W pobliżu Parku Narodowego Aktun Chen w Tulum znaleziono meliponarium

Oryginalny artykuł: Meliponario hallado en salvamento arqueológico del Tren Maya aporta nuevos datos sobre los solares

W wyniku prac archeologicznych prowadzonych na odcinku 5 Pociągu Majów, w ramach projektu opracowanego przez Ministerstwo Kultury Rządu Meksyku za pośrednictwem Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH), w 2022 r. odkryto prekolumbijskie meliponarium, które stało się reprezentatywnym przykładem gospodarstwa domowego Majów, jednostki przestrzennej o charakterze domowym i produkcyjnym, zorganizowanej wokół praktyk samowystarczalności, które obejmują rolnictwo, zarządzanie zasobami roślinnymi i codzienne czynności. Sekretarz ds. Kultury Rządu Meksyku, Claudia Curiel de Icaza, podkreśliła, że odkrycie meliponarium pomaga nam zrozumieć, jak rodziny Majów organizowały swoje domy i wykorzystywały zasoby swojego środowiska. Badanie i ochrona tych dowodów to społeczna odpowiedzialność, która pozwala nam lepiej zrozumieć ich historię i docenić nieprzemijającą aktualność wiedzy, którą społeczności te zachowują do dziś.

Przypuszczalna przykrywa jobon (fot. Ernesto Narváez Mac)

Zabytek, zarejestrowany jako T5_23001, znajdował się w pobliżu Parku Narodowego Aktun Chen w Tulum, w stanie Quintana Roo. Został on odkopany przez archeolog Mariselę Salazar Carrillo. Jak poinformował Luis Ernesto Narváez Mac, archeolog z Centrum INAH w stanie Quintana Roo, badający próbki gleby i substancji chemicznych pozyskane podczas akcji ratunkowej, ma on 19,5 metra długości, 3,9 metra szerokości i 1,20 metra wysokości, a jego orientacja to zachód-wschód. Meliponarium zbudowano z wapienia, odsłoniętego z minimalną ilością kamieni; większe kamienie znaleziono w pozycji poziomej, a mniejsze pionowo. Kliny umieszczono w celu zwiększenia podparcia i stabilności. Mury te składają się z dwóch do sześciu warstw kamieni, aby określić ich maksymalną wysokość, i opierają się całkowicie na podłożu skalnym.

Północna strona systemu konstrukcyjnego monumentu T5 23001 (fot. Marisela Salazar)

Na tej podstawie ná'ajil kab (domek dla pszczół) miał układ poziomy, aby pokryć jak największą powierzchnię, a jobones (suche i puste kłody, w których hodowane są pszczoły melipona i produkowany jest miód) były ustawione w rzędach, chronione dachem z materiałów łatwo psujących się. Archeolog Narváez Mac stwierdził, że meliponarium prawdopodobnie pochodzi z Późnego Okresu Postklasycznego (lata 1200–1521), gdyż większość tego typu struktur odnalezionych na wschodnim wybrzeżu pochodzi z tego okresu lub nawet z czasów kontaktów z Hiszpanami (lata 1521–1697); jednak w celu ustalenia chronologii konieczne będzie przeprowadzenie analiz ceramicznych. Ponadto, w pobliżu ścian, odkryto 40 kamiennych krążków z wapienia i koralu o średnicy od 10 do 20 centymetrów, które mogły służyć jako pokrywy. Znaleziono również fragmenty ceramiki, prawdopodobnie odpowiadające garnkom i dzbanom do przechowywania miodu; a także ślady kamienne, prawdopodobnie pochodzące z ciężarków używanych do sieci rybackich, manos i metate.

Przykłady kamiennych dysków z monumentu T5 23001 (fot. Marisela Salazar)

Znaczenie dysków wynika z faktu, że Majowie używali ich od czasów prekolumbijskich do przykrywania uli, choć wczesne badania nad pasiekami wykluczyły tę funkcję, ponieważ w ciągu ostatnich 100 lat zastąpiono je drewnem pokrytym mułem. W niektórych społecznościach kamienie są nadal używane, choć w mniejszym stopniu. Większość meliponarium podtrzymuje tę tradycję od 2000 lat, z minimalnymi zmianami. Co więcej, dane historyczne, takie jak dane XVI-wiecznego kronikarza Gonzala Fernándeza de Oviedo y Valdés, potwierdzają hipotezę, że meliponaria stanowiły część większego, zintegrowanego kompleksu. Świadczy o tym obecność systemu kamiennych murów, niwelacji terenu i pobliskich fundamentów, które prawdopodobnie odpowiadają przestrzeniom mieszkalnym lub magazynowym, a także sanktuarium (znajdującego się niecałe 100 metrów dalej), cenoty i jaskini. To wszystko razem tworzy domostwo Majów. W czasach prekolumbijskich, tak jak dzisiaj, Majowie nie tylko produkowali i uprawiali jedną rzecz. Z jednej strony, na obszarze najdalej i najbliżej kamiennych murów hodowali pszczoły, a w innych miejscach sadzili kukurydzę lub fasolę, przechowywali te produkty, a nawet tam mieszkali.

Analiza próbek gleby z Odcinka 5 Pociągu przez ziemie Majów (fot. Zespół Laboratorium Analiz Gleby i Osadów)

Podczas wykopalisk pobrano również próbki gleby, które pomogą określić rodzaj środowiska panującego w tamtym czasie i sprzyjającego rozmnażaniu się Melipona beecheii. Próbki te wysłano do Laboratorium Analizy Gleby i Chemicznej w Jukatanie, natomiast dowody ceramiczne i kamienne są analizowane w laboratoriach odpowiednio w Quintana Roo i Campeche. Planowane są badania etnoarcheologiczne mające na celu zbadanie współczesnych meliponariów, a także analizy fizyczne i chemiczne dysków skalnych, ponieważ ich porowatość pozwala im zatrzymywać osad. Jak podaje Narváez Mac, pozwolą nam one dokładnie określić, czy mamy wosk, co jest naszą hipotezą, i będą stanowić biomarker, który pozwoli określić, czy przedmioty te służyły jako prekolumbijske jobones.