Nowe badania wskazują, że do upadku miast Majów przyczyniły się korelacje między konfliktami, zmianami klimatu, a cyklami rozwoju

Oryginalny artykuł: ¿Qué les sucedió a las ciudades mayas?: una investigación revela que sorprendentemente la mejora del clima fue uno de los factores de su colapso 

Interdyscyplinarne badanie łączy w sobie dane archeologiczne, epigraficzne i paleoklimatyczne, aby rozwikłać schematy powstawania i upadku ośrodków miejskich Majów, podważając tym samym uproszczone narracje o ich upadku. Wyludnianie się dużych ośrodków miejskich, zjawisko, które wielokrotnie kształtowało bieg historii, często przypisuje się natychmiastowym i niszczycielskim katastrofom. Wśród tych przykładów, upadek klasycznych miast Majów, który osiągnął apogeum między 600 a 750 rokiem, jest często przytaczany jako paradygmat załamania spowodowanego zmianami klimatu. 

(A) Skumulowany szereg czasowy. (B) Mapa badanego obszaru z wybranymi ośrodkami Majów przedstawionymi jako zielone kropki. (C) Zdjęcie zabytku Majów z okresu klasycznego (po lewej) i zdjęcie ośrodka miejskiego Majów z okresu klasycznego na nizinach (Palenque) (po prawej) (źródło: Ymblanter / Alfred Diem)

Chociaż miliony Majów przetrwały do dziś, do 900 roku, te ośrodki miejskie, położone w południowo-wschodnim Meksyku, Gwatemali, Belize oraz zachodnich częściach Hondurasu i Salwadoru, były praktycznie opustoszałe. Aby odkryć mechanizmy prowadzące do tego zjawiska i wyciągnąć potencjalne implikacje dla współczesnych miast, zespół badaczy, w tym Claire E. Ebert, adiunkt w Katedrze Antropologii Uniwersytetu w Pittsburghu, przeprowadził kompleksowe badania, aby zrozumieć, jak zbieg czynników wpłynął zarówno na rozwój, jak i upadek tych miast. Wyniki ich badań, opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academies of Sciences, wskazują na istotne korelacje między konfliktami, zmianami klimatu a cyklami rozwoju i upadku ośrodków miejskich.

Palenque

Claire E. Ebert współpracowała z wieloośrodkowym konsorcjum, które zintegrowało dowody archeologiczne, zapisy hieroglificzne i dane paleoklimatyczne, aby zbadać, jak miasta Majów reagowały na przemiany środowiskowe i polityczne. Złożoność wyników uniemożliwia jednoprzyczynowe wyjaśnienie. Claire E. Ebert podaje, że porzucenie miast niekoniecznie nastąpiło z powodu wielkiej suszy i opuszczenia ich przez wszystkich. Miasta nie powstają i nie upadają tylko dlatego, że środowisko jest wilgotne lub suche. Dominująca teoria na temat zniknięcia tych ośrodków miejskich Majów koncentrowała się na klimacie, a wielu badaczy postulowało, że susze wywierały ogromną presję na systemy rolnicze, stres, który z kolei napędzał konflikty społeczne i trudności, prowadząc do powszechnego upadku. Jednak odtworzenie pełniejszego obrazu wymagało szerszych badań. Uczonych interesowało, dlaczego miasta powstały, a nie tylko kiedy nastąpił ich upadek. Starali się ustalić, czy istnieją korelacje między rozwojem miast a ich instytucjami, a także z ich upadkiem. 

Chacchoben

Zadanie zmapowania rozkwitu i upadku cywilizacji na przestrzeni 1500 lat nie jest proste. Aby odtworzyć rytmy dawnych miast Majów, badacze połączyli dowody z różnych źródeł: zapisów hieroglificznych, dokumentujących rzeczywiste wydarzenia i wojny; danych archeologicznych dotyczących liczebności populacji i produkcji rolnej oraz informacji paleoklimatycznych uzyskanych z osadów jeziornych i formacji jaskiniowych, które śledzą wzorce opadów na przestrzeni wieków. Claire E. Ebert wniosła kluczowe informacje do badań, uzyskane dzięki datowaniu radiowęglowemu w całym regionie, co pozwoliło na umiejscowienie w czasie struktur takich jak kanały, zbiorniki wodne i tarasy rolnicze. 

Tonina

Dane te posłużyły również jako przybliżony wskaźnik liczebności populacji, ponieważ wyższa częstotliwość datowania radiowęglowego zazwyczaj odpowiada okresom intensywnej aktywności człowieka. Informacje pochodziły z bazy danych MesoRAD (Mesoamerican Radiocarbon), zbioru tysięcy danych wyodrębnionych z opublikowanej literatury naukowej, który Ebert opracowała wraz ze swoimi współpracownikami. Udało się im wyodrębnić szczegółowe dane dotyczące infrastruktury rolniczej, aby zrozumieć, kiedy te elementy powstały i z jaką częstotliwością były one wznoszone w czasie. 

Tulum

Po zintegrowaniu wszystkich dowodów zespół nie stwierdził bezpośredniego, liniowego związku między klimatem a żywotnością miast. Jak wyjaśnia Claire E. Ebert, datowanie radiowęglowe dostarcza nam potężnego narzędzia do śledzenia aktywności człowieka w czasie. Analizując momenty, w których ludzie budowali takie obiekty jak tarasy, kanały i zbiorniki wodne, możemy dostrzec szersze wzorce wzrostu i upadku. Porównując te osie czasu z zapisami klimatu i konfliktów, stało się jasne, że miasta i ich infrastruktura nie tylko rosły i upadały wraz ze zmianami opadów; równie ważną rolę odgrywały czynniki społeczne i polityczne. 

El Rey

Model opracowany przez badaczy wskazuje, że podczas wczesnych susz populacje koncentrowały się wokół miast z niezawodnymi systemami zarządzania wodą i skonsolidowaną władzą polityczną. Ludzie gromadzili się w skupiskach, aby żyć w środowiskach miejskich, ponieważ korzyści przeważały nad ryzykiem związanym z próbą przetrwania w izolacji. W kolejnym etapie badacze zaczęli obserwować rozpad miast w sposób, którego niekoniecznie się spodziewali. Punkt krytyczny nie nastąpił wraz z pogorszeniem warunków pogodowych, ale wraz z powrotem opadów i poprawą warunków atmosferycznych, w którym to momencie ludność nie musiała już polegać na tych scentralizowanych systemach. Wilgotniejsze środowisko okazało się wystarczająco produktywne, aby mieszkańcy miast mogli powrócić na obszary wiejskie. Chociaż istnieją fundamentalne różnice między miastami dawnymi a współczesnymi, zrozumienie czynników, które wpłynęły na ich rozwój i transformację, może przynieść cenne wskazówki na przyszłość.