Rezultaty nowych badań ceramiki kultury Paracas

Oryginalny artykuł: Ancient Paracas pots reveal reptile pee pigments and cultural connections

Konserwatorka zabytków Dawn Kriss z Brooklyn Museum, we współpracy z innymi ekspertami przeprowadziła nowe badania barwnej ceramiki kultury Paracas (900-100 p.n.e.), charakteryzującej się różnorodnością motywów abstrakcyjnych, antropomorficznych i zoomorficznych. Okazało się, że naczynia dostarczają ważnych i zaskakujących informacji na temat stosowanych pigmentów, a przede wszystkim związków utrzymywanych z innymi kulturami.

Naczynie ceramiczne kultury Paracas (źródło fot. Kriss et al., Antiquity)

Przeanalizowano czternaście naczyń ceramicznych kultury Paracas, znajdujących się w kolekcjach American Museum of Natural History i Metropolitan Museum of Art. O ile czas i miejsce wykonania naczyń, a nawet kolory różniły się od siebie, o tyle badaczy zaintrygował skład substancji wiążącej pochodzenia roślinnego wykorzystywanej niemal we wszystkich przypadkach, choć nie udało się jeszcze jej zidentyfikować.

Naczynie ceramiczne kultury Paracas (źródło fot. Kriss et al., Antiquity)

Analiza malowideł zdobiących dawne budowle w Tenochtitlan

Oryginalny artykuł: Analizan la pintura mural del recinto sagrado de Mexico-Tenochtitlan

Od 1978 roku, poza pracami archeologicznymi na terenie ceremonialnego centrum dawnego Tenochtitlan, specjaliści zajmują się również konserwacją malowideł ściennych, które - ze względu na szkodliwe działanie środowiska - narażone są na zniszczenie. Michelle De Anda Rogel, badaczka z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) przekazała, że fragmenty oryginalnej polichromii zachowały się jedynie na murach sześciu budowli: Wielkiej Świątyni (Templo Mayor), Domu Orłów (Casa de Aguilas), Budowlach M i N oraz na obu Czerwonych Świątyniach (Templos Rojos), Północnej (Norte) i Południowej (Sur).

Plan z zaznaczonymi budowlami, na których zachowały się malowidła

(autorka: Michelle De Anda Rogel, Projekt Templo Mayor – INAH)

Michelle De Anda Rogel przypomniała, że początki projektu, którego celem jest szczegółowy rejestr graficzny malowideł ściennych Mexików, sięgają 1994 roku, kiedy to w obawie przed ich całkowitym zniszczeniem, pierwsze prace podjęli dr Leonardo López Luján (obecnie kierujący Projektem Templo Mayor) i rysownik Fernando Carrizosa Montfort, który wykorzystując lupy stereoskopowe i promieniowanie ultrafioletowe zdołał zidentyfikować miejsca, które były niegdyś pokryte kolorem lub przemalowane, co posłużyło do sporządzenia wstępnego szkicu. W 2004 roku, archeolog Carrizosa wykonał kalki malowideł w skali 1:1, później skopiowane na papier, na podstawie których Luz María Muñoz przygotowała fotografie cyfrowe w wysokiej rozdzielczości. W sumie zarejestrowano 60 malowideł, zajmujących powierzchnię około 200 metrów kwadratowych.

Archeolog Fernando Carrizosa podczas rejestru malowideł w Domu Orłów w 1995 roku
(fot. Projekt Templo Mayor – INAH)

Rzeźby z Chichen Itza zostały pokryte warstwą cynobru podczas rytualnego pogrzebania dawnej świątyni

Oryginalny artykuł: Identifican en esculturas de Chichen Itza cinabrio usado por los mayas en ritual de clausura de El Castillo

Specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), wykorzystując technikę fluorescencji rentgenowskiej przeprowadzają analizę barwników zachowanych na rzeźbach i malowidłach ściennych w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk). Badania pozwolą archeologom poznać stan zniszczenia i podjąć odpowiednie prace konserwatorskie. Na szczególną uwagę zasługują rzeźba znana jako Chac Mool i Tron-Jaguar, które pochodzą z budowli znajdującej się we wnętrzu Piramidy Kukulkana (zwanej też „Zamkiem”). Jak podaje Denisse Argote Espino, obie rzeźby zostały prawdopodobnie pokryte warstwą cynobru w momencie rytualnego pogrzebania dawnej świątyni. Wiadomo, że cynober (siarczek rtęci) miał dla Majów szczególne znaczenie symboliczne ze względu na swój czerwonawy kolor, związany z krwią oraz życiem i śmiercią. Nic zatem dziwnego, że pokrywano nim również rzeźby podczas ich rytualnego niszczenia. Majowie z Jukatanu musieli sprowadzać cynober z Centralnego Meksyku lub Wyżyn Gwatemali. W czasach prekolumbijskich cynober był wykorzystywany przez przedstawicieli elity szczególnie podczas rytuałów pogrzebowych, ale jego pozostałości znaleziono też na malowidłach w Pałacu Quetzalpapálotl w Teotihuacan.

Badanie rzeźby znanej jako Chac Mool  (fot. Denisse Argote, INAH)

Badania 9 rzeźb przedstawiających braci bogini Coyolxauhqui

Oryginalny artykuł: Estudio de policromia revela identidad de los hermanos de Coyolxauhqui

Trzydzieści dziewięć lat temu, podczas pierwszego sezonu wykopaliskowego prowadzonego w ramach Projektu Templo Mayor, Elsa Hernandez Pons natrafiła na dziewięć kamiennych rzeźb złożonych w depozycie ofiarnym na stopniach Wielkiej Świątyni (Templo Mayor) dawnego Tenochtitlan. Pochodziły z trzeciej fazy konstrukcji, za panowania Itzcoatla (lata 1427-1440 n.e.). Jak podaje archeolog Diego Matadamas z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), rzeźby przedstawiają centzonhuitznahuah – braci bogini Coyolxauhqui oraz bóstwa pulque i deszczu. Dokładna analiza polichromii rzeźb wykazała jednak, że tożsamość postaci jest znacznie bardziej złożona.

Dziewięć rzeźb odkrytych 39 lat temu na terenie Templo Mayor (fot. Mirsa Islas, PTM-INAH) 

Odtwarzanie oryginalnych kolorów zabytków w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk

Oryginalny artykuł: El Museo Nacional de Antropologia analiza y recrea el color de sus colecciones

Kolekcja Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk obejmuje około 126 000 najróżniejszych artefaktów znajdujących się w magazynie i 15 000 wystawionych w salach poświęconych archeologii i etnografii. Jak podaje dr Laura Filloy, od wielu lat specjaliści podejmują różne prace, które mają na celu nie tylko konserwację zabytków, ale również badanie ich oryginalnych kolorów, stosowanych barwników, substancji wiążących i i rodzajów skał oraz techniki wyrobu. Jednocześnie pozwala to poznać znaczenie poszczególnych materiałów, kontekst i przeznaczenie każdego przedmiotu. Obecnie, w ramach projektu skupiono się na rzeźbach z Sali Mexików.

Sala Mexików w Narodowym Muzeum Antropologii w mieście Meksyk (fot. Mauricio Marat, INAH)

Błękit indygowy znany był w Peru już 6000 lat temu

Oryginalny artykuł: The world's earliest known use of indigo dye found in Peru

Kiedy Hiszpanie dotarli do Ameryki, andyjskie techniki tkackie i sposoby barwienia tkanin wywarły na nich wielkie wrażenie. Najstarsze pozostałości bawełnianych tkanin, znalezionych na tym terenie, pochodzą z Huaca Prieta, z centrum ceremonialnego w regionie La Libertad (Peru), gdzie prace archeologiczne prowadzono już w latach 40-tych XX wieku. Wcześniejsze badania sugerowały, że najdawniejsze tkaniny bawełniane z tego ośrodka, wykonane z przędzy w niebieskim kolorze, mogą być datowane na około 6000 lat. Jednak nie potrafiono wówczas stwierdzić, czego użyto do wyrobu tego barwnika.

Bawełniana tkanina z Huaca Prieta, utkana z przędzy w białym i niebieskim kolorze,

pochodząca sprzed 5848-5585 lat (fot. Lauren A. Badams)

Paleta barw na budowlach Majów w regionie Río Bec

Oryginalny artykuł: Identifican paleta cromatica maya en la region Rrio Bec

Specjaliści Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), w ramach projektu poświęconego konserwacji stanowisk archeologicznych w stanie Campeche (Meksyk), zidentyfikowali paletę barw wykorzystanych przez Majów na budowlach i fryzach w miastach Balamkú i Becán oraz na fasadach zoomorficznych budowli w Chicaná, Hormiguero i Becán. Przeprowadzone prace umożliwią zastosowanie odpowiednich technik konserwatorskich. Badaniami kierowały Diana Arano i Leticia Jiménez z Centrum INAH w Campeche. Grupa ekspertów ustaliła, że Majowie zastosowali różne odcienie kolorów: czerwonego, żółtego, niebieskiego, różowego, pomarańczowego, zielonego i czarnego. Podczas dwóch sezonów prac, w latach 2014-2015, pobrano również próbki warstw malarskich i zaprawy murarskiej w celu przeprowadzenia analizy składu chemicznego, dzięki której podczas prac restauratorskich zostaną wykorzystane materiały najbardziej zbliżone do oryginalnych.

Budowla II w Chicaná

Badacz Daniel Salazar wykonał rysunki fasad pięciu budowli i dwóch fryzów, a Diana Arano i Félix Camacho (konserwator zabytków z Centrum INAH w Campeche) przeprowadzili dokumentację kolorów w oparciu o ustalony system kolorów Munsella, z którym porównano pigmenty zachowane na stiuku. Na podstawie rysunków Salazara i rejestru ikonograficznego przygotowano obrazy cyfrowe, na których można dostrzec pozostałości barw użytych przez Majów do malowania elementów rzeźbiarskich budowli i fryzów w okresie klasycznym (lata 250-900 n.e.).

Specjaliści INAH porównują paletę majańskich barw z systemem kolorów Munsella (fot. INAH)

Sztuka naskalna w Baja California (Meksyk)

Oryginalny artykuł: Expertos preservan el arte rupestre de Baja California

W północnej części półwyspu Baja California (Meksyk) badacze Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) prowadzą prace, których celem jest konserwacja licznych malowideł naskalnych i graffiti na terenie Sierra de Juárez. Projekt rozpoczął się już w 2013 roku i jest kierowany przez Sandrę Cruz. Na obszarze 180 hektarów zarejestrowano 23 miejsca z malowidłami naskalnymi, choć zwiedzającym udostępniono do tej pory jedynie pięć. Najważniejszym z nich jest stanowisko archeologiczne El Vallecito.

El Vallecito, Baja California, Meksyk 

(fot. Proyecto de Conservación del Sitio Rupestre El Vallecito, Baja California / INAH)

W El Vallecito zachowały się wizerunki postaci ludzkich o nieproporcjonalnie dużych palcach u rąk i nóg. Wymalowane są różnymi odcieniami czerwieni, w stylu artystycznym określanym jako La Rumorosa. Są one dziełem Indian Kumiai, liczą ponad 500 lat i pochodzą z najpóźniejszego okresu zamieszkiwania tego rejonu.

Wizerunki postaci na skale w El Vallecito

(fot. Proyecto de Conservación del Sitio Rupestre El Vallecito, Baja California / INAH)

Słynne malowidło w Cacaxtla jest dziełem 10 artystów

Oryginalny artykuł: Mural de Cacaxtla fue obra de 10 artistas

Około 1300 lat temu grupa dziesięciu artystów pracowała nad malowidłem długości 22 metrów, pokrywającym ściany budowli na terenie prekolumbijskiego miasta Cacaxtla (stan Tlaxcala, Meksyk). Przedstawiona tam scena, znana jako „Bitwa” (La Batalla) jest uważana za jedno z najbardziej imponujących osiągnięć estetycznych Mezoameryki. Obecnie, trzynaście wieków później, dzięki szczegółowej analizie porównawczej zdołano zidentyfikować detale w stylu wykonania, wskazujące na różnych artystów.

Jedna z postaci przedstawionych na malowidle w Cacaxtla (fot. R. Alvarado i M.J. Chavez / UNAM)

Claudia Brittenham, historyk sztuki z Uniwersytetu w Chicago, prowadziła długotrwałe i wnikliwe obserwacje malowideł in situ i porównywała kluczowe elementy całej kompozycji, jak sposób przedstawienia twarzy, rąk, nóg, piór czy glifów. Jak wyjaśnia ekspertka, celem jej badań było poszukiwanie wzorców, podobieństw i różnic, które świadczyłyby o pracy różnych malarzy. W rezultacie zdołała zidentyfikować style 10-11 artystów, choć liczba ta jest przybliżona, gdyż fragmenty malowideł są nieco zniszczone i uniemożliwiają dokładną analizę. Spośród grupy malarzy wyróżnia się jeden, który przedstawiał osoby z grubymi nogami, inny malował bardzo długie palce u nóg, a jeszcze inny podkreślał wizerunki postaci liniami.

Jedna z postaci przedstawionych na malowidle w Cacaxtla (fot. R. Alvarado i M.J. Chavez / UNAM)

Tkactwo w Mezoameryce

W Mezoameryce, już od najdawniejszych czasów, tkactwo było głównym zajęciem kobiet i towarzyszyło im niemal od momentu narodzenia. Dzięki zapiskom hiszpańskich kronikarzy wiadomo, że gdy w rodzinie przychodziła na świat dziewczynka, wręczano jej wszystkie przybory niezbędne do jej przyszłej pracy, wśród nich wrzeciono i przęślik.

Majańska tkaczka (figurka z wyspy Jaina)
(Narodowe Muzeum Antropologii w mieście Meksyk)

Aztecka tkaczka (Kodeks Florentyński)

Jednym z najważniejszych obowiązków matki było zatem uczenie córek przędzenia i tkania. Bernardino de Sahagún podaje, że azteckie dziewczęta wywodzące się z elity pobierały lekcje tkania i haftowania w specjalnych szkołach przy świątyniach.

 

Aztecka kobieta ucząca córkę przędzenia i tkania (Kodeks Mendoza)

Wystawa prekolumbijskich tkanin sprzed 1400 lat

Oryginalny artykuł: Exhiben restos de textiles prehispanicos de 1400 anos
Zobacz także: Fotografie INAH i Film INAH

W San Cristóbal de las Casas (stan Chiapas, Meksyk) w Museo de los Altos de Chiapas, można podziwiać rzadko spotykaną kolekcję prekolumbijskich tkanin, które znaleziono ponad piętnaście lat temu w grocie Cueva de El Lazo i w lasach El Ocote, w północno-zachodniej części stanu Chiapas (Meksyk). Zachowane fragmenty tkanin liczą ponad 1400 lat.

Prace konserwatorskie, którymi kierowała Martha Sánchez Valenzuela z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii wykazały, że 58% z 65 fragmentów tkanin wykonano z włókien palmy lub trzciny, połączonych przypuszczalnie z delikatnymi włóknami bawełny, 36% z włókien czystej bawełny i 6% z włókien agawy. Tkaniny barwiono pigmentami w kolorach : pomarańczowym (uzyskiwanym z ziaren rośliny achiote, znanej jako Arnota właściwa), niebieskim (z liści indygowca) i czarnym (z węgla).



Fragment jednej z tkanin znalezionych w grocie Cueva de El Lazo
(Fotografia INAH)

Na jednym z zachowanych fragmentów tkanin przedstawiono wizerunek postaci o długim i zakrzywionym nosie, być może boga deszczu. Archeolog Miguel Báez uważa, że wzory na tkaninach przypominają szczególnego rodzaju haftowany kodeks, z widocznymi meandrami symbolizującymi wodę i błyskawice. Przypuszczalnie tkaniny oraz szczątki niemowląt znalezione w grocie Cueva de El Lazo, stanowiły ofiarę złożoną w latach 600-900 n.e. przez Indian Zoque z prośbą o deszcz i udane zbiory.

Fotogaleria: Prekolumbijskie pieczęcie

Podczas wykopalisk, prowadzonych na stanowiskach archeologicznych niemal całej Mezoameryki, natrafiono na drobne przedmioty z najróżniejszymi wzorami. Stanowiły one rodzaj pieczęci, o czym mogą świadczyć zachowane na nich pozostałości barwników, szczególnie czerwonego, niebieskiego, żółtego i czarnego. Przedmioty te są zazwyczaj niewielkich rozmiarów, od kilku do kilkunastu centymetrów i mają formy płaskie, cylindryczne lub stożkowe. Większość pieczęci wykonano z gliny, a jedynie nieliczne z kamienia. Pieczęcie płaskie mają niewielkie uchwyty ułatwiające posługiwanie się nimi, a pieczęcie cylindryczne – wewnętrzne otwory, przez które można przeciągnąć patyk, aby przesuwać pieczęć nanosząc desenie. Najczęściej spotykane na nich wzory to kwiaty, jaszczurki, węże, ptaki, motyle czy też inne zwierzęta, a także istoty fantastyczne. Niekiedy są to tylko wzory geometryczne, zygzaki, spirale i kółka, choć zdarzają się też glify. Pieczęcie odnaleziono w różnych rejonach, jak na przykład w Tlatilco, Teotihuacan, Colima, Chiapa de Corzo, Calakmul, w okolicach San Luís Potosí, na olmeckim stanowisku w San Andrés, w Veracruz i na ziemiach Mexików. Dowodzi to, że pieczęcie były dość powszechnie używane począwszy od okresu preklasycznego aż do postklasycznego.

Uczeni nie pozostają jednak zgodni co do przeznaczenia pieczęci. Meksykański badacz Enrique Vela, pisząc o dekorowaniu ciała w czasach prekolumbijskich (Decoración corporal prehispánica, Arqueología Mexicana, Edición Especial Número 37, 2010) podaje, że stemple służyły właśnie ozdabianiu ciała, przypuszczalnie podczas rytuałów i świąt, a poszczególne wzory miały określone znaczenie. Autor uważa również, że malowanie ciała mogło oznaczać przynależność do danej grupy społecznej.

Pieczęcie mogły jednak służyć nie tylko do dekoracji ciała, ale również do nanoszenia wzorów na papierze amate, ceramice czy też tkaninach. Przepięknie haftowane stroje, ozdobione niekiedy jadeitowymi paciorkami, muszlami, perłami czy piórami egzotycznych ptaków, były bardzo kosztowne i mogli sobie pozwolić na nie jedynie członkowie rodzin królewskich i przedstawiciele najwyższych elit. Jest zatem prawdopodobne, że osoby o niższym statusie społecznym nanosiły na tkaniny najróżniejsze desenie właśnie przy użyciu pieczęci.

Matthew G. Looper (Gifts of the Moon, San Diego Museum Papers 38, Kalifornia, 2000) zwraca uwagę na fakt, że malowanie tkanin jest nadal praktykowane przez współczesnych Majów. Autor powołuje się tutaj na pracę Alfreda Tozzera, który zaobserwował, że kapłani Lakandonów ozdabiają swe stroje barwnikiem czerwonym (uzyskiwanym z rośliny achiote) oraz czarnym (pochodzącym z sadzy pozostałej po spaleniu żywicy kopal). Looper wspomina również artykuł Mary Elizabeth King (The Prehistoric Textile Industry, 1979), która dostrzegła wielkie podobieństwo pomiędzy wzorami na pieczęciach i deseniami na tkaninach zachowanych w stanie Guerrero, Meksyk.

Kliknij zdjęcie aby powiększyć/ click on photo to enlarge

Museo Nacional de Antropología (miasto Meksyk)

     

     

    

    

  

  

  

   

   

   

  

                 

 

Wystawa czasowa (w 2007 roku) w Museo del Sitio de Palenque “Alberto Ruz L`Huillier” (Palenque, Meksyk)

   

   

   

   

  

Museo del Sitio de Palenque “Alberto Ruz L`Huillier” (Palenque, Meksyk)

 

Museo del Sitio del Templo Mayor (miasto Meksyk)

   

   

 

El Gran Museo del Mundo Maya de Mérida (Mérida, Meksyk)

    

  

Museo de las piezas prehispánicas “Rufino Tamayo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

   

Museo Nacional de Arqueología y Etnología (miasto Gwatemala)

   

Museo de América (Madryt, Hiszpania)

  

 

Centro de Visitantes, Zaculeu (Gwatemala)

   

Museo Regional de Antropología “Carlos Pellicer Cámara” (Villahermosa, Meksyk)

  

Museo Ixchel (miasto Gwatemala)

 

Museo Arqueológico de Comitán (Comitán, Meksyk)

  

Centro de Visitantes, San Andrés (Salwador)

Museo Arqueológico Santa Barbara (Flores, Gwatemala)

Museo de las Culturas de Oaxaca “Santo Domingo” (miasto Oaxaca, Meksyk)

Museo Anahuacalli (miasto Meksyk)

       

  

Museo de Sitio de Cholula (Cholula, stan Puebla, Meksyk)

     

Museo del Valle de Tehuacán (Tehuacán, stan Puebla, Meksyk)

    

Museo Regional de Puebla (Puebla, Meksyk)

  

Museo de Antropología de Xalapa (Xalapa, stan Veracruz, Meksyk)

       

   

      

      

  

  

Archeologické Múzeum Bratislava (Bratysława, Słowacja)

  

Museo Regional de Chiapas (Tuxtla Gutierrez, Meksyk)

                 

Museo Amparo (Puebla, Meksyk)

       

Museo Regional de Cholula (Cholula, Meksyk)

     

Museo de Sitio de Cantona (stan Puebla, Meksyk)

   

Museo de Sitio de Cuicuilco (miasto Meksyk)

   

Museo de los Altos de Chiapas (San Cristobal de las Casas, Meksyk)

  

Museo de Cerámica (Tikal, Gwatemala)

 

Museo Arqueológico de Xochimilco (Miasto Meksyk)

          

Museo de sitio de Tlatelolco (Miasto Meksyk)

  

Museo Regional Cuauhnáhuac (Cuernavaca, Meksyk)