W dawnych miastach Majów wykryto skażenie środowiska rtęcią

Oryginalny artykuł: Ancient Maya cities were dangerously contaminated with mercury

Od dawna wiadomo, że mieszkańcy Mezoameryki wykorzystywali rtęć, głównie w postaci cynobru (siarczku rtęci) do dekorowania różnych artefaktów i podczas ceremonii, zwłaszcza pogrzebowych, gdy ciała zmarłych pokrywano warstwą sproszkowanego cynobru. Pierwsze figurki i przedmioty z jadeitu ozdobione cynobrem pojawiły się już u Olmeków w 1200 r. p.n.e. Do tej pory jednak niewiele badań poświęcono zrozumieniu konsekwencji, jakie dla środowiska miało stosowanie rtęci w owych czasach. Obecnie uczeni z Australian Catholic University (Australia), University of Texas w Austin i University of Cincinnati (USA) oraz University College London (Wielka Brytania) sprawdzili wszystkie dostępne na ten temat dane, pochodzące z różnych miast Majów na terenie Meksyku, Gwatemali, Belize, Salwadoru i Hondurasu, aby określić poziom stężenia rtęci w glebie i osadach. Okazało się, że w wielu miejscach wykryto w podglebiu wysokie poziomy zanieczyszczenia rtęcią, wynikające z częstego stosowania w okresie klasycznym płynnej rtęci lub cynobru, co mogło być poważnym zagrożeniem dla zdrowia dawnych mieszkańców. Wyniki przeprowadzonych analiz zostały opublikowane w czasopiśmie Frontiers in Environmental Science. 

Pokryte cynobrem naczynie Majów znalezione w Kaminaljuyu (Gwatemala)
(fot. Carnegie Institution for Science)

Użycie cynobru i hematytu we wczesnych malowidłach ściennych w Teotihuacan

Oryginalny artykuł: Detectan uso de cinabrio y hematita en murales tempranos en Teotihuacan

Kolorem, który przeważał w malowidłach ściennych w Teotihuacan była czerwień, związana z krwią, życiem, płodnością i odradzaniem się słońca. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod (spektrometrii fluorescencji rentgenowskiej, skaningowego mikroskopu elektronowego, spektrometru rentgenowskiego z dyspersją energii i spektroskopii Ramana), specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) oraz z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu w Meksyku (UNAM) wykazali, że na terenie kompleksu architektonicznego Quetzalpapálotl, we wczesnych dekoracjach budowli, w latach 200-350 n.e. stosowano cynober i hematyt w celu uzyskania różnych odcieni czerwieni. Po raz pierwszy potwierdzono użycie cynobru (siarczku rtęci) nałożonego bezpośrednio na wczesne malowidła ścienne. Do tej pory zidentyfikowano go bowiem jedynie w przypadku pojedynczych fragmentów datowanych na lata 350-550.

Templo de los Caracoles Emplumados (fot. Denisse Argote Espino, INAH)

Rzeźby z Chichen Itza zostały pokryte warstwą cynobru podczas rytualnego pogrzebania dawnej świątyni

Oryginalny artykuł: Identifican en esculturas de Chichen Itza cinabrio usado por los mayas en ritual de clausura de El Castillo

Specjaliści z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), wykorzystując technikę fluorescencji rentgenowskiej przeprowadzają analizę barwników zachowanych na rzeźbach i malowidłach ściennych w Chichén Itzá (stan Jukatan, Meksyk). Badania pozwolą archeologom poznać stan zniszczenia i podjąć odpowiednie prace konserwatorskie. Na szczególną uwagę zasługują rzeźba znana jako Chac Mool i Tron-Jaguar, które pochodzą z budowli znajdującej się we wnętrzu Piramidy Kukulkana (zwanej też „Zamkiem”). Jak podaje Denisse Argote Espino, obie rzeźby zostały prawdopodobnie pokryte warstwą cynobru w momencie rytualnego pogrzebania dawnej świątyni. Wiadomo, że cynober (siarczek rtęci) miał dla Majów szczególne znaczenie symboliczne ze względu na swój czerwonawy kolor, związany z krwią oraz życiem i śmiercią. Nic zatem dziwnego, że pokrywano nim również rzeźby podczas ich rytualnego niszczenia. Majowie z Jukatanu musieli sprowadzać cynober z Centralnego Meksyku lub Wyżyn Gwatemali. W czasach prekolumbijskich cynober był wykorzystywany przez przedstawicieli elity szczególnie podczas rytuałów pogrzebowych, ale jego pozostałości znaleziono też na malowidłach w Pałacu Quetzalpapálotl w Teotihuacan.

Badanie rzeźby znanej jako Chac Mool  (fot. Denisse Argote, INAH)

Śmiertelne skutki wydobywania cynobru w Toluquilla

Oryginalny artykuł: Estudios revelan los efectos de la mineria prehispanica en Toluquilla

Stanowisko Toluquilla leży w gęstym lesie, na wzgórzu, na południe od Sierra Gorda de Querétaro (Meksyk). Obejmuje obszar około 17 hektarów. Od 20 lat, w ramach Projektu Archeologicznego Toluquilla, prowadzone są tam prace, którymi kieruje Elizabeth Mejía Pérez Campos z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH). Do tej pory zarejestrowano tam około 210 zabytków, w tym mury, tarasy, budowle mieszkalne i cztery boiska do gry w piłkę. Dawne miasto zachowało się we wspaniałym stanie.

Stanowisko archeologiczne Toluquilla (fot. Mauricio Marat, INAH)

W czasach prekolumbijskich na tych górskich obszarach rozwijało się górnictwo, a Toluquilla była ważnym miejscem wydobywania cynobru, minerału bardzo cenionego w Mezoameryce, choć jednocześnie szkodliwego dla zdrowia. Uczeni postanowili zatem przekonać się, jaki miało to wpływ na tamtejsze społeczeństwo, biorąc pod uwagę bioakumulację, czyli proces gromadzenia substancji chemicznych w żywych organizmach.

Jeden z pochówków ze szczątkami dziecka (fot. Elizabeth Mejia, INAH)

Nowe badania "Czerwonej Królowej" z Palenque

Oryginalny artykuł: Realizan nuevos estudios a la Reina Roja de Palenque
Zobacz też: Fotografie INAH

Meksykańscy uczeni z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH-Conaculta) przeprowadzają nowe analizy szczątków tak zwanej „Czerwonej Królowej” z Palenque. Pierwsze badania zachowanego szkieletu podjęto już w 1994 roku, zaraz po odkryciu grobowca w Świątyni XIII. Tym razem pobrano z zachowanych kręgów próbkę kolagenu, dzięki czemu uzyskano czyste DNA. Szkielet „Czerwonej Królowej” pokryty był warstwą cynobru, który pozwolił zachować materiał biologiczny uniemożliwiający rozwój bakterii, co ochroniło informację genetyczną zakodowaną w komórkach. Znaleziono jedynie ślady pewnych grzybów, których obecność wynikała z wilgoci i wysokiej temperatury panującej wewnątrz grobowca. W nowych badaniach, poza datowaniem metodą węgla radioaktywnego C14, zastosowano też spektroskopię ramanowską i mikroskopię wysokiej rozdzielczości.

Fragment szkieletu "Czerwonej Królowej" (Fotografia INAH)

„Czerwona Królowa” nadal otoczona jest tajemnicą. W inskrypcjach z Palenque wspominanych jest kilka kobiet. Jednak już od dawna uczeni sądzą, że szczątki należą do Ix Tz'akbu Ajaw, żony K'inich Janahb Pakal I. Uzyskanie stuprocentowej pewności byłoby możliwe jedynie dzięki porównaniu próbek DNA „Czerwonej Królowej” z próbkami DNA jej syna K'inich Kan Bahlam II, którego grobowca nie udało się jeszcze odkryć.

Warsztat produkcji cynobru odkryty w Meksyku

Oryginalny artykuł: DESCUBREN ENTIERROS MILENARIOS EN LA SIERRA GORDA. INAH, 16.07.2012 (kliknij na czerwoną kamerę, żeby zobaczyć pokaz slajdów)

Na stanowisku Ranas w Queretaro odkryto dwa pochówki datowane na 1000 r. n.e. Znajdują się one w świątyni, która była używana do mielenia i pakowania cynobru. Kompleks świątynny został zbudowany etapami między 400 a 1200 r. n.e. Znaleziono 60 narzędzi do obróbki cynobru, a obok ciał także noże z szarego obsydianu, muszle z Pacyfiku, gwizdek i pierścień. 

Ranas było położone w strategicznym miejscu, pozwalającym na kontrolę handlu cynobrem. Cynober z tego stanowiska znaleziono w Teotihuacan, Monte Alban, Palenque i Tikal.

Cynober to ruda rtęci dawniej używana był jako naturalny czerwony barwnik. W Ameryce często jest znajdowany w grobowcach królewskich.