyca (matka).



Fragment Steli 10, przedstawiający kartusze z wizerunkami rodziców Yaxuun Bahlam IV
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Na górującym nad miastem Akropolu Południowym, przed Budowlą 40, ustawiono Stelę 11.



Budowla 40 na Akropolu Południowym

Stela 11, z 752 roku, była szczególnie ważna dla Yaxuun Bahlam IV. Jedna strona steli przedstawia go w towarzystwie ojca, Itzamnaaj Bahlam III, przekazującego mu symbolicznie władzę, a druga strona zachowała scenę z pojmanymi jeńcami. Obecnie Stela 11 leży w rogu Głównego Placu. Miejmy nadzieję, że pewnego dnia zostanie odrestaurowana i ustawiona.

Stela 11 z 752 roku, stojąca niegdyś przez Budowlą 40.
Inskrypcja wspomina objęcie władzy przez Yaxuun Bahlam IV
oraz podaje imiona i tytuły jego rodziców

Wielu zmian architektonicznych dokonano również na Głównym Placu. Obok Budowli 23 wzniesiono Budowlę 24 z inskrypcjami wspominającymi śmierć najważniejszych osób z rodziny królewskiej oraz poświęcenie grobu Ix K’abal Xook.

Budowla 24

Z kolei Budowla 21 została ozdobiona trzema nadprożami (15, 16 i 17), nawiązującymi do sekwencji scen z Budowli 23. Nadproże 15 przedstawia księżniczkę  Ix Wak Tuun z Motul de San José podczas rytuału wizji. Nadproże 16 upamiętniało pojmanie jeńca, a Nadproże 17 – akt samoofiary władcy i księżniczki Ix Mut Bahlam z Hix Witz. Wnętrze budowli udekorowano stiukową rzeźbą ukazującą pięć osób z dworu królewskiego, siedzących na tronie w formie dwugłowego węża. Tutaj też ustawiono Stelę 35 z wizerunkiem Ix Uh Chan podczas aktu samoofiary i wywoływania wizji. Inskrypcja na steli ma charakter retrospektywny i podaje datę z 741 roku.

Budowla 21 ze Stelą 35 i pozostałościami stiukowej rzeźby

Na Głównym Placu, niemal na przeciwko Budowli 23, na niewielkiej platformie, pojawiły się trzy kolejne konstrukcje: Budowle 10, 13 i 74. Budowlę 10 ozdobiono Nadprożami 29, 30 i 31, z długim tekstem glificznym podającym datę narodzin Yaxuun Bahlam IV w 709 roku, objęcie władzy w 752 roku oraz poświęcenie jego domu w 764 roku, na siedem lat przed końcem 17-tego K’atuna.

Budowle 13 (po lewej) i 10 (po prawej) wzniesione przy Głównym Placu

Nadproże 32 z Budowli 13 ponownie przedstawia rodziców władcy: Itzamnaaj Bahlam III i Ix Uh Chan i wspomina datę narodzin Yaxuun Bahlam IV w 709 roku.

Nadproże 32 z Budowli 13
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Program architektoniczny Yaxuun Bahlam IV zakrojony był na wielką skalę. Jego ukoronowaniem stała się Budowla 33, zbudowana na szczycie Akropolu Centralnego, na który prowadziły schody z Głównego Placu.



Schody prowadzące z Głównego Placu na Akropol Centralny.
Na jego szczycie wznosi się Budowla 33, a na dole ustawiono Stelę 1

Budowla 33

Budowla była ozdobiona wspaniałym zwieńczeniem dachu z posągiem władcy. Każde z trzech wejść miało nadproża. Nadproże 1 przedstawia władcę w towarzystwie żony, Ix Chak Joloom, podczas ceremonii objęcia tronu. Nadproże 2 ukazuje władcę z synem Chel Te’ Chan K’inich podczas rytualnego tańca związanego z obchodami piątej rocznicy rządów. Na Nadprożu 3 z kolei możemy ujrzeć Yaxuun Bahlam IV z jednym spośród jego sajali, którzy zarządzali mniejszymi ośrodkami leżącymi w granicach królestwa.

Nadproże 1 (in situ) z Budowli 33 upamiętniające objęcie władzy w 752 roku.
Yaxuun Bahlam IV tańczy z królewskim sceptrem K'awiil w obecności żony,
Ix Chak Joloom, trzymającej święte zawiniątko

Nadproże 2 (in situ) z Budowli 33 wspomina piątą rocznicę objęcia tronu przez
Yaxuun Bahlam IV w 757 roku. Król i jego syn, Chel Te' Chan K'inich,
przedstawieni są podczas tańca z tzw. "ptasią buławą"

Nadproże 3 (in situ) z Budowli 33 przedstawia Yaxuun Bahlam IV
tańczącego w towarzystwie swego sajala Aj Tza' w 756 roku

Budowla 33 zachowała Schody Glificzne 2, które zostały pokryte rzeźbionymi scenami, przedstawiającymi  Yaxuun Bahlam IV i wcześniejszych władców podczas rytualnej gry w piłkę oraz kobiety z dworu królewskiego podczas rytuałów wizji.


Schody Glificzne 2, Stopień VII (in situ).
Yaxuun Bahlam IV podczas rytualnej gry w pilkę.

Budowla 33 została prawdopodobnie ukończona przez Chelew Chan K’inich, syna i następcę tronu.

Czytaj także: Miasta Majów: Yaxchilán (stan Chiapas, Meksyk) - część III